ماجراهای صدایی‌که می‌ماند

کیفیت صدابرداری در حال حاضر به تقاضا بستگی دارد که تهیه‌کننده یا تقاضا‌دهنده فیلم به چه میزان می‌خواهد روی کار سرمایه‌گذاری کند و بر اساس این معیار امکان تعریف کیفیت وجود دارد. اگر بخواهند برای کیفیت سرمایه‌گذاری کنند، تمام صدابرداران ما در این زمینه توانا هستند. متأسفانه در حال حاضر تقاضا براساس میزان بودجه است و صدابرداران را بر اساس مبلغ انتخاب می‌کنند.

در زمان‌های گذشته بسیاری ترجیح می‌دادند با بعضی صدابردارانی که کار بهتری داشتند، همکاری کنند و سعی می‌کردند آنها را راضی نگه دارند. متأسفانه در حال حاضر شرایط به این سمت و سو پیش نمی‌رود و می‌گویند جستجو کنید و ببینید کدام صدابردار مبلغ کمتری می‌گیرد و یکی از افراد گروه چندنفر از دوستان خود را که با این مبلغ راضی می‌شوند، معرفی می‌کند. وقتی بخواهید موضوعی را به این شیوه انجام بدهید، مطمئنا به نتیجه مطلوب خود نمی‌رسید و روز‌به‌روز کیفیت افت می‌کند.

این شرایط هم در زمینه صدا و هم در مشاغل دیگر همین گونه است و ما بسیاری از تهیه‌کنندگان سینمایی را داریم که از این چرخه خارج شده‌اند و افراد جدیدی آمده‌اند که چون دقیق انتخاب نشده‌اند، نمی‌توانند زیرمجموعه درستی را برگزینند.

صدابرداری، کاری گروهی است و غیر از صدا، المان‌های دیگری مانند فیلمبرداری هم می‌تواند بر آن تأثیرگذار باشد و اگر کیفیت فیلمبرداری پایین باشد، قطعا روی کارصدابردار نیز اثرگذار است.

یک گروه صدابرداری از مدیرصدابرداری و یک یا دو دستیار تشکیل می‌شود. بعضی سریال‌هایی که الف ویژه هستند، حداقل سه دستیار لازم دارند.

دستیاران صدا کارهایی مانند نصب میکروفن‌های HF و میکروفن‌هایی که روی بوم هستند را انجام می‌دهند و باید براساس دیالوگ‌های بازیگر محل قرارگیری دقیق خود را تعیین کنند که سایه نداشته و داخل کادر هم نباشند.

ما به فضاهای آکوستیک احتیاج داریم که با توجه به سفارشی که تهیه‌کننده می‌دهد، دستیاران صدا آن را برای ما فراهم می‌کنند.

بخشی از این موضوع به کیفیت کار بستگی دارد. در تصویربرداری سینما با توجه به تجهیزات موجود می‌توانیم صدای هر بازیگر را در تِراکی جداگانه ضبط کنیم و چون کل کار 90 یا صد دقیقه است و بودجه آن نسبتا بالاست، صدابردار فرصت کافی دارد و این باعث می‌شود صدابردار در بخش میکس صداها راحت‌تر باشد و بتواند کیفیت بهتری داشته باشد.

الان می‌خواهیم این کارها را در آثار ویدئویی انجام بدهیم، اما بسیاری از تهیه‌کنندگان از این مسأله فرار می‌کنند و هنوز به روش سنتی کار می‌کنند و دوست ندارند با تجهیزات جدید کار کنند و می‌گویند نمی‌خواهیم صدای جداگانه ضبط کنیم. آنها می‌خواهند میکسر صدایی داشته باشند که نهایتا روی یک کانال ضبط شود، چون ضبط جداگانه و سینک‌کردن آنها زمانبر است.

شاید از ضبط جداگانه صدا به دلیل استفاده از صدابردار مبتدی خاطره خوبی نداشته باشند یا این صداها ضبط‌ نشده یا گم‌ شده است و این زمانبر بوده و در نتیجه، تهیه‌کننده در دفعه‌های بعد تصمیم می‌گیرد از همان روش سنتی میکس صدا استفاده کند، چون در بیشتر مواقع، انتخاب صدابردار بر اساس میزان بودجه است و کیفیت کار صدابرداری در این شرایط تعیین می‌شود و بسیاری از تهیه‌کننده‌ها از این شرایط فراری‌اند.

در کارهای تلویزیونی اکثرا صدا میکس می‌شود و بر یک کانال قرار می‌گیرد و خروجی میکس صدا روی دوربین می‌رود و فرض کنید اگر دوربین بخواهد حرکت کند یا تراولینگ انجام دهد و مسیری را بخواهد برود و برگردد باید صدابردار به وسیله یک کابل به خروجی دوربین وصل شود و در واقع هم دست و پاگیر است و هم در زمان انتقال و صداگذاری مشکلاتی به وجود می‌آید.

در صدابرداری سریال، ما در فضاهایی قرار می‌گیریم که مشکلات خاص خودش را دارد. یکی از سختی‌های صدابرداری در سریال به انتخاب محل فیلمبرداری و صداهای جانبی برمی‌گردد. در بیشتر کشورهای اروپایی بسیاری از صداها در استودیو ضبط می‌شود یا چند شهرک سینمایی متناسب با فضاها و زمان‌های مختلف دارند و این دست صدابردار را باز می‌گذارد. متأسفانه شهرک سینمایی ما کنار اتوبان ساخته شده است و برای کارهای تاریخی با مشکل صدای ماشین‌ها روبه‌رو هستیم.

در گذشته فضای فیلمبرداری را صدابردار و تصویربردار قبل از هر چیز می‌دیدند که سقف، نور، ارتفاع و فضای کافی دارد یا خیر تا در خصوص مناسب بودن یا نبودن آن نظر دهند، اما متأسفانه الان شرایط به این صورت نیست و می‌گویند در یک روز معین قرارست گروه به جایی برود. مثلا ما سال گذشته سریالی را ویژه ماه رمضان کار می‌کردیم که خانه محل کار، نبش ضرابخانه بود و دو تا فن بزرگ آنجا روشن بود که امکان خاموش‌کردن آن نبود و ما باید جلوی این خانه کار می‌کردیم و در واقع به این دلیل انتخاب شده بود که مبلغ کمتری می‌پرداختند و اگر قرار بود صحنه‌ای انتخاب کنند که نظر صدابردار، فیلمبردار و کارگردان جلب شود، باید بیشتر هزینه می‌کردند.

متأسفانه به نظر می‌رسد بسیاری از کارگردانان ما یا صدا را نمی‌شناسند یا فقط تصویر را می‌بینند و چون کار فیلمبرداری و نوردهی زمانبراست و کار صدا بردار در لحظات آخر انجام می‌شود، کارگردان دیگر تحمل تمرکز روی کار صدابردار را ندارد و فکر می‌کند صدابرداری به صورت خودکار انجام می‌شود و این مشکلی است که بسیاری از کارگردانان ما به علت ناآگاهی با آن روبه‌رو هستند.

میکروفن‌هایی که در استودیوی خبر استفاده می‌شود، معمولا رومیزی، کابلی، یقه‌ای یا یقه‌ای HF و بی سیم است و شما دیگر درگیر صداهای مزاحم جانبی نیستید. فضا آکوستیک است و امکان استفاده از چهار یا پنج میکروفن به طور همزمان وجود دارد و فقط صدابردار باید ابتدا آنها را تست کند تا در خلال برنامه‌هایی که زنده هستند با مشکل روبه‌رو نشود و حتما میکروفن رزرو را برای این شرایط پیش‌بینی کند تا اگر مشکلی به وجود آمد، بتواند برنامه را نجات بدهد.

در بعضی برنامه‌های زنده سیاسی ما مجبوریم برای مجری خودمان دو میکروفن پیش‌بینی کنیم تا در صورت وجود مشکل بتوانیم از آنها استفاده کنیم. گاهی هم میکروفن رزرو را پیش‌بینی می‌کنیم، اما استفاده نمی‌کنیم و اگر با مشکل روبه‌رو شدیم با یک میان برنامه کوتاه میکروفن رزرو را عوض می‌کنیم.

پخش برنامه‌های زنده در استودیو شبیه بلند‌کردن یک هواپیماست و هر لحظه امکان اتفاق در آن وجود دارد و صدابردار خوب در این لحظات خاص می‌تواند براساس تجربه خود فضا را هدایت کند و در این لحظات است که تفاوت افراد با یکدیگر احساس خواهد شد.

با توجه به شرایط جامعه، امکانات خوبی در اختیار ما قرار گرفته است و بیشتر بحث ما به چگونگی استفاده از این تجهیزات بر می‌گردد. چون صدابرداری بر اساس میزان بودجه است، این کیفیت را تحت تاثیر قرار می‌دهد و گاهی می‌بینیم صدابردارانی با یک گروه کار می‌کنند که اگر اجاره وسایلشان کم شود، دستمزد خودشان با دستیارشان یکی است.

گاهی یک صدابردار برای یک برنامه، 40 میلیون وسیله می‌برد که تهیه‌کنندگان هیچ ضمانت یا چکی را بابت تضمین تجهیزات نمی‌دهند. بیشتر صدابرداران یک‌سوم اجاره واقعی را می‌دهند و اگر صدابرداری تجهیزات نداشته باشد و بخواهد اجاره کند، اصلا صرفه اقتصادی برایش ندارد. در نتیجه صدابردار تجهیزاتی را می‌برد که ارزان‌قیمت و دارای کیفیت پایین‌تری باشد.

یک صدای خوب باید یک پاسخ فرکانسی خوب داشته باشد. به عبارتی اگر پاسخ‌های فرکانسی خاصی در صدای فرد باشد، صدا دلنشین‌تر است؛ مثلا اگر صدای یک بازیگر فرکانس‌های پایین، میانی و بالای خوبی داشته باشد، صدای خوبی تلقی خواهد شد. گاهی صدای یک بازیگر محدوده و پهنای باند کمی دارد که این صدای چندان جالبی نیست. با وجود تمام اینها همه افراد نمی‌توانند صدای خوب داشته باشند، چون صداها به یکدیگر شبیه می‌شد و تشخیص صداهای خوب هم امکان پذیر نبود.