رقابت بر سر استخراج معادن سیارکی

اکنون دومین شرکت تجاری با هدف کاوش و استخراج منابع سیارک‌های اطراف زمین تاسیس شده است. این شرکت به نام صنایع اعماق فضا (Deep Space Industries Inc) فعالیت خود را آغاز کرده و همانند شرکت منابع سیاره‌ای برنامه خود را بر سیارک‌ها متمرکز کرده است. در بین موسسان و مشاوران این شرکت تعداد زیادی از افرادی که سابقه فعالیت تجاری در زمینه فضا دارند و همچنین مشاوران علمی و همکاران سابق ناسا به چشم می‌خورد.

انتخاب سیارک‌ها برای فعالیت‌های تجاری انتخاب درستی به شمار می‌رود. تاکنون بیش از 9 هزار سیارک نزدیک به زمین شناخته‌شده و البته تعداد سیارک‌های منظومه شمسی بسیار بیش از این تعداد است. یکی از اصلی ترین هدف‌ها در استخراج این سیارک‌ها برداشت منابع معدنی و از همه مهم‌تر آب از این سیارک‌هاست. سیارک‌های اطراف ما دارای منابعی از یخ آب درون خود هستند و این شرکت‌ها یکی از اصلی‌ترین اهداف خود را استخراج این آب در فضا گذاشته‌اند. آب استخراج‌شده در این طرح‌‌ها به اکسیژن و هیدروژن خرد می‌شود و در واقع محصول نهایی این استخراج در مرحله اول اکسیژن و هیدروژن است. این ذخیره با ارزشی در فضاست، اما کاربرد آن چه خواهد بود؟

طراحان این شرکت‌ها معتقدند این مواد خام اصلی‌ترین نیاز برای سفرهای آینده فضایی را تشکیل می‌دهند و بخشی از سوخت فضاپیماهای آینده وابسته به آنهاست از آنجایی که حمل مقدار زیادی سوخت از روی زمین به دلیل گرانش زمین بسیار دشوار و هزینه‌بر است، سفینه‌های فضایی آینده می‌توانند از منابعی که این شرکت‌ها در فضا استخراج کرده‌اند، استفاده کرده و به عنوان سوخت خود برای کاوش‌‌های دور و دراز منظومه شمسی استفاده کنند.

هر دو شرکت برنامه خود را با سفینه‌های ارزان‌قیمت شناسایی شروع خواهند کرد و پس از انتخاب هدف، در ماموریت‌های پیچیده‌تر بعدی شروع به استخراج مواد و برگرداندن آنها به نزدیکی زمین می‌کنند.

در آینده ماموریت‌های فضایی سرنشین‌دار یا روباتیک به مقاصدی نظیر ماه، سیارک‌ها، دنباله‌دارها، مریخ و اقمار آن و شاید اقمار مشتری نیازمند سوخت بالایی هستند که بخشی از آن به این ترتیب می‌تواند به دست آید.

اما این همه داستان نیست. بخش دیگری از اهداف این شرکت‌ها و بویژه شرکت تازه تاسیس صنایع اعماق فضا، به استخراج مواد معدنی و فلزات از سیارک‌ها اختصاص دارد. آنها قصد دارند د‌‌ر مرحله‌های بعدی به سراغ چنین موادی بروند، اما سوال اینجاست که این استخراج فلزات و منابع معدنی از سیارک‌ها با چه هدفی است، آیا قرار است آنها را به عنوان مواد خام به زمین برگردانیم و در اینجا مورد استفاده قرار دهیم؟ شاید یک راه‌‌حل چنین موضوعی باشد بخصوص در‌باره مواد معدنی یا فلزات کمیاب و ارزشمندی که روی زمین لازم است، اما فناوری نو‌ظهور دیگری که این روزها خبرهای هیجان‌انگیزی از آن به گوش می‌رسد راه دیگری پیش آینده فعالیت‌های فضایی و در نتیجه این شرکت‌ها گذاشته است.

مدت‌هاست متخصصان روی ایده چاپگرهای سه بعدی کار می‌کنند. در حالت ساده یک پرینتر سه بعدی ابزاری است که مواد خام را از شما می‌گیرد و با لایه چینی سه بعدی ابزاری را تولید می‌کند. در حالت ساده مثلا شما می‌توانید طرح یک مجسمه را به چنین پرینتری بدهید و در نهایت نسخه کال این پرینتر را تحویل بگیرید. اگر شتابی که رشد این فناوری دارد حفظ شود، پرینترهای سه‌بعدی به یکی از مهم‌ترین فناوری‌های سال‌های آینده تبدیل خواهند شد که اساس روش زندگی ما روی زمین را برای همیشه تغییر می‌دهند. در آینده‌ای نه‌چندان دور شما می‌توانید چنین پرینتری را در خانه داشته باشید و قطعات و ابزارهای مورد نیاز خود را در خانه بسازید.

از هم اکنون طلیعه کاربردهای شگفت‌انگیز این پرینترها نمایان شده است. در هفته مد پاریس لباسی به نمایش گذاشته شده بود که با کمک یک پرینتر سه بعدی پیشرفته تهیه شده بود. طراح، جزئیات طرح خود و مواد اولیه را در اختیار تیم فنی گذاشته و آنها با کمک یک پرینتر پیشرفته سه‌بعدی لباس را به طور کامل ساخته بودند.

کاربرد این فناوری در آینده این شرکت‌ها فوق‌العاده چشمگیر خواهد بود. اگر این فناوری با سرعت فعلی پیش برود زمانی که شرکت‌های تجاری آماده استخراج مواد معدنی و فلزات سیارک‌ها بشوند دلیلی برای برگرداندن آنها به زمین ندارند. آنها می‌توانند سفارش ساخت قطعاتی را دریافت کرده و آن قطعات ـ که ممکن است قطعات و بخش‌های یک سفینه فضایی بزرگ باشد ـ‌ را در مدار زمین و به کمک این پرینترهای صنعتی سه‌بعدی آماده کنند. این کار هزینه و دشواری‌های ساخت سفینه‌های عظیمی را که برای سفرهای دور و دراز در منظومه شمسی و شاید روزی به مقصد فراسوی آن وجود دارد به گونه چشمگیری کاهش می‌دهد.

بالا گرفتن حضور بخش خصوصی در فعالیت‌های تجاری فضایی می‌تواند جان دوباره‌ای به اکتشافات فضایی بدهد؛ البته از هم اکنون برخی نگرانی‌ها و دغدغه‌ها در باره آینده حضور بخش خصوصی در فضا وجود دارد. مالکیت منابع فراسوی جو در اختیار چه کسی است؟ آیا کشورها می‌توانند ادعای مالکیتی مثلا بر سیارک‌ها داشته باشند؟ آیا شرکت‌های خصوصی مجازند هر سیارکی را از مسیر خود منحرف کرده یا به کاوش و بهره‌برداری از آن بپردازند؟ در صورت بروز اختلاف میان دو شرکت تجاری یا نهادی علمی و یک شرکت تجاری چه مرجعی باید برای حل این اختلافات مورد مراجعه قرار بگیرد؟ اما از سوی دیگر این رقابت‌ها فرصت‌های بسیاری را نیز در اختیار انسان‌ها قرار می‌دهد. یکی از محصولات جنبی این فعالیت‌ها می‌تواند رسیدن به راه‌حلی برای حل مشکل سیارک‌های خطرناک اطراف زمین باشد.

اگر این شرکت‌ها برای توسعه منافع تجاری خود مرزهای فناوری‌های موجود را پیش ببرند شاید بتوان از روش‌های آنها در زمانی که سیارکی در مسیر زمین قرار می‌گیرد و به نوعی تهدید بدل می‌شود، استفاده کرد. از سوی دیگر چشم‌انداز آینده‌نگرانه‌تری که وجود دارد این است که فعالیت و حضور این شرکت‌ها در کنار فعالیت‌های سازمان‌های ملی، شاید زمینه‌ای برای تحقق رویاهای سفرهای فضایی دور‌تر را فراهم کند. شاید به کمک منابع و روش‌هایی که شرکت‌های تجاری در رقابت با هم تهیه می‌کنند این فرصت پدید آید که ماموریت‌های مریخی و ماموریت‌هایی به سوی اقمار مشتری و زحل راحت‌تر مورد بررسی قرار گرفته و در دستور کار قرار گیرد و در نهایت راه را برای سفر ماجراجویانه و فعلا دور از ذهن ما به مقصد ستاره‌های دور‌دست باز کند.

تا آن زمان باید این واقعیت را پذیرفت که بخش خصوصی با جدیت وارد حوزه فضا شده است. موفقیت و آینده این شرکت‌ها می‌تواند تاثیری چشمگیر بر آینده حضور انسان در فضا داشته باشد.

پوریا ناظمی