مرکزی برای سنجش آلودگی هوا

از مجموع این آلاینده‌ها، چهار آلاینده، گازها و دو آلاینده دیگر ذرات را شامل می‌شود. در شهر تهران شاخص اصلی آلودگی هوا، ذراتی با قطر کمتر از 5/2 میکرون است که در همه ایستگاه‌ها غلظت آلاینده‌ها به صورت حجمی یا وزنی اندازه‌گیری شده و به صورت آنلاین در مرکز پایش و مدلسازی شرکت کنترل کیفیت هوای تهران جمع‌آوری می‌شود. برای این‌که این اطلاعات برای همه قابل فهم باشد و بتوان به عنوان معیاری برای تعیین میزان آلودگی هوا به آن استناد کرد، از شاخصی به نام AQI ـ که همان شاخص کیفیت هواست ـ استفاده می‌شود.

این شاخص یا استاندارد براساس یکسری جداول و فرمول‌های مشخص محاسبه می‌شود که با توجه به غلظت آلاینده‌ها متفاوت است.

مثلا برای گاز منوکسیدکربن، غلظت گاز به طور روزانه برای میانگین زمانی هشت ساعته اندازه‌گیری می‌شود یا برای ذرات میانگین 24 ساعته در نظر گرفته می‌شود. غلظت گازهای دی‌اکسید نیتروژن و ازن نیز در بازه‌های زمانی حداکثر یک ساعته اندازه‌گیری می‌شود و درنهایت همه این اطلاعات به شاخص تبدیل می‌شود.

براساس این استاندارد، اگر میانگین غلظت این آلاینده‌ها در محدوده صفر تا 50 قرار گیرد، هوا در شرایط پاک است. در محدوده 51 تا 100 شرایط سالم، در محدوده 101 تا 150 شرایط برای افراد حساس ناسالم و در محدوده 151 تا 200 برای همه افراد شرایط ناسالم است. چنانچه میانگین غلظت آلاینده‌ها در محدوده 200 تا 300 باشد، به این معنی است که شرایط بسیار ناسالم است.

افزایش غلظت آلاینده‌ها در محدوده‌ای بیش از 300 نشانه هشداری مبنی بر خطرناک‌بودن شرایط است. در این مرکز، هر روز براساس اطلاعات دریافتی از ایستگاه‌ها، حجم اندازه‌گیری‌شده آلاینده‌ها به شاخص استاندارد تبدیل می‌شود و آلاینده‌هایی که بیشترین و کمترین غلظت را دارند، مشخص می‌شوند. علاوه بر گازها و ذراتی که متهم به آلودگی هوا هستند، غلظت گازها و مواد دیگری که می‌تواند تهدیدی علیه سلامت عمومی باشد نیز اندازه‌گیری می‌شود.

یکی از این گازها بنزن است که در نتیجه احتراق ناقص سوخت در خودروهای غیراستاندارد و مصرف سوخت غیراستاندارد غلظت آن در هوایی که تنفس می‌کنیم، افزایش می‌یابد. این گاز از مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز ابتلا به سرطان خون است.

در بعضی ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا، کربن آلی فرار قابل اندازه‌گیری است که در این ایستگاه‌ها، امکان سنجش بنزن نیز وجود دارد؛ البته استاندارد اندازه‌گیری این گاز سالانه است و براساس مقایسه استانداردهای سالانه، میزان خطر ناشی از آن اندازه‌گیری می‌شود.

آلاینده دیگر آزبست است که این آلاینده‌ها نیز در بعضی ایستگاه‌ها قابل اندازه‌گیری است. در حقیقت، همه‌ساله در همه ایستگاه‌ها، غلظت آلاینده‌های مختلف که هر کدام به نوبه خود می‌توانند خطرات و پیامدهایی به همراه داشته باشند، اندازه‌گیری می‌شود.

استانداردهای کیفیت هوا به گونه‌ای اندازه‌گیری می‌شود که مطابق با شرایط بهینه برای حفظ بهداشت عمومی باشد؛ البته این بهداشت عمومی علاوه بر انسان، گیاهان و حیوانات، حتی ساختمان‌ها را نیز شامل می‌شود.

شیما الماسی / کارشناس شرکت کنترل کیفیت هوای تهران