آینده مبهم افغانستان

جلسه کرزای و اوباما در یازدهم ژانویه به‌منظور بحث درباره میزان و چارچوب حضور نظامی آمریکا در افغانستان بعد از خروج تمامی نیروهای رزمی ناتو در سال 2014 برگزار شد.

کرزای بخوبی می‌داند که توافق‌نامه امنیتی دوجانبه با آمریکا بسیار حیاتی است و به همین جهت وی تاکنون بسیار نسنجیده عمل کرده است. انتقادات تند و تیز کرزای از هدایت جنگ از سوی آمریکا حربه خوبی به دست افرادی در دولت اوباما داده است که مایلند هر چه سریع‌تر نیروهای ایالات متحده از افغانستان خارج شوند.

هیچ تصمیمی در چند ماه آینده بعید نیست. اکنون گفت‌وگوها بر سر به اصطلاح گزینه صفر است که می‌تواند به معنای خروج تمامی نیروهای آمریکا تا سال بعد باشد.

تا همین اواخر فرض بر این بود که آمریکا خواهان حفظ حداقل 20 هزار نفر از نیروهایش در افغانستان است و این نیروها به آموزش نیروهای امنیتی افغانستان برای تدارک امکانات بالقوه اساسی که هنوز افغان‌ها فاقد آنند، ادامه خواهند داد. این موارد شامل پشتیبانی و نقل و انتقال هوایی تجهیزات، نقل و انتقالات پزشکی، عملیات مراقبت و نظارت و حمایت هوایی می‌‌شد. علاوه بر این تصور می‌شد که آمریکا نیروهای ویژه و هواپیماهای بدون‌سرنشین‌ خود را برای مهار سازماندهی مجدد القاعده در مناطق قبایلی پاکستان یا بازگشت آنها به محل‌های آموزش در خود افغانستان حفظ خواهد کرد. برای افغان‌ها بدیهی به‌نظر می‌رسید که آمریکا در پی حفظ پایگاه‌هایش در افغانستان به عنوان راهی برای تداوم نفوذ در منطقه‌ای مملو از تهدیدات امنیتی باشد. افغان‌ها همچنین به تضمین‌های آمریکا و بقیه جهان در رها نکردن افغانستان باور داشتند و گمان می‌کردند که آنها با توجه به صرف پول و خون‌های فراوان، اجازه فرو‌رفتن افغانستان در بی‌نظمی و جنگ داخلی را نمی‌دهند.

کرزای و دیگر رهبران سیاسی افغانستان درباره استقلال کشورشان حساس هستند، اما قصد ندارند از عراقی‌ها که به‌طور غیرمنتظره و با رد مصونیت قضایی به سربازان خارجی به حضور آنها خاتمه دادند، تقلید کنند. آنها از کاهش سریع اشتهای دولت اوباما درباره حضور جدی و معنادار نظامی در افغانستان پس از سال 2014 ارزیابی غلطی داشته‌اند. در هشتم ژانویه بن رود، قائم‌مقام مشاور امنیت ملی کاخ سفید تاکید کرد، خروج کامل نیروها بعد از سال 2014 یکی از گزینه‌های مدنظر است. این ایده تا چه میزان می‌تواند غافلگیرکننده باشد؟ در مناظرات انتخاباتی معاونان رئیس‌جمهور در ماه اکتبر وقتی از جو بایدن درباره جدول زمانی خروج از افغانستان سوال شد، وی عنوان کرد: «ما در حال ترک افغانستان هستیم. ما سال 2014 آنجا را ترک می‌کنیم، همین و والسلام.»

هنگامی که بایدن از بر جای گذاشتن کمترین رد پای ممکن در افغانستان سخن گفت، اظهارات وی زیاد جدی گرفته نشد، اما در نوامبر زمانی که ژنرال جان آلن، فرمانده آمریکایی ائتلاف بین‌المللی تحت رهبری ناتو به روسایش در پنتاگون اعلام کرد که او مایل به خروج تدریجی و آرام نیروهای جنگی در طول سال آینده و باقی ماندن حداقل 15 هزار نفر از آنهاست به وی گوشزد شد که برآوردها و ارقامش را پایین بیاورد.

اکنون به‌نظر می‌رسد سطح نیروهای مدنظر رئیس‌جمهور آمریکا 6000 نفر باشد و نه بیشتر و انتخاب چاک هاگل، سناتور جمهوریخواه سابق که رئیس‌جمهور او را به عنوان وزیر دفاع معرفی کرده است به چالش کشیده‌ شدن این رقم را نامحتمل کرده است. هاگل از مدت‌ها قبل در مورد حضور نظامی در افغانستان تردید داشته و لحظه ورود به کابل «جستجوی راه خروج» را بر زبان آورده است. حتی اگر نیروهای بیشتر هم در دستور کار باشد متحدین آمریکا نگران سهیم شدن در آن خواهند بود؛ در نتیجه آمریکا به دنبال یک حضور نیم‌بند و تقلیل نیروها به حداقل ممکن و فقط محدود به ماموریت‌های آموزشی در کابل و تامین امنیت پایگاه هوایی بگرام به منظور عملیات کنترل شده ضدتروریسم است.

اما نیروهای افغان به‌رغم اصلاح شیوه‌های جنگی‌شان به نظر نمی‌رسد که بتوانند از عهده کارها برآیند. نحوه عضوگیری و آموزش شتابزده نیروهای امنیتی افغانستان هنوز نیازمند کار بیشتر است. این نیروها تعمدا از کار با سلاح‌های سنگین و آموزش نیروی هوایی با این فرض که نیروهای آمریکایی سال‌ها در افغانستان می‌مانند طفره رفته‌اند. در حال حاضر کنترل امنیتی 85 درصد کشور در دست نیروهای داخلی است. طبق آخرین گزارش پنتاگون درباره پیشرفت نیروهای افغان، تنها یک نفر از هر 23 نیروی امنیتی قادر به انجام عملیات بدون کمک از بیرون است. حتی تصور آن‌که این نیروها در جنوب افغانستان، جایی که طالبان قدرت فوق‌العاده‌ای دارد یا شرق کشور که مرز پاکستان و پناهگاه شبکه حقانی در وزیرستان شمالی است حضور داشته باشند بسیار دشوار خواهد بود. در حال حاضر افغانستان در شرف یک انتقال سیاسی دشوار و نیز انتقال امنیتی به همراه انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2014 است. از این‌رو خواه اوباما تصمیمی برای حضور 6000 نیرو یا خروج کامل آنها را داشته باشد، افغانستان از حالا تا 16 ماه آینده با دورنمای‌ مبهمی مواجه خواهد بود.