ناجی سالن‌های سرد سینما

جشنواره‌ الزاماتی دارد و دارای تاثیرات انکارناپذیر هم هست. در عرصه سینمای مستند، جشنواره‌ در معرفی، تشویق و پیشرفت مستندسازان نقش اساسی و مهمی دارد. در این بین بحث برنده شدن و کسب جایزه برای افراد مختلف، ممکن است متفاوت باشد.

اما جشنواره‌های مستند ما از جمله جشنواره فیلم فجر، جشن سینما و جشن مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، با کدام برنامه‌ریزی‌های توسعه‌گرا همراه است؟ منظورم از برنامه‌ریزی‌های توسعه‌گرا این است که حضور در جشنواره و برنده شدن فیلم مستند، چقدر خواستارانی را ترغیب به خرید و نمایش فیلم برنده شده، در سینماهای کشور می‌کند و سینمای مستند غیردولتی ما کجای چرخه اقتصادی قرار دارد؟ جز یک فیلم (تهران انار ندارد، متعلق به مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی)، تاکنون کدام فیلم مستند را دیده‌اید که در آگهی‌های تبلیغاتی‌اش برنده شدن در جشنواره‌ای را اعلام کرده باشد؟ و کدام فیلم برنده جایزه، صاحبان سینما را به نمایش فیلم ترغیب کرده است؟ البته مثلا سراغ فیلم مایکل مور رفته‌اند که فیلم‌هایش از جنبه سبکی و شیوه شناختی و محتوایی مهم هم هست، ولی فیلم‌های برنده شده در جشنواره‌های متعدد داخلی، چرا چنین جایگاهی را نیافته‌اند؟ شاید این‌طور به نظر برسد که مخاطب فیلم مستند ایرانی عادت به پرداخت پول برای تماشای فیلم مستند ندارد. حتی هنوز حرکتی برای حضور مجموعه فیلم‌های برنده شده در جشنواره‌های داخلی، در نمایش خانگی محسوس پدید نیامده است، ولی مهم‌تر از همه این که برنامه‌ریزی توسعه‌ای برای فیلم مستند ایرانی وجود ندارد. برنده شدن فیلم در جشنواره فیلم فجر یک ارزش محسوب می‌شود، ولی پشتوانه توسعه‌ای ندارد. به گمان من بهترین جایزه برای فیلم‌های مستند ایرانی این است که پخش‌کنندگان ایرانی، نه ملزم، بلکه به نمایش فیلم مستند ایرانی در سینماهای خود تشویق شوند. در حالی که ملزم‌سازی، ممکن است سینمایی تحت‌الحمایه به وجود بیاورد که تبعات ناگواری را به همراه خواهد داشت. برای مثال ممکن است صاحبان سینما را به اعتراض وادارد یا آنها را به دریافت یارانه ترغیب کند. در صورتی که سینمای مستند ایران یک امکان اقتصادی بالقوه است. می‌توان با کمک پخش‌کنندگان، صاحبان سینماها، دولت و انجمن‌های صنفی، راه‌های مطمئنی را بررسی و تجربه کرد. بسیاری از مستندهای بلند، کشش و جذابیت نمایش در سینماها را ندارد و مخصوص پخش تلویزیون است، اما در این میان برخی مستند‌ها می‌تواند تماشاگر را راضی نگهدارد. بهترین مستندهای ایرانی و خارجی ـ بویژه بسیاری از مستندهای اجتماعی یا برندگان در جشنواره‌های داخلی و خارجی ـ می‌تواند به مدد تبلیغات رسانه‌ای، مدت‌های مدید در سینماهای پایتخت، شهرها و مراکز استان‌های کشور به نمایش درآید.