آینده رهبری فلسطین

تهدید او به درخواست عضویت در دادگاه جنایی بین‌المللی می‌تواند از این پس همچون چماقی بر سر اسرائیل باشد که البته مثمرثمر بودن آن به سال‌ها زمان نیاز دارد.

محمودعباس، رهبر 77 ساله فلسطین یک سیگاری قهار است که همیشه به سفر می‌رود. وی آن‌طور که در گزارش‌ها آمده از 10 سال قبل مبتلا به سرطان پروستات شده و تحت معالجه است. او در سال 2010 شش مرتبه در بیمارستانی در اردن به دلایلی که ذکر نشده بستری شده است.

خلاصه آن‌که وی فرد کاملا سالم و تندرستی نیست؛ بنابراین اولین سوال مهم این است که چه کسی در آینده جا پای او خواهد گذاشت؟

یکی از پاسخ‌های سریع به این پرسش حماس است. براساس ماده 37 قانون اساسی فلسطین در صورت خالی ماندن پست ریاست جمهوری فلسطین، رئیس شورای قانونگذاری باید به‌طور موقت قدرت را در دست گرفته و وظایف ریاست جمهوری را برای یک دوره 60 روزه تا برگزاری انتخابات آزاد و مستقیم و انتخاب رئیس‌جمهور جدید به عهده بگیرد.

آن‌طور که از شواهد پیداست این فرد کسی نیست جز عزیز دویک که در آخرین انتخابات مجلس فلسطین در سال 2006 در لیست حماس حضور داشته و پیروز شده است. دویک پس از کسب اکثریت آرا توسط حماس به‌عنوان رئیس مجلس قسم یاد کرد.

عزیز دویک مدت 20 سال از سوی رژیم صهیونیستی تحت تعقیب بوده است. وی در سال 1992 یکی از 415 عضو حماس بود که از سوی اسرائیل به دلیل همکاری با این گروه نوپا به لبنان تبعید شد. به‌دنبال ربوده شدن گلعاد شالیت، سرباز اسرائیلی تل‌آویو، دویک را در سال 2006 به جرم عضویت در حماس بازداشت کرد. در ژوئن 2009 وی از زندان آزاد شد، اما ژانویه 2012 بار دیگر به دلیل فعالیت‌های تروریستی توقیف و چند ماه قبل در ماه جولای برای چندمین بار آزاد گردید.

البته عزیز دویک امید مسلم جانشینی عباس نیست، زیرا الزاما فرد جانشین براساس قانون انتخاب نمی‌شود و سازمان آزادیبخش فلسطین می‌تواند در صورت کنار رفتن عباس فردی از اعضای فتح را انتخاب کند.

سرخوردگی و احساس ناکامی و عدم پرداخت حقوق کارکنان دولت به دلیل خالی بودن خزانه، هزاران فلسطینی را در ماه سپتامبر به خیابان‌ها کشاند. این تظاهرات باعث طرح این پرسش گردید که آیا سازمان آزادیبخش فلسطین در آینده نزدیک سقوط خواهد کرد.

محمودعباس کماکان به مقاومت خود ادامه می‌دهد و به نظر می‌رسد هیچ چیز بیشتر از حفظ قدرتش برای او اهمیت ندارد. وی با آن‌که در روند صلح شکست خورده، اما بعید است راه خشونت و درگیری با اسرائیل را دنبال کند. این راهبرد نامشخص می‌تواند توضیحی باشد بر این‌که چرا وی در جنگ اخیر میان حماس و اسرائیل بی‌طرف باقی ماند.

سوال درباره این‌که چه کسی جانشین محمودعباس می‌شود چندان هم تازه نیست. با توجه به پیام‌های منتشر شده وزارت خارجه آمریکا، صائب عریقات طرف مذاکره‌کننده فلسطین در مذاکرات صلح در سال 2006 به آمریکایی‌ها هشدار داده بود که خلأ سیاسی می‌تواند شانس عزیز دویک را برای ریاست جمهوری بالا ببرد.

دیگر اعضای فتح نیز محرمانه نگرانی‌هایی را درباره طرح جانشینی در دولت خودمختار مطرح کرده‌اند و به‌رغم تمام این ملاحظات عباس کماکان از معرفی جانشین خود طفره می‌رود و در عوض دست به تضعیف رقبای بالقوه‌اش می‌زند.

محمد دحلان، مرد قدرتمند غزه در اواخر دوران یاسر عرفات بویژه از رفتار ناخوشایند محمودعباس در توقیف دارایی‌هایش در خارج آسیب خورده است.

انتخابات شهرداری‌های کرانه باختری در ماه اکتبر تعدادی از رهبران متمرد فتح را بر سر کار آورده است. این گروه از سکولارهای ناشناس می‌توانند در رهبری فلسطین در آینده نقش داشته باشند.

به‌طور مثال غسان شکا به دلیل تصمیمات مستقلش در میان یک دوجین از فعالان برکنار شده حزب در ماه اکتبر توجه روزنامه نیویورک تایمز را به خود جلب کرد، اما محمودعباس به جای استقبال از کثرت‌گرایی سیاسی شخصیت‌های بسیاری را منزوی کرده و اخیرا در جشن‌های برگزار شده به‌خاطر کسب جایگاه سیاسی در سازمان ملل حتی اجازه حضور این افراد را نداد. این گروه حتی امکان شرکت در انتخابات را هم ندارند.

عباس با وجود شکاف عمیق میان فتح و حماس برگزاری انتخابات جدید سراسری را نیز رد کرده است. واشنگتن نیز به دلیل هراس از پیروزی مجدد حماس در همه‌پرسی‌ها از آن پشتیبانی کرده است. به عبارت دیگر محمود عباس جایگاه سیاسی‌ خود را به‌عنوان رهبر بلامنازع فلسطینی‌ها تا آن زمان که یا خودش کسی را انتخاب یا فوت نماید بشدت تثبیت کرده است.

مانور بوروکراتیک محمودعباس در سازمان ملل تنها یک تبلیغ موقت و تایید رسمی برای خود او بود. این اقدامات صرفا بحران جانشینی در فلسطین را وخیم‌تر می‌کند، همچنین به رهبر فعلی کمک می‌کند تا از نیاز شدید به اصلاحات طفره برود.

در هر صورت اگر جامعه بین‌الملل درباره اعطای حق حاکمیت مستقل به فلسطینی‌ها جدی باشد باید قبل از هر چیز از محمودعباس بخواهد تا گام‌هایی به‌منظور ایجاد فرصت برای دیگر رقبای قانونی بردارد تا دیدگاه‌های سیاسی آنها نیز شنیده شود.