در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
از من چه توقعی داری؛
دانش آموز موفقی می گفت که در سالهای اول تحصیل علاقه چندانی به مطالعه و درس خواندن از خود نشان نمی داده است ، تا این که روزی بعد از گرفتن نمره متوسطی معلم به او می گوید: «از تو توقع نداشتم».
او می گفت ؛ این جمله کوتاه معلم آنچنان تاثیری در من گذاشت و چنان نیرویی در من ایجاد کرد که توانستم در کمتر از یک ترم به بالاترین سطح کلاس برسم چون فکر می کردم اگر معلم توقع بیشتری از من دارد، پس حتما در من توانایی بالاتری دیده است.
شاید شما خودتان ندانید که چقدر توقع و انتظاری که از یک فرد (فرزندتان ، شاگردتان یا هر کس دیگر) دارید می تواند بر عملکرد او تاثیر بگذارد!
اثر انتظار
حدود 40 سال پیش ، رابرت روزنتال ، استاد روانشناسی دانشگاه کالیفرنیا به عنوان نتیجه تحقیقات خود اظهار کرد: وقتی معلمان از دانش آموزان خود انتظار عملکرد ذهنی بهتری دارند، بچه ها در جهت دستیابی به این عملکرد پیش می روند.
وقتی مربیان ورزشی ، عملکرد بهتری را از ورزشکاران تحت تعلیم خود انتظار دارند، آنها بهتر عمل می کنند. وقتی پژوهشگران علوم رفتاری ، انتظار پاسخ مشخصی را از افراد مورد مشاهده خود دارند، آنها نیز به همان جهت متمایل می شوند». در مورد «اثر انتظار» پژوهش های فراوانی انجام شده است. (تنها شاید در حدود 500 تحقیق بتوان یافت که نشان می دهد چگونه انتظار معلم بر نحوه عملکرد دانش آموزان تاثیر می گذارد).
وقتی از دانش آموزتان توقع دارید زرنگ باشد او مثل یک دانش آموز زرنگ رفتار می کند و وقتی از او توقع بالایی ندارید فکر می کنید تنبل است ، عملکرد او مثل دانش آموزان تنبل خواهد شد.
تحقیق اولیه روزنتال به این ترتیب بود که تعدادی از دانش آموزان ، به عنوان افراد باهوشی که قدرت یادگیری فوق العاده ای دارند، به معلمان معرفی شدند. در حالی که این «بچه های ویژه و باهوش» به طور تصادفی از میان سایر دانش آموزان انتخاب شده بودند و هیچ برتری هوشی نسبت به همکلاسان خود نداشتند، در پایان ترم از تمام دانش آموزان آزمون به عمل آمد و نتایج نشان داد این «دانش آموزان ویژه» نه تنها از نظر معلمشان عملکرد بهتری داشتند، بلکه نمرات آزمون هوشی آنان نیز به طور معنی داری از سایرین بالاتر بود.
به عبارت دیگر، انتظار معلمان موجب رشد عملکرد درسی دانش آموزانشان شده بود، یعنی وقتی معلمان انتظار موفقیت فردی را داشتند، آن را می دیدند.
یعنی انتظار معلم از پیشرفت یک دانش آموز خاص از یک سو موجب احساس بهتر دانش آموز و در نتیجه بهتر عمل کردن او می شود و از سوی دیگر، وقتی معلم درباره توانایی دانش آموزان مختلف انتظارات متفاوتی داشته باشد، به طور ناخودآگاه متمایل است که به دانش آموزان توانمندتر، توجه بیشتری کند؛ اما وقتی دانش آموزان ضعیف تر پیشرفت می کنند به آنان توجهی کمتر ابراز می کند. «اثر انتظار» می تواند نکات مهمی را برای ما روشن کند:
زود قضاوت نکنیم
همه ما در مقام والدین ، در مقام معلم و در هر موقعیت دیگری که هستیم تمایل داریم در مورد مردم سطحی ، ظاهربینانه و زودهنگام قضاوت کنیم.
نژاد افراد، جنسیت آنها و وضعیت اقتصادی ایشان ، همه بر روی انتظارات ما از آنها تاثیر می گذارند و غالبا نتیجه آن را نیز مشاهده می کنیم. مردم ،نامهربان ، خودمحورو ناراست می شوند؛ چرا که ما این تصور و انتظار را از آنان داریم.
ما درباره فرزندان و دانش آموزان خود نیز همین رفتار را داریم. از آنجایی که می خواهیم جلوی شکست آنان را بگیریم ، فقط روی شکستهای آنان تمرکز می کنیم.
با آنان طوری برخورد می کنیم که گویا قرار است شکست بخورند (و این انتظار و تصور را از آنان داریم). چقدر خوب می شد اگر می توانستیم به جای این تصور، آنان را «فوق العاده ، باهوش و موفق» تصور کنیم!
این نظریه به ما می آموزد که بهترین راه برای این که با عملکرد بد مردم ، فرزندان و شاگردانمان مواجه نشویم ، این است که هوشمندانه تلاش کنیم تا بهترین انتظار و تصور را از آنان داشته باشیم و این تصور را نیز به هر صورتی که امکان داشت ، نشان دهیم.
این کار نیز بسادگی انجام پذیر است: سعی کنیم تا حد امکان به آنها درخصوص موفقیت هایشان بگوییم و بگذاریم بدانند چقدر از دیدن کارها و تکالیف زیبای آنان لذت می بریم و چقدر منتظر کارهای بعدی آنان هستیم!
فاطمه شبیری 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
