افزایش 20 درصدی اهدای عضو

اگر بخواهیم بر آمارهای ارائه شده از سوی سید‌حسن امامی رضوی معاون درمان وزارت بهداشت تکیه کنیم آن‌وقت می‌شود تخمین زد که در کشورمان از یک دهه پیش تاکنون حدود صد‌هزار‌پیوند عضو در کشور انجام شده است.

او این آمار را در نهمین جشن نفس در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی اعلام کرد و گفت که ایران در رتبه چهل و دوم اهدای عضو در دنیا قرار دارد و از 15 مرکز انجام عمل پیوند عضو و 44 مرکز انجام عمل برداشت سخن گفت و وعده داد که وزارت بهداشتی‌ها به فکر گسترش این مراکز نیز هستند.

با این حال حمید رجلانی، کارشناس اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت می‌گوید احتمالا این آمار، افراد سالمی را که تمایل به پیوند کلیه داشته‌اند نیز در بر می‌گیرد و در مجموع پیوند عضو از افرادی که مرگ مغزی شده اند آماری ناچیز است و به طور کلی از زمان تصویب قانون اهدای عضو تاکنون، تقریبا حدود ده هزار نفر مرگ مغزی تحت عمل اهدای عضو قرار گرفته‌اند.

آمارهای اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت گویای آن است که در پایان سال 90 نرخ اهدای عضو در کشور 5.7 pmp بوده که این رقم در شش ماهه اول امسال به 6.1 pmp رسیده است؛ به این معنا که در سال گذشته به طور متوسط از هر یک میلیون نفر، اعضای 5.7 نفر بر اثر مرگ مغزی پیوند زده شده است که این رقم در شش ماه نخست سال جاری به 6.1 رسیده است.

رجلانی تایید می‌کند که امسال شمار پیوند اعضا از اهداکنندگان مرگ مغزی افزایشی 20درصدی داشته است و با این حال هنوز هم این رقم پاسخگوی متقاضیان دریافت عضو نیست و اصلی‌ترین مانع برای استفاده از اعضای بیماران مرگ مغزی، مخالفت خانواده‌های آنهاست که نمی‌توانند باور کنند بیمارشان دیگر به زندگی برنمی‌گردد.

در سال‌های اخیر وزارت بهداشت سیاست‌هایی تشویقی برای ترغیب خانواده‌های کسانی که دچار مرگ مغزی شده‌اند نیز در نظر گرفته است که به نظر می‌رسد در صورت افزایش سطح آنها و اطلاع‌رسانی درباره‌شان، ممکن است برخی خانواده‌ها راضی شوند اعضای بدن بیماران مرگ مغزی‌شان را به بیماران نیازمند دیگر ببخشند.

یکی از این سیاست‌ها تقبل هزینه‌های درمان پیش از مرگ مغزی بیمارانی است که خانواده‌های آنها اعضای بدن‌شان را هدیه می‌دهند و این یعنی اگر بیماری دچار مرگ مغزی شود و اعضای خانواده‌اش بپذیرند، اعضای بدن او را به بیماران دیگر ببخشند، وزارت بهداشت هزینه‌های درمانی آن بیمار را پیش از دچار شدنش به مرگ مغزی تا سقفی معین تقبل می‌کند.

هرچند این نوع سیاست‌های تشویقی می‌تواند برخی خانواده‌های بیماران مرگ مغزی را برای پذیرش اهدای اعضای بدن بیمارشان ترغیب کند، اما به نظر می‌رسد هنوز هم راه حل اصلی برای قانع کردن خانواده‌ها، فرهنگ‌سازی عمومی برای اهدای عضو و اطلاع‌رسانی درباره فایده‌های آن برای بیمارانی است که می‌توانند با اعضای بدن مرگ مغزی‌ها، فرصتی تازه برای زندگی پیدا کنند.

در حالی که یکی از خبرگزاری‌ها دیروز از به تفاهم رسیدن وزارت بهداشت و پلیس راهور ناجا بر سر درج رضایت اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی خبر داد، اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت این خبر را به کلی رد کرد و خبر داد که هنوز پلیس برای درج این رضایتنامه روی گواهینامه‌ها قانع نشده است.

ماجرا از این قرار است که دیروز خبری به نقل از محمد عقیقی، رییس اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت منتشر شد که اعلام می‌کرد در آینده‌ای نزدیک رضایت رانندگانی که مایلند اعضای آنها در صورت مرگ مغزی بخشیده شود، روی گواهینامه آنها ثبت می‌شود تا در صورت بروز هر نوع حادثه‌ای که به مرگ مغزی‌شان منجر شود، با تشخیص پزشکان، بلافاصله اعضای آنها پیوند زده شود.

آنچه جام‌جم را برای پیگیری صحت این خبر ترغیب کرد این بود که پیشنهاد درج رضایتنامه برای اهدای اعضا روی گواهینامه‌های رانندگی خبر تازه‌ای نبود و پیش از این نیز وزارت بهداشتی‌ها آن را مطرح کرده بودند که بنا به عللی در حد یک پیشنهاد باقی مانده بود، اما در آن زمان هیچ مسئولی حاضر نشد درباره چرایی عملی نشدن این پیشنهاد توضیحی بدهد.

دیروز اما روزی بود که سرانجام اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت علت‌های اجرایی نشدن این طرح را مطرح کرد و در غیاب رئیس این اداره، رجلانی، کارشناس اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت حاضر شد در این باره توضیح بدهد.

او با رد این که قرار است تفاهم‌نامه‌ای در این زمینه با پلیس راهور ناجا امضا شود، توضیح می‌دهد: پلیس با این طرح مخالفت کرده، چرا که معتقد است اطلاعات گواهینامه راهنمایی و رانندگی از دیدگاه قانون طبقه‌بندی شده است و رضایت فرد برای اهدای عضو در این اطلاعات نمی‌گنجد و به همین علت این داستان حل نشده باقی مانده است.

این کارشناس البته تاکید می‌کند که به هر حال توجیه پلیس غیرمنطقی نیست، اما این طرح که از طرف اداره پیوند بیماری‌های خاص ارائه شده طرحی ابتکاری است و در دیگر کشورها اجرا نشده است و شاید بتوان با کمی انعطاف‌پذیری آن را اجرایی کرد.

یکی از مشکلاتی که معمولا پس از مرگ مغزی بیماران رخ می‌دهد این است که گاهی حتی اگر او پیش از مرگ رضایتش را برای اهدای عضو اعلام کرده باشد و خانواده‌اش اجازه پیوند اعضا را به پزشکان ندهند، عمل پیوند انجام نمی‌شود.

با این اوصاف پرسش اینجاست که آیا اگر روزی برسد که وزارت بهداشت و پلیس راهور ناجا با هم بر سر درج رضایت برای اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی به تفاهم برسند، دیگر پزشکان نیازی به کسب اجازه از خانواده بیمار مرگ مغزی ندارند؟

رجلانی می‌گوید: بر اساس شرع و قانون، وقتی فردی کارت اهدای عضو را پر می‌کند و خودش بر اهدای اعضایش در صورت مرگ مغزی رضایت می‌دهد، پزشکان می‌توانند حتی با وجود مخالفت خانواده‌اش اعضایش را پیوند بزنند.

معنای گفته‌های کارشناس اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت این است که در صورت رضایت فرد برای پیوند اعضایش پس از مرگ مغزی، از نظر قانونی و شرعی پزشکان هیچ منعی برای انجام عمل پیوند او ندارند و اگر هم اکنون در مواجهه با مخالفت خانواده بیمار از جراحی صرف نظر می‌کنند صرفا به علت مسائل اخلاقی و عرفی است و مانع دیگری وجود ندارد.

از این گفته‌ها می‌شود نتیجه گرفت که اگر روزی طرح ابتکاری وزارت بهداشت برای درج رضایت اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی اجرایی شود، پزشکان بدون هیچ مانع قانونی می‌توانند اعضای بدن بیمارانی را که دچار مرگ مغزی شده‌اند با اطمینان بیشتر پیوند بزنند.

در واکنش توضیحات اداره پیوند بیماری‌های خاص وزارت بهداشت، اسکندر مومنی، رئیس پلیس راهور ناجا در گفت‌وگویی کوتاه اعلام می‌کند که پلیس مخالفتی با این طرح نکرده است، بلکه طرح در دست بررسی است و مسئولان ناجا هنوز درباره‌اش نظری نداده‌اند و اگر وزارت بهداشتی‌ها سندی مبنی بر مخالفت پلیس دارند آن را ارائه بدهند.