نابینایان هم حق‌ دارند کتاب بخوانند

دکتر صابری که وکیل و شاعر نابینا می‌گوید: برای مشارکت نابینایان در هفته کتاب نیاز به برنامه‌ریزی پیچیده‌ای نیست و می‌توان به سادگی همین برنامه‌هایی که برای دیگران برگزار می‌شود را مناسب‌سازی کرد.

البته کتابخوانی نابینایان مسأله‌ای است که باید نگاه جدی‌تری به آن داشت و برنامه‌ریزی‌هایی را انجام داد و در کل باید برای تولید و چاپ کتاب بر ای نابینایان فکری شود.

وی می‌افزاید: نه به اقتضای شغلم، بلکه به عنوان یک شهروند می‌گویم کتاب ابزاری است که انسان را به عصر مدرنیته رسانده و همواره شرایط را برای افزایش آگاهی و تغییر شرایط و برنامه‌ریزی برای داشتن جهان بهتر هدایت کرده است، پس نیاز است که همه اقشار جامعه بتوانند سهم مساوی در استفاده از کتاب‌ها داشته باشند که این موارد نیاز به همان مناسب‌سازی دارد.

به گفته وی در دیگر کشورها وقتی کتابی منتشر می‌شود از همان ابتدا باید برای معولان و نابینایان نیز مناسب‌سازی شده و وارد بازار کتاب شود، در غیر این صورت ناشر مرتکب یکی از جرایم مدنی شده و باید جریمه نقدی پرداخت کند. پس مناسب‌سازی کتاب‌ها برای نابینایان در بسیاری از کشورها صورت گرفته و نیازمند این است که در کشور ما هم تدابیری برای آن اندیشیده شود.

بهروز افروز، کارشناس ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی خود ، نابیناست. وقتی موضوع را با او در میان می‌گذارم کمی فکر می‌کند و می‌گوید: راستش مشکلات نابینایان خیلی فراتر از این است که بتوان تنها در قالب کمبودهای هفته کتاب آن را بررسی کرد. ما برای ادامه تحصیل هم مشکلات بسیاری را داریم، به طور مثال خود من طی دوران تحصیل بسیاری از کتاب‌ها را با کمک دوستان خوانده‌ام، آنها کتاب‌ها را برای من می‌خواندند و ضبط می‌کردند تا بتوانم از آنها استفاده کنم.

او ادامه می‌دهد: تصورش را بکنید که در همین رشته تحصیلی من دانشجویان نابینایی حضور داشتند که باید واحدهایی را می‌گذراندند یا بعضی کتاب‌ها را به توصیه استادان مطالعه می‌کردند، اما کتاب مورد نظر به خط بریل موجود نبود.

صابری می‌گوید که این مشکلات راه حل دارد و براحتی می‌توان برای آنها چاره‌اندیشی کرد. او توضیح می‌دهد: می‌توان ناشران را راضی کرد به این‌که لوح فشرده کتاب را در اختیار موسسات مربوط به نابینایان بگذارند تا آنها را تبدیل به خط بریل کنند، چرا که این خط برای سایر افراد جامعه قابل خواندن نیست و به همین علت شرایط برای سوءاستفاده افراد سودجو فراهم نخواهد شد.

به گفته این وکیل و شاعر نابینا، در کشورهای پیشرفته ناشران اگر شرایط استفاده از کتاب را برای نابینایان فراهم کنند از تخفیف‌هایی در قانون کپی‌رایت برخوردار خواهند شد.

او اظهار می‌کند که ارائه کتاب‌ها به نابینایان و معلولان می‌تواند فرصت خوبی باشد برای آنهاست که با مراکز تولید و نشر کتاب تعامل کنند و کتاب‌ها را با مناسب‌سازی در اختیار این گروه قرار دهند.

البته انجام چنین کاری بستگی به تعامل نویسندگان و ناشران هم دارد. وقتی موضوع را با صابری در میان می‌گذارم می‌گوید: شک ندارم که نویسندگان همکاری خواهند کرد. یک نمونه برایتان مثال می‌زنم. وقتی این مسأله را با نویسنده خوب و بزرگ کشورمان بابک احمدی مطرح کردم از آن استقبال کرد و گفت که حاضر است کتاب‌هایش به خط بریل دربیاید یا با انجام اقدامات لازم قابل استفاده برای معلولان و نابینایان شوند.

صابری می‌گوید: بهتر است فکری به حال نمایشگاه‌های کتاب معلولان و نابینایان شود و تولید کتاب‌های این گروه محدود به کتب آموزشی نباشد و همچنین ناشران و نویسندگان هم با مسئولان تعامل کنند تا نابینایان بتوانند از کتاب‌ها استفاده کنند.

به نظر می‌رسد بهترین کار این است که خود نویسندگان در این راه پیشقدم شوند و شرایط را هموار کنند. به طور مثال یک استاد دانشگاه که قصد دارد کتاب خود را برای دانشجویانش تدریس کند، نسخه بریل آن را هم در اختیار دانشجویان نابینا قرار دهد. در حوزه کتاب‌های داستان و شعر هم که اگر نسخه بریل هم موجود نباشد می‌توان از نسخه‌های صوتی استفاده کرد؛ چنانچه هم اکنون شاهد استقبال مردم از لوح فشرده‌های داستان و شعر هستیم.

نابینایان طی سال‌های گذشته مدام توانایی خود را به جامعه گوشزد کرده‌اند و حال نوبت مسولان است که شرایط را برای آنها هموار کنند. آمار بالای پزشکان، مهندسان، مدرسان دانشگاه و نویسندگان نابینا و... گواهی است بر این مدعا. دکتر صابری و بهروز افروز هر دو از این می‌گویند که مردم از آنها سوال می‌کنند با توجه به محدودیتی که دارند چگونه توانسته‌اند درس بخوانند؟