قصه دنباله‌دار ‌فقر‌ فرهنگی در‌فوتبال

این که همه از کفاشیان که متولی اصلی فوتبال است، گرفته تا روسای کانون هواداران باشگاه‌ها در مورد اقدامات فرهنگی حرف‌های قشنگی بزنند، نیاز فوتبال ما را تامین نمی‌کند. سال‌های سال است که فضای ورزشگاه‌های فوتبال در تهران و شهرستان‌ها به تناسب موقعیت و زمان مسموم است، محیطی که یک خانواده متوسط از نظر فرهنگی هم نمی‌تواند با خیالی آسوده فرزندش را برای تماشای دیدار تیم محبوبش به استادیوم بفرستد. از سوی دیگر در چند سال اخیر، بی‌فرهنگی و در واقع فقر در این زمینه بین بازیکنان هم به اوج رسیده که آخرین نمونه آن در رفتار دو بازیکن همین پرسپولیس در مصاف با داماش در زمان مدیریت رویانیان رخ داد که محرومیت آنها را به دنبال داشت. اوضاع فرهنگی بین مربیان و مدیران هم تعریفی ندارد، اگر تعداد محدودی از این افراد را استثنا بدانیم، اکثر کسانی که به نوعی مسئولیتی در فوتبال دارند برای یک‌بار هم شده از ادبیات سخیف رایج در فوتبال ما در مناظره باهم، به دلایل مختلف از جمله اختلاف سلیقه و نظر استفاده کرده‌اند و این‌گونه است که شاهد هستیم مربیان و مدیران به تناوب و به تناسب اتفاقاتی که رخ می‌دهد، بعضا در رسانه‌ها حسابی از خجالت هم درمی‌آیند تا به نوعی همین فرهنگ را زیر سوال ببرند.‌ حالا باشگاه پرسپولیس که اتفاقا همین فصل هم به‌دلیل بدرفتاری تماشاگرانش از چند بازی خانگی محروم شده است، پیشقدم می‌شود تا میزبان همایشی باشد که در اثرگذاری آن جای بحث وجود دارد. البته همین اقدام هم گرچه با انتقاداتی همراه است، اما می‌تواند روزنه‌ امیدی باشد به شرط آن که همه کسانی که حرف‌های خوب زده‌اند در عمل هم خوب پیگیر موضوع باشند تا ثمره آن در جامعه فوتبال دیده شود‌ وگرنه دوباره همان راهی طی خواهد شد که پیش از این طی شده است، چیزی که نگرانی اصلی اعضای خانواده بزرگ فوتبال در مورد فرهنگسازی بوده و است.

مدیرعامل باشگاه پرسپولیس نگاه متفاوتی به موضوع دارد. رویانیان در زمینه ضعف فرهنگی، اول باشگاه‌ها را مقصر می‌داند و بعد فدراسیون فوتبال را. او از سیستم دولتی هم می‌گوید و این که ارتباطی بین دولت با فدراسیون فوتبال و باشگاه‌ها برای ارتقای فرهنگی ایجاد نشده است.‌ رویانیان ادامه می‌دهد: این درست نیست که من رویانیان به عده‌ای حقوق بدهم تا روی سکو من را تشویق کنند. ما باید کانون مشوقین داشته باشیم تا اهداف این کانون روشن باشد و فرهنگ فوتبال ارتقاء پیدا کند، چون استادیوم نقش مهمی در این زمینه دارد.

فریدون معینی، رئیس کمیته جوانان فدراسیون فوتبال در مورد فضای حاکم بر استادیوم‌ها و راهکار عملی برای بهبود شرایط می‌گوید: این اواخر باشگاه‌ها و فدراسیون فوتبال اهمیت موضوع را بیشتر درک کردند و این نشست‌ها هم در همین راستا صورت می‌گیرد. یک نکته را نباید فراموش کرد و آن، روشن کردن ذهن مردم برای بهبود اوضاع ورزشگاه‌هاست.

برخی از آنها واقعا ناخواسته وارد جریان‌های حاشیه‌ساز در استادیوم‌ها می‌شوند و بی‌آن که بدانند در متشنج شدن فضای سکوها نقش دارند. بنابراین همین کانون‌ها اگر در راس خود افراد صادق و باتجربه‌ای داشته باشند، می‌توانند در نشست‌های مختلف هواداران‌شان را از این اقدامات ناهنجار مطلع کنند. در حقیقت این بحث‌ها نباید بین مسئولان مطرح شود و بدون نتیجه خاتمه پیدا کند، چون نیاز اصلی ارتباط باشگاه‌ها با مردم است تا از این طریق بتوانند فرهنگسازی کنند. امروزه با این که وضع بهتر شده، اما هنوز جای خالی این ارتباط احساس می‌شود.

در نشست اخیر کمیته فرهنگی کفاشیان، رئیس فدراسیون فوتبال از اقدامات موثر باشگاه‌ها در زمینه مسائل فرهنگی تقدیر کرده است، این در حالی است که در همین یک سال گذشته مسائل و مشکلات مختلفی در این زمینه باعث شده که دوباره فرهنگ حاکم بر فوتبال زیرسوال برود و همین دلیلی شده تا فوتبالی‌ها در مورد دیدگاه‌ رئیس فدراسیون دچار تردید و ابهام شوند.‌

رسول کربکندی که چندی پیش از سرمربیگری ذوب‌آهن کنار گذاشته شد در این مورد به «جام‌جم» می‌گوید: نمی‌دانم چه اصراری برای پنهان کردن حقایق آشکاری وجود دارد که همه ما از آنها آگاهیم. نه‌تنها در یک سال گذشته بلکه در چند سال اخیر هیچ حرکت رو به جلویی در راستای ارتقای سطح فرهنگی نداشتیم. البته شاید مسئولان حق داشته باشند چون در این سال‌ها هر وقت با مشکلی روبه‌رو شدیم که ریشه آن فرهنگی بوده، برای مقابله با آن خوب شعار دادیم، خوب حرف زدیم و وعده دادیم و این اواخر هم که نشست و همایش می‌گذاریم تا بگوییم بیکار نبوده‌ایم، در حالی که اینها نوعی فرافکنی برای فرار از واقعیت است.‌ متاسفانه امیدی نیست که اوضاع بهتر شود چون سابقه نشان می‌دهد‌ این شعارها در عمل به سرعت فراموش می‌شود.‌ وی ادامه می‌دهد: نیاز اصلی فوتبال ما توجه به اخلاق است، اخلاقی که خیلی‌ها فراموش کردند مردانگی و جوانمردی جزء جدانشدنی عرصه ورزش است. وقتی همه اخلاق را فراموش کرده و به فکر منافع خود هستیم چرا راحت از فرهنگسازی حرف می‌زنیم.

یکی دیگر از موارد مطرح شده در این جلسه نقش رسانه‌ها در مقوله فرهنگی فوتبال است که از سوی حاضران تاکید زیادی روی آن شده که البته مساله تازه‌ای نیست.‌ عبدالحمید احمدی، رئیس انجمن ورزشی‌نویسان به «جام‌جم» می‌گوید: این موضوع تازه‌ای نیست و بحث امروز و دیروز فوتبال‌ ماست، همان‌طور که پیش از این بارها هنگام نقد از رسانه‌‌ها در مورد فرهنگسازی در فوتبال گفتیم باید یادآوری کنیم که رسانه‌ها منعکس‌کننده اخباری هستند که در حوزه ورزش رخ می‌دهد. بنابراین اگر به بهانه فرهنگسازی بخشی از واقعیت‌ها را منتشر نکنند رسالت خود را درست انجام نداده و زیرسوال برده‌اند. این درست که رسانه‌ها می‌توانند با انتشار مباحثی اخلاق‌گرا نقش مهمی در هدایت مخاطبان ورزش به این سمت و سو داشته باشند، اما نمی‌توانند رفتار ناهنجار و نادرست باشگاه‌ها، مربیان، مدیران، بازیکنان و هواداران را با پنهان‌کاری بپوشانند؛ بنابراین این اصلاحات باید جای دیگری صورت بگیرد.

فرهنگ حاکم بر فوتبال متاثر از فرهنگ جامعه است، این شاید درست‌ترین نکته مورد اشاره در همایش اخیر کمیته‌های فرهنگی بوده است، نکته‌ای که رحیم توکلی، آسیب‌شناس اجتماعی درخصوص درستی آن به «جام‌جم» می‌گوید: ورزش مقوله‌ای با ابعاد اجتماعی است، بخصوص فوتبال که با طیف وسیعی از مخاطب، دقیقا متاثر از شرایط جامعه است. تماشاگر فوتبال جزئی از یک جامعه بزرگ است که تمام مسائل و مشکلاتی که روح و روانش را تحت تاثیر قرار داده با خود به جامعه کوچک‌تر یعنی استادیوم می‌آورد و با کوچک‌ترین جرقه‌ای همچون انبار باروت منفجر می‌شود. طرز صحبت کردن افراد حاضر در فوتبال که بیشتر اوقات انتقادبرانگیز است نیز از ضعف فرهنگی در کل جامعه سرچشمه می‌گیرد که برای اصلاح باید ایراد را در جای دیگری خارج از محدوده ورزش جستجو کرد.

همایش سوم کمیته فرهنگی باشگاه‌ها با طرح مواردی از قبیل ایجاد رویکرد جدید در مسائل فرهنگی، ضعف خدمت‌رسانی در ورزشگاه‌ها، تاثیر فرهنگ فوتبال از جامعه، لزوم افزایش بودجه فرهنگی، مسئولیت‌های اجتماعی جامعه فوتبال و نقش رسانه‌ها در مقوله فرهنگی فوتبال به پایان رسید، اما قصه فقر فرهنگی در فوتبال ما به این راحتی‌ها به پایان نمی‌رسد و باید برای آن فکری اساسی کرد.