گیلانی‌ها، پیشتاز کتابخوانی

سرانه مطالعه در کشور به ازای هر نفر 76 دقیقه است و این نسبت در گیلان 84 دقیقه است یعنی هشت دقیقه بیشتر از سرانه کشوری است.

به عقیده کارشناسان فرهنگی، این آمار نسبتا بالا ناشی از قدمت دیرینه‌ای است که این استان در زمینه کتاب و کتابخوانی دارد و به همین خاطر توانسته است نسبت به متوسط کشور در رده بالاتری قرار گیرد. اکنون کتابخانه مرکزی رشت دارای قدمتی هشتاد و هشت ساله است که قدیمی‌ترین کتابخانه در میان مراکز استان‌ها به شمار می‌رود.

البته به گفته منصور واعظی، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور سرانه مطالعه در کشور نیز نسبت به 14 سال اخیر دو برابر شده است که این مطالعه شامل خواندن کتاب، روزنامه، نشریه و دنیای مجازی است.

وی می‌افزاید: 35 درصد مردم کشور نیز هیچ مطالعه‌ای در روز ندارند که تلاش می‌شود با راه‌اندازی ایستگاه‌های مطالعه و فراهم کردن شرایط مطالعه این افراد سرانه مطالعه افزایش یابد.

معاون فرهنگی ارشاد اسلامی گیلان نیز دراین‌باره به مهر می‌گوید: این استان 118 ناشر دارد که در سال 550 عنوان تازه‌های کتاب را به چاپ می‌رسانند.

محمد حسن‌پور با اشاره به این‌که سالانه افزون بر دو میلیون جلد کتاب در گیلان به چاپ می‌رسد، می‌افزاید: مردم این خطه از کشور ایران نه تنها کتابخوان، بلکه کتاب‌شناس هستند، یعنی مولف، ناشر و... را می‌شناسند.

وی با اشاره به این‌که تبدیل این علاقه‌ به عادت باید از دوران طفولیت انسان شروع‌ شود، تصریح می‌کند: مطالعه، گنجی است که نمی‌‌توان آن را با زور به کودک تحمیل کرد، ولی باید او را در یافتن‌ راهی که برایش نتایج مفید و ماندگار دارد، کمک‌ کرد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گیلان نیز معتقد است: اگر بخواهیم کتاب و کتابخوانی را در بین‌ قشرهای جامعه گسترش دهیم باید به این مسأله‌ به ‌عنوان یک فرآیند درازمدت توجه کنیم و پرداختن به فعالیت‌‌های مقطعی راه به جایی‌ نخواهد برد.

اسماعیل جانعلی‌پور وضع کتابخانه‌های عمومی استان را مثبت ارزیابی می‌کند و می‌افزاید: البته این به این منظور نیست که وضع راضی‌کننده است، بلکه این شرایط هنوز با مطالبات مقام معظم رهبری و چیزی که در شأن مردم فرهنگ دوست استان باشد، فاصله دارد.

وی تحقق رشد فرهنگی استان را حمایت جدی تمامی دلسوزان عرصه فرهنگی و مسئولان استان می‌داند و با اشاره به این‌که گیلان در حال حاضر 92 کتابخانه دارد که از این تعداد 20 باب مشارکتی است، تصریح می‌کند: کتابخانه‌ها 750هزار جلد کتاب و افزون بر 86 هزار عضو دارد و مجموع مراجعه‌کنندگان در طول سال به این کتابخانه‌ها یک میلیون و600 هزار نفر است.

وی با بیان این‌که فضای کتابخانه‌های گیلان جوابگوی جمعیت سرانه این استان نیست، می‌گوید: به ازای هر نفر در استان گیلان 32/0 درصد منابع موجود است و این درحالی است که این رقم در ایران به 5/3 درصد به ازای هر نفر می‌رسد که در چشم‌انداز 1404 این رقم به ازای هر فرد چهار کتاب است.

مدیرکل کتابخانه‌های گیلان می‌افزاید: فضای کتابخانه‌ای استان اکنون به ازای هر صد نفر یک و نیم مترمربع است که این رقم در جهان هشت مترمربع است و در چشم‌انداز 1404 باید به ازای هر صد نفر، هشت مترمربع فضای کتابخانه‌ای در اختیار داشت.

وی با اشاره به این که میزان مطالعه گیلانی‌ها در دو بخش مطالعه مجلات و نشریات و مطالعات الکترونیکی بالاتر از متوسط کشوری است و همین دو شاخص باعث افزایش آمار مطالعه گیلان نسبت به سطح کشوری شده است، تصریح می‌کند: سطح مطالعه الکترونیکی و اینترنتی در کل کشور 39 دقیقه است، در حالی که این میزان در گیلان 50 دقیقه است و سطح مطالعه کتب غیردرسی نیز در کل کشور 15 دقیقه و 28 ثانیه اعلام شده حال آن که در گیلان به17دقیقه و12 ثانیه می‌رسد.

این مسئول علت بالابودن این آمار را تعدد نشریات و روزنامه‌ها، فراوانی دانشگاه‌ها در شهرستان‌های استان، توسعه آموزش عالی نسبت به سایر استان‌های کشور، میزان بالای افراد باسواد این استان و فاصله نزدیک شهرها با روستاها که باعث انتقال سریع اطلاعات به مناطق کوچک‌تر می‌شود، عنوان می‌کند و می‌گوید: این در حالی است که مردم این استان از دیرباز به فرهنگ و مطالعه علاقه‌مند بوده‌اند و این علاقه بویژه از 60 ـ 50 سال پیش و به دلیل ارتباط و داد و ستد با دنیای خارج از طریق بندر انزلی گسترش بیشتری یافته است.

رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای شهر رشت نیز خانواده را نخستین عامل موثر در ایجاد عادت به‌ مطالعه در جامعه می‌داند و می‌گوید: اگر پدر و مادری عادت‌ به مطالعه داشته باشند کودک نیز خیلی زود با کتاب آشنا می‌‌شود.

محمد حسن عاقل‌منش با اشاره به این‌که بی‌سوادی پدر و مادر یکی از موانع مهم‌ علاقه‌‌مندی کودک به مطالعه است، می‌افزاید: در کنار این‌ عامل مهم، اشتغال بیش از حد والدین هم، فرصت مطالعه در منزل را می‌‌گیرد و آنان‌ نمی‌توانند الگوی مناسبی برای فرزندان خود در زمینه مطالعه داشته باشند.

وی تاکید می‌کند: مدرسه بعد از خانواده در ایجاد علاقه بین کودکان و نوجوانان نقش مهمی دارد، به گونه‌ای که اگر دانش‌آموز در مدرسه با کتاب آشنا شد و لذت‌ مطالعه، خودآموزی و افزایش معلومات عمومی‌ را درک کرد و به مطالعه خو گرفت، در تمام‌ دوران زندگی از کتاب دست نمی‌‌کشد.

عاقل‌منش نقش رسانه‌ها بویژه صدا و سیما را در اشاعه فرهنگ مطالعه بسیار موثر می‌داند و می‌گوید:‌ روزنامه، مجله، کتاب و... در شکل‌‌گیری عقاید اجتماعی افراد نقش‌ تعیین‌کننده دارد.

وی می‌افزاید: مسؤلان مربوط باید در برنامه‌‌ریزی‌‌های خود به این مسأله مهم توجه‌ کافی داشته باشند و از ابزارهای مزبور برای تشویق‌ مردم به مطالعه استفاده کنند.

فرماندار شهرستان رشت نیز با بیان این‌که امروزه با سواد کسی است که با درک مراحل توسعه جامعه خویش به‌ انجام رفتارهای مناسب و تقویت ‌کننده این مراحل اقدام و جامعه را به سوی‌ تحول فکری، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی رهنمون سازد، می‌گوید: به یقین بستر مناسب این رشد و توسعه «کتابخوانی» است، مطالعه تازه ‌ترین‌ پیام‌ها و مقالات موجود در مجلات، روزنامه‌‌ها و کتب نقش مهمی در به روزماندن‌ توان فکری و عملی اعضای جامعه ایفا می‌کنند و برای تحقق توسعه پایدار به‌ عنوان یک رهیافت دوراندیشانه ضروری است.

سیدولی‌الله عظمتی می‌افزاید: توسعه به دست انسان و برای‌ انسان صورت می‌‌گیرد و به یقین پایه این تغییر و تحول، تغییر در رفتار فردی و اجتماعی تک‌‌تک افراد جامعه به سوی کسب دانش، مهارت و بینش سازگار با علم‌ روز در جهت شناخت و به عمل درآوردن روزافزون پدیده‌ها و ناشناخته‌های بشریست.