آموزش گام به گام فیلمنامه‌نویسی

همچنین برخی بازیگران همچون شبنم قلی‌خانی نیز در این کلاس‌ها حضور داشتند. گرچه او جذب دنیای بازیگری شد، اما اشراف خوبی به مقوله فیلمنامه‌نویسی دارد.

مسلما همیشه کارهای گروهی به نتایج مثبتی ختم می‌شود، چون وقتی یک نفر اثرش در یک گروه مورد نقد و بررسی قرار بگیرد به نقطه ضعف خود بیشتر پی می‌برد و نقاط قوتش را برجسته‌تر می‌کند. در این صورت رشد بهتری خواهد داشت و یاد می‌گیرد چگونه در یک گروه باید کار کند و از این‌که دیگران آثارش را نقد و بررسی می‌کنند بدون دلخوری آنها را بپذیرد و در کارهای بعدی‌اش به کار ببرد.

بنابراین دایر بودن کارگاه‌های فیلمنامه‌نویسی همیشه برای فیلمنامه‌نویسانی که مستعد بودند به نتایج مثبتی ختم شده است، مگر آن‌که فرد شرکت‌کننده در این کلاس‌ها فاقد علاقه، پشتکار و استعداد لازم باشد.

به همین دلیل سراغ فریدون فرهودی، فیلمنامه‌نویس آثار سینمایی و تلویزیونی رفتیم که در حوزه هنری، مدرس کارگاه‌های فیلمنامه‌نویسی بوده است. گرچه این کارگاه‌ها در حوزه هنری دیگر دایر نیست، اما او همچنان این کارگاه‌ها را دارد و آثاری که برای تلویزیون می‌سازد نتیجه خروجی اینهاست.

با سمانه نامدار هم صحبت کردیم. او نیز سال‌ها پیش کارش را با کارگاه‌های فیلمنامه‌نویسی آغاز کرده و امروز به عنوان یک نویسنده مستقل فعالیت می‌کند و کارهای مشترکی هم با فریدون فرهودی انجام می‌دهد. در این‌باره می‌توان به آثار مشترکش همچون «آبی‌ها و خاکستر» و «روز پنجم» اشاره کرد و از آثار مستقلش با عنوان «آخرین فرصت» نام برد. او این روزها درگیر نوشتن یک سریال هم است.

نتایج مثبت یک کار کارگاهی

فریدون فرهودی، فیلمنامه‌نویس در پاسخ به این پرسش که چرا به انجام کارهای کارگاهی علاقه‌مند است، می‌گوید: دلیل عمده‌ام برای ادامه دادن کار کارگاهی نتایج مثبت و مطلوب آن است. وقتی تجربه اولین کار کارگاهی را مثبت دیدم، به انجام این کار علاقه‌مند شدم. فارغ از مباحث آموزشی، این کلاس‌ها بسیار مفید است.

وی ادامه می‌دهد: وقتی فیلمنامه‌ای در یک کارگاه نقد و بررسی می‌شود، مسلما قوام و انسجام بیشتری می‌گیرد و به قول معروف قصه بیشتر جا می‌افتد، حتی نتایج آن خیلی بهتر از یک کار فردی می‌شود. معتقدم اگر یک فیلمنامه به شکل موازی هم نوشته نشود و به صورت توالی انجام شود، یعنی این‌که یکی طرح قصه را بنویسد، دیگری خلاصه داستان و سکانس‌بندی کند و یک نفر رتوش نهایی را انجام دهد، چون یک کار گروهی بوده نتیجه مثبت به همراه خواهد داشت.

این فیلمنامه‌نویس با اشاره به شخصیت‌های مختلف در فیلمنامه‌ها می‌گوید: با توجه به این‌که در یک فیلمنامه می‌خواهیم روایتگر اقشار مختلف باشیم، در یک کار گروهی بهتر می‌توانیم به نتیجه برسیم، چراکه هر کدام از افراد درباره بخشی از گرایش‌های مردم بیشتر اطلاعات دارد، بنابراین وقتی تمام این تفکرات گرد هم بیاید، بهتر می‌توان به نتیجه رسید. مسلما یک نفر در ژانر اکشن بهتر می‌تواند نظر بدهد و دیگری در ژانر ملودرام.

سفارش کار بیشتر می‌شود

وقتی یک کار گروهی نوشته شود و تمام افراد به درستی انتخاب شوند و کنار هم قرار بگیرند، مسلما حاصل کار مثمرثمر می‌شود. در مجموع در یک کار گروهی از نقاط ضعف کاسته و بر ارزش‌ها افزوده می‌شود.

فرهودی می‌افزاید: از سوی دیگر وقتی یک گروه کنار هم باشند، مسلما سفارش کار بیشتری می‌گیرند و گروه فرصت می‌کند در کارهای مختلف حضور داشته باشد. در حالی که وقتی فردی کار کرد شاید به این اندازه سفارش کار وجود نداشته باشد.

از سوی دیگر، نگارش یک فیلمنامه با داستان فرق می‌کند. معتقدم فیلمنامه بیشتر کار گروهی است تا فردی، چون ما با سلایق مختلف مخاطبان روبه‌رو هستیم. البته شکل گرفتن یک گروه خوب هم کار راحتی نیست و سال‌ها زحمت می‌خواهد تا گروهی مناسب شکل بگیرد. یعنی این‌طور نیست که ظرف یک تا دو سال زمان ببرد. گاهی ممکن است بالای پنج سال هم زمان ببرد تا گروه با یکدیگر و طرز تفکر هم آشنا شوند، اما وقتی این گروه شکل بگیرد می‌توان به نتیجه کار امیدوار شد.

او درباره این‌که چرا با وجود دشواری‌هایی که شکل‌گیری یک گروه دارد، این کار را انجام می‌دهد، می‌گوید: گرچه این راه دشوار است، اما جذابیت‌های خودش را هم دارد. واقعا من از آموزش در کارگاه‌های آموزشی لذت می‌برم و همیشه برای من شوقی پنهانی داشته که قابل وصف نیست. هر کاری سختی‌های خودش را دارد، نمی‌توان گفت چون سختی وجود دارد، بنابراین نباید به سمت آن رفت.

این فیلمنامه‌نویس عنوان می‌کند: از سوی دیگر ما به تزریق نیروهای جوان به کار نیاز داریم. بنابراین باید بکوشیم این نیروها را شناسایی کنیم و بعد از آنها بهره ببریم. اگر قرار باشد فقط به موقعیت خودمان فکر کنیم که کار درستی نیست. سینما و تلویزیون ما به تربیت نیروهای جوان نیاز دارد. در کارگاه‌های گروهی می‌توان بخشی از این نیروها را شناسایی کرد و به آنها آموزش لازم را داد.

در کارم سیر صعودی داشتم

سمانه نامدار از فیلمنامه‌نویسانی است که سال‌ها قبل کارش را با کارگاه‌های آموزش فیلمنامه‌نویسی آغاز کرده و حالا به عنوان یک نویسنده مستقل فعالیت می‌کند و گاهی نیز کارهای مشترک انجام می‌دهد. او شرکت در کارگاه‌های فیلمنامه‌نویسی را مثبت ارزیابی می‌کند و می‌گوید: در این کارگاه‌ها با نظرات مختلف دوستانی که در این کلاس‌ها شرکت کردند، آشنا می‌شویم. البته در این راه مدیریت کارگاه هم اهمیت بسزایی دارد.

وی ادامه می‌دهد: اگر مدیریت کارگاه مناسب باشد، تقسیم‌بندی خوبی هم صورت می‌گیرد و باعث می‌شود کارهایی که انجام می‌دهیم به نتایج مثبتی منتهی شود. یک مدیر خوب، اصول درست فیلمنامه‌نویسی و شیوه درست کار گروهی را آموزش می‌دهد و می‌تواند به تجارب خوبی دست یابد. وقتی اثری در کارگاهی خوانده شود، بخش‌های مثبت کار تقویت شده و بخش‌های منفی به مرور برطرف می‌شود.

نامدار اشاره می‌کند: البته چینش افراد گروه هم کنار همدیگر از اهمیت بسزایی برخوردار است. وقتی یک مدیر توانمند به درستی افراد را کنار هم قرار بدهد می‌تواند منجر به رشد تک‌تک افراد گروه شود. درست مثل ازدواج؛ یک ازدواج خوب منجر به نتایج ارزشمند می‌شود و یک ازدواج بد هم نتیجه‌ای نخواهد داشت؛ بنابراین در کار گروهی چینش افراد کنار هم مهم است. وقتی اهداف گروه مشترک باشد، بهتر می‌توانند به یکدیگر کمک کنند. من کارم را گروهی آغاز کردم. کار گروهی باعث شد به تجربیاتم اضافه شود و سیر صعودی در کارم داشته باشم. وی در پاسخ به این پرسش که حالا پس از گذشت این همه سال که تجاربی کسب کرده و به شکل مستقل عمل می‌کنید، دیگر قصد ندارید کار گروهی انجام بدهید، می‌گوید: وقتی شرایط خوب برای انجام یک کار گروهی وجود داشته باشد، حتما انجام می‌دهم و این‌طور نیست که بگویم حالا دیگر نویسنده‌ای هستم که مستقل فعالیت می‌کنم. آنچه در یک کار اهمیت دارد، حاصل آن است. پس همیشه تلاش می‌کنم بهترین کار را انجام بدهم.

پشتکار، علاقه و استعداد اهمیت دارد

افراد کنار هم می‌توانند یکدیگر را کامل و برای بهتر شدن تلاش کنند. در کارگاه همه از یک جنس هستند؛ بنابراین همه می‌توانند در رشد یکدیگر موثر باشند. این را فریدون فرهودی - فیلمنامه‌نویس- می‌گوید و ادامه می‌دهد: البته باید بگویم این‌طور نیست که همه کسانی که در کارگاه فیلمنامه‌نویسی شرکت می‌کنند، نویسندگان موفقی می‌شوند. به هر حال ریزش زیاد است، چون برخی افراد پس از مدتی کارگاه‌های آموزشی را رها می‌کنند و به شکل جدی ادامه نمی‌دهند. در این راه پشتکار، علاقه و استعداد خیلی اهمیت دارد. اگر فردی این سه زمینه را داشته باشد، می‌تواند به موفقیت برسد و خلاقانه عمل ‌کند.

فرهودی اشاره می‌کند: این مساله هم در کارگاه‌های من صدق پیدا می‌کند. مثلا 60 نفر شرکت‌کننده در نهایت به سه نفر می‌رسند و این‌طور نیست که همه حرفه‌ای شوند، اما وقتی موفقیت یکی از بچه‌ها را می‌بینم، واقعا خوشحال می‌شوم، چون یک همبستگی منجر به یک نتیجه مطلوب شده است. در این‌باره می‌توانم به نویسندگان موفقی همچون علیرضا کاظمی‌پور، سعید رحمانی، جمیله دارالشفایی، حسین مثقالی و... اشاره کنم. کاظمی‌پور فیزیک خوانده، اما با تلاش و پشتکار توانست به عنوان یک نویسنده موفق در کارهای تلویزیون مطرح شود یا رحمانی در مهندسی فعال بود، اما اکنون به عنوان یک نویسنده موفق است. اکنون با نویسندگانی همچون سمانه نامدار، علیرضا طاهری، مهناز نظری و... کار می‌کنم. این دوستان، ‌هم کارهای مشترک و هم مستقل انجام می‌دهند و نشان داده‌اند نویسندگان آینده‌داری هستند.