مزایایی که برای یک تقاطع هوشمند مطرح شد، خیلی خوب است. حال اگر بتوانیم این مزایا را به یک مجموعه از تقاطع های نزدیک یکدیگر تعمیم دهیم ، یکدیگر را تقویت می کنند و نتایج بسیار جالبی را در تسهیل رفت و آمد شهری به دست می دهند. برای این کار باید تمام این تقاطع ها را همزمان با یکدیگر کنترل کرد و این ، یعنی کنترل مرکزی تقاطع های هوشمند.
در شهر تهران هم اکنون 220تقاطع هوشمند وجود دارند که باید همزمان با یکدیگر کنترل شوند تا کار یکدیگر را تکمیل کنند.
یکی از مزایای کنترل مرکزی هوشمند این است که می توان چراغهای راهنمایی یک معبر را به گونه ای برنامه ریزی کرد که در طول مسیر فقط با چراغ سبز مواجه شویم و بدون توقف به حرکت ادامه دهیم.
این طرح که به موج سبز تعبیر می شود، یکی از برنامه های مهم شرکت کنترل ترافیک تهران است که هم اکنون در تعدادی از خیابان های اصلی و مرکزی شهر درحال اجراست.
رئیس شرکت کنترل ترافیک تهران در این باره می گوید: به طور مثال خیابان طالقانی ، خیابانی طولانی است و تقاطع های زیادی دارد که به وسیله چراغ راهنمایی کنترل می شوند. در موج سبز، اگر خودرویی اولین تقاطع را با چراغ سبز رد کرد، در تقاطع های بعدی نیز با چراغ سبز مواجه خواهد شد.
البته این کار شرط هم دارد و آن ، این که خودرو باید با سرعت متوسطی که توسط آیین نامه راهنمایی و رانندگی و با شرایط ترافیکی معبر مشخص شده ، حرکت کند. اکنون بیش از 3سال است که در خیابان طالقانی موج سبز پیاده شده و بخوبی هم جواب داده است.
خیابان جمهوری اسلامی نیز در مرحله بعدی موج سبز قرار دارد که مطالعات و طرحها و برنامه ریزی های آن پایان یافته و در حال هماهنگی با راهنمایی و رانندگی و مناطق 11 و 12 شهرداری هستیم تا در آینده نزدیک ، خیابان جمهوری اسلامی نیز از موج سبز بهره ببرد.
مزایای موج سبز چشمگیر است ؛ کاهش 30درصدی مصرف سوخت ، صرفه جویی 25درصدی زمان انتظار و افزایش 20درصدی سرعت متوسط حرکت در شبکه. اگر بتوان این مزایا را به تمام خیابان های تهران تعمیم داد و موج سبز را در تمام معابر شهر پیاده کرد، نتایج اقتصادی و اجتماعی بسیار زیادی به بار خواهد آورد، مثلا این که وقت کمتری در ترافیک تلف خواهد شد یا آن که با یک باک پر بنزین می توان تا 40درصد بیشتر حرکت کرد.
پس چرا موج سبز در دیگر معابر شهری پیاده نمی شود؛ پاسخ دکتر رحیم اف به این پرسش قابل تامل است: موج سبز نشد ندارد، خوشبختانه فناوری ما به آنجایی رسیده است که هیچ وقت نمی توانیم بگوییم نمی شود؛ ولی مشکلی که بر سر تعمیم موج سبز به دیگر محورهای شهری وجود دارد، مشکل فرهنگ ترافیکی شهروندان تهرانی است.
موج سبز یعنی آن که تمام اجزای ترافیک شهری در جای خودشان و بدرستی کار کنند. اگر برای یک محور خودروها باید با سرعت متوسط مثلا 40کیلومتر بر ساعت حرکت کنند تا به تقاطع بعدی برسند، واقعا با همین سرعت حرکت کنند، نه با 60کیلومتر در ساعت برانند و نه با 20.
مشکل دیگر، عبور عابران پیاده از عرض خیابان است که در بسیاری معابر، از هر مکانی از خیابان صورت می پذیرد. در خیابان جمهوری اسلامی ، وسط خیابان نرده کشی شده است و عابر پیاده فقط از نواحی مشخص شده و خط عابر پیاده می تواند عبور کند؛ ولی در دیگر محورها عابر پیاده از هر جای خیابان عبور می کند و خودروها مجبورند جابجا ترمز کنند.
این موضوع ، خطای زیادی را در پیاده سازی محاسبات و برنامه های کنترل هوشمند وارد می کند و کار را مشکل می کند.
از این رو موج سبز را از محورهای ساده تر و با پیچیدگی کمتر آغاز می کنیم. اگر بتوانیم عبور عابران پیاده را در محورهای مختلف کنترل کنیم ، می توانیم موج سبز را در تمام آنها پیاده کنیم.
ما همه چیز را می بینیم
کنترل هوشمند، تنها یک بخش از سیستم کنترل ترافیک تهران است. بخش دیگر که درواقع وظیفه نظارتی انسان بر کار سیستم رایانه ای است ، با استفاده از دوربین های نظارتی صورت می پذیرد؛ همان دوربین هایی که بر بالای ساختمان ها یا ستون های بلند فلزی مستقر در تقاطع ها همه چیز را زیر نظر دارند.
در مرکز نظارت و کنترل ترافیک تهران (واقع در خیابان ایرانشهر)، تصاویر 125 دوربین ، ترافیک تقاطع ها و معابر مهم شهر را به نمایش درمی آورند و کارشناسان مرکز هر لحظه بر وضعیت ترافیکی شهر اشراف کامل دارند. در پایگاه اینترنتی www.Tehran teraffic.com هم می توان هر دو دقیقه به دو دقیقه ، تصاویر زنده تقاطع ها را مشاهده کرد؛ اما آیا وظیفه این دوربین ها فقط به نظارت بر ترافیک شهر محدود می شود؛
این دوربین ها جزو مهمترین ابزارهای کنترل شهری هستند و علاوه بر نیروهای هدایت و کنترل ترافیک ، نمایندگانی از 23ارگان و سازمان خدمات شهری دیگر نیز از این تصاویر استفاده می کنند.
سازمان آب ، شرکت برق ، گاز، مخابرات ، آتش نشانی ، اورژانس تهران ، سازمان محیط زیست و هواشناسی ، پلیس 110، راهنمایی و رانندگی ، کنترل نامحسوس نیروی انتظامی ، شرکت واحد اتوبوسرانی ، تاکسیرانی ، تاکسی تلفنی و بسیاری دیگر، نمایندگانی را در مرکز مدیریت و کنترل ترافیک مستقر کرده اند و همراه با یکدیگر، مدیریت یکپارچه شهری را در تهران اعمال می کنند که در چنین شهر بزرگی اجتناب ناپذیر است.
این مرکز، شبانه روزی است و در سه نوبت کاری به نظارت و ارائه خدمات مشغول است. یکی از کاربردهای غیرترافیکی دوربین ها را چندی پیش شاهد بودیم. ساعت 5صبح ، یکی از انبارهای جنوب تهران دچار حریق شد.
اپراتورهای مرکز در تصاویر یکی از دوربین ها، دود غلیظی را مشاهده کردند که از سمت جنوب تهران به هوا بلند شده است. آنها بسرعت به آتش نشانی و نیروی انتظامی اطلاع دادند و حدود نیم ساعت بعد، این آتش سوزی مهار شد، در حالی که مردم در آن ساعت از شبانه روز خواب بودند و ممکن بود تا یکی دو ساعت بعد کسی به آتش نشانی اطلاع ندهد و پیامدهای و خیمی به بار بیاید.
موارد روزمره دیگری مانند انتقال اتوبوس ها بین ترمینال های مختلف ، اورژانس ، جلوگیری از سرقت ، تعقیب مجرمان و... وجود دارد که همگی بدون وجود این دوربین ها امکان بروز نمی یافتند.
دوربین های نظارتی ، فاز اول پروژه کنترل رایانه ای ترافیک شهر تهران بود. در طرح جامع ، 300 دوربین برای تهران پیش بینی شده که فعلا 125 عدد از آنها در حال بهره برداری است.
این تعداد دوربین از طریق 3500 کیلومتر شبکه فیبرنوری ، با مرکز مدیریت و کنترل در ارتباط هستند که مسلما این شبکه هم توسعه خواهد یافت.
از سوی دیگر با دیجیتال کردن سیستم و I.P.Base کردن دوربین ها، هم کیفیت تصاویر بالاتر می رود و هم امکان انتقال دیتا به وجود می آید؛ اما این آخری ، یعنی انتقال دیتا به چه دردی می خورد؛
پاسخ در بلندگوهای نصب شده بر ستون دوربین ها نهفته است. دکتر رحیم اف می گوید ابتدا طرحی مطرح بود مبنی بر آن که علاوه بر نظارت تصویری از طریق دوربین ، یک نظارت صوتی هم وجود داشته باشد. یعنی برخی دستورالعمل های ترافیکی از سوی مرکز کنترل به وسیله این بلندگوها پخش شود.
این طرح در 8سال پیش به دلایلی مسکوت ماند، ولی بتازگی با نظر مساعد آقای شهردار، در تلاشیم این سیستم را به شیوه ای جدیدتر راه اندازی کنیم. در طرح جدید، این بلندگوها کاربری آموزشی و اطلاع رسانی خواهند داشت ؛ البته این نکته را باید مدنظر داشت که این ابزارها هیچ گاه نمی توانند جای پلیس را بگیرند، ولی مطمئنا کمکی خواهند بود به پلیس که ابزارهای لازم را در اختیار او قرار خواهد داد.
از کاربری دیگر این ابزار (دوربین و بلندگو) می توان به هدایت و نظارت مردم و واحدهای کمک رسانی در شرایط اضطراری و مواقع بحرانی اشاره کرد، چرا که سیستم برای شرایط بسیار بدی نیز پاسخگوست.
ابزاری بهتر از چراغ قرمز؛
شرکت کنترل ترافیک تهران کنار وظایف نظارتی و کنترلی خود، به امور اطلاع رسانی نیز پرداخته است. تابلوهای متغیر راهنمایی و زمان سنج های معکوس از این جمله اند.
در تابلوی علایم متغیر، بسته به شرایط ترافیکی ، پیام متناسب با آن ظاهر می شود، مثلا فلان خروجی بزرگراه با ترافیک سنگین مواجه است یا به دلیل بارندگی با احتیاط بیشتر رانندگی کنید یا محدودیت سرعت وجود دارد و از این دست پیامها که بیشتر در بزرگراه ها مشاهده می شود؛ اما ابتکار تازه تر شرکت نصب زمان سنج های معکوس است که چند وقتی است در بیشتر تقاطع های مهم شهر به چشم می خورند.
دکتر رحیم اف توضیح می دهد: در حال حاضر 3نسل از این شمارنده های معکوس در تهران نصب شده است. قریب به 2 سال پیش نخستین نسل آنها از خارج وارد و در تهران نصب شد.
ابعاد آنها در حد یک چراغ راهنمایی بود (قطر حدود 30سانتی متر)، قاب آهنی داشت از آنجا که در ارتفاع بالایی نصب می شد، تنها از فواصل نزدیک خوانا بود.
در نسل دوم ، نوع جدیدی را داخل کشور طراحی کردیم با ابعاد 60*80 سانتی متر این نسل تک رنگ بود و فقط زمان قرمز را نشان می داد؛ اما در نسل سوم ، آنها را دورنگ کردیم که هم توانایی نمایش زمان سبز و هم زمان قرمز را دارند.
هدفمان هم این بودکه رانندگان را از سر در گمی و اضطراب پشت چراغ برهانیم و به آنها آرامش بدهیم. بدین سان راننده تخمینی از زمان انتظار پشت چراغ خواهد داشت.
اگر خواست خودرویش را خاموش کند یا استراحتی کند یا با بغل دستی اش صحبت کند یا اگر چراغ سبز است ، از 100 متر مانده به چراغ گاز ندهد تا چراغ قرمز نشود یا مدام بوق نزند و مشکلاتی از این دست.
این زمان سنج ها در 200 تقاطع تهران نصب شده اند و شهروندان تهرانی ، استقبال زیادی به عمل آورده اند. در بعضی شمارنده ها، پرش یا توقفی در شمارشگر اتفاق می افتد، اما بر خلاف بسیاری از نمایشگرها، این پرسش یا توقف نمایانگر صحت عملکرد سیستم است:
در تقاطعاتی که به وسیله سیستم هوشمند کنترل می شوند، زمان عبور اختصاص یافته برای مسیرهای مختلفی تغییر می کند. اگر عبور و مرور کمتر از مقدار پیش بینی شده باشد. زمان عبور کاهش می یابد و اگر عبور و مرور بیشتر باشد، زمان سبز نیز افزایش می یابد.
در حالتی که زمان عبور افزایش می یابد، شمارنده روی مقدار 7یا 6توقف می کند و در حالتی که زمان کاهش می یابد، شمارنده روی مقدار 6یا 7می پرد و شمارش معکوس را ادامه می دهد.
در بعضی شمارشگرها هم عبارت PO نقش بسته که مخفف عبارت Police Operated است ، یعنی کنترل چراغ ، دستی و تحت کنترل مامور راهنمایی رانندگی است.
بدیهی است چون پلیس می تواند در هر لحظه چراغ را عوض کند، زمان سنج معنی ای نخواهد داشت.
اتوبوس جای نشستن ندارد
از دیگر پروژه های اطلاع رسانی در دست اجرا می توان به اطلاع رسانی به مسافران منتظر در ایستگاه اتوبوس اشاره کرد.
در این پروژه تابلوهایی دیجیتالی در ایستگاه ها نصب خواهند شد که وضعیت لحظه به لحظه اتوبوس را گزارش می دهد، مثلا اتوبوس الان کجاست ، چند ایستگاه فاصله دارد، چه زمانی به ایستگاه خواهد رسید، ظرفیت پر و خالی آن چقدر است و غیره از سوی دیگر ناوبری اتوبوس ها نیز ممکن می شود و اتوبوسرانی با دقت و امکانات بیشتر می تواند به وظایف خود عمل کند.
سخن آخر
شرکت کنترل ترافیک تهران ابزارها و تجهیزات زیادی را در سطح شهر نصب کرده تا بتواند هر چه بهتر عبور و مرور را در ابر شهر تهران تسهیل کند؛ اما آنچه در این میان از همه مهمتر است ، فرهنگ ترافیکی بالا و پایبندی تک تک شهروندان به قوانین عبور و مرور است.
یک سیستم منظم یکپارچه تنها به شرطی می تواند عملکرد موفقی داشته باشد که تک تک اجزای آن عملکرد خود را بخوبی و هماهنگ با یکدیگر صورت دهند. یادمان باشد این تنها راه موفقیت است.
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
دکتر کتایون نجفیزاده | مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان
ناصر ایمانی | تحلیلگر مسائل سیاسی
محمدکاظم آلصادق | سفیر جمهوری اسلامی ایران در بغداد
فاطمه طاهرخانی | استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی