حضور موفق ایران در غیاب تیم ملی خود در المپیاد نجوم
تا سال گذشته و هنگامی که شهر استکهلم خود را برای برگزاری هشتمین دوره مسابقه های بین المللی المپیاد نجوم و میزبانی از دانش آموزان کشورهای مختلف آماده می کرد، هنوز ایرانیان مشارکتی در این المپیاد نداشتند
پس از آن که باشگاه دانش پژوهان جوان که متولی اصلی برگزاری المپیادهای علمی ایران است برگزاری مسابقه ها را نپذیرفت تلاشها برای اعزام تیمی محلی به عنوان نماینده ایران شدت گرفت و سرانجام تاییدیه مسوولان المپیاد جهانی برای حضور تیمی از ایران در این مسابقه ها اخذ شد و تیمی 3 نفره از سمپاد تهران پس از دوره های آموزشی راهی استکهلم شدند تا با کسب 3 نشان برنز در اولین حضور، دیگر کشورها را متوجه ظهور تیمی تازه کنند.
اینک در دومین حضور، تیم کامل تر با 5شرکت کننده در این مسابقه ها حضور یافت و 5مدال رهاورد آنها بود. آیا سال دیگر این المپیاد به صورت ملی برگزار خواهد شد؛
نویسندگان تاریخ علوم نام ایران را به عنوان یکی از نخستین گاهواره های رشد دانش کهن ثبت کرده اند. اگر نظریه بسیاری از آنان را که معتقدند ایران موطن دانشی به نام اخترشناسی علمی در هزاره های گذشته است نیز نپذیریم چاره ای نخواهیم داشت که از این حوزه تمدن به عنوان یکی از زادگاه های این دانش نام ببریم. پیشینه دانش اخترشناسی در ایران به عصر اساطیری می رسد و سندهای فراوانی از اهمیت این دانش نزد تمدن ایران به چشم می خورد.
حضور دانشمندان بنام در دوران کهن و یافته های بی نظیری از مسائل بغرنج دانش اخترشناسی نمونه ای از این پیشرفت هاست که متاسفانه به دلیل تخریب بخش عمده ای از منابع مکتوب این دوران بر اثر حوادث مختلف بازیابی آنها عملا به باستان شناسی ظریف و حساس می ماند.
در قرنهای بعدی زمانی که تمدن کهن ایران با فرهنگ اسلامی مخلوط شد بار دیگر ریشه های تمدن جدید در این خاک قوت گرفت و دستاوردهای درخشانی در آسمان دانش این سرزمین تابیدند که بر مبنای زندگی آنها و کارهای علمی آنها، تمدن اسلامی به غنایی بی نظیر دست یافت.
هرچند این روزها با بی انصافی و کم لطفی وقتی صحبت از مشاهیر فرهنگ و علم ایرانی در این زمان به میان می آید، بیشتر مورخان اینان را دانشمندانی عرب می نامند و شاید در مقطع فعلی وظیفه ای عمده بر دوش محققان ماست تا این خلط تاریخی را اصلاح کنند، اما حضور دانشمندانی چون ، خواجه نصیرالدین طوسی ، حکیم عمر خیام ، ابوالوفای جوزجانی ، ابوریحان بیرونی ، غیاث الدین جمشید کاشانی ، عبدالرحمن صوفی رازی و بسیاری دیگر که تنها ذکر نام آنها فهرستی بلند بالا را به خود اختصاص خواهد داد نمونه های بارزی از این دوران پرشکوهند؛ دورانی که برخلاف ادعای برخی مورخان غربی تنها شهادت آورد آن ، ترجمه منابع کهن یونانی ، هندی ، ایرانی ، چینی و... به عربی و سپس انتقال آن به اروپا هنگام رنسانس نبود، بلکه تصحیح بسیاری از رصدها، اصلاح فهرست های ستاره ای ، ارائه متدهای جدیدی برای محاسبه پدیده های آسمان و ساخت ابزارهای رصدی که سنت رصدخانه های پژوهشی را بنیان گذاشت در این دوره توسط ایرانیان به وقوع پیوست ، در دوره های متاخر متاسفانه به دلیل برخی رخدادهای اجتماعی ، فرهنگی روند پرشتاب دانشپژوهی ایرانیان با کاهش سرعت مواجه شد. دقیقا همان زمان ، اروپاییان در راه پیشرفت های علمی پیشگام شدند.
دوران پرشکوه دانش ایران که وابستگی غیرقابل انکاری با اخترشناسی ایران داشت طی این سالها رونق خود را از دست می داد، اگرچه در همین دوران آغاز افول هم نشانه های برجسته ای به چشم می خورد، به عنوان نمونه شما چند سال پس از آن که گالیله نخستین بار تلسکوپ کوچک خود را به سوی آسمان نشانه رفت ، یک مسیونر مذهبی ایتالیایی ، تلسکوپی را به اصفهان آورد تا شاهان صفویه به رصد آسمان بپردازند.
لحظه ای تصور کنید همان هنگام به فکر یکی از آن مقامات می رسید و تلسکوپ را در اختیار اندیشمندانی چون شیخ بهایی یا دیگر بزرگان آن دوران می گذاشتند، تصور کنید امروز جایگاه ما کجای عصر اخترشناسی بود؛
در سالهای حکومت قاجاریه با اقدامات اصلاحی امیرکبیر بار دیگر توجه به دانش نوین مورد توجه قرار گرفت و با احداث دارالفنون امکان اعزام دانشجو به خارج از کشور و استفاده از تجربیات جدید مهیا شد، زمانی که یکی از فارغ التحصیلان دارالفنون به نام مشاورالملک محمودی پس از پایان تحصیلاتش در پاریس و کار در رصدخانه این شهر و همکاری در کشف یکی از سیارک های کمربند سیارک ها به ایران بازگشت و هنگامی که برای ناصرالدین شاه قاجار برنامه رصد آسمان شب در برج شمس العماره تهران برگزار می کرد به او پیشنهاد تاسیس رصدخانه سلطنتی ایران را کرد و از او خواست دستور ساخت رصدخانه ای مجهز بدهد تا بتواند دانش خود را منتقل کند.
ناصرالدین شاه در حالی که از دیدن آسمان هیجان زده شده بود در پاسخ او لبخندی زد و پاسخی داد که شاید شاه کلید علت عقب ماندگی علمی را بتوان در آن جستجو کرد «نباید پول را صرف هوا کرد».
اما علی رغم بی توجهی رسمی ، مدتها بعد، منجمان ایران (چه آماتورها و چه حرفه ای ها) گام بلندی را به سوی پیشرفت برداشتند و افقهای جدیدی را خلق کردند. امروز صحبت از ساخت رصدخانه ملی در میان است و جامعه نجوم حرفه ای ما به طور چشمگیری رشد کرده است. در همان حال آماتورهای ما نیز به موفقیت های بی نظیری در زمینه های مختلف نایل شده اند.
این موفقیت ها در شرایطی است که هنوز نشانی از دانش نجوم در کتابهای درسی ما هست. در دومین حضور ایرانیان در المپیاد بین المللی نجوم که هفته گذشته در جمهوری کریمه برگزار شد هر 5دختر شرکت کننده موفق به کسب یک نشان طلا، 2نقره و 2برنز از آن شدند.
آنها آماتور بودند که در ساعات اضافی و اوقات فراغت خود به مطالعه نجوم می پرداختند و از میان دانش آموزان برتر نجوم سمپاد کل کشور انتخاب شدند و پس از طی دوره های آموزشی توانستند موفقیت بزرگ را تکرار کنند.
باشگاه دانش پژوهان جوان نیز یکی از دلایل خود مبنی بر عدم برگزاری المپیاد نجوم را نبود چنین سرفصل در سرفصلی های رسمی کشور اعلام کرده است ، در حالی که تجربه سالهای اخیر آموزش نجوم در کشور نشان داده پتانسیل بالایی میان بقیه دانش آموزان کشور وجود دارد.
موفقیت سمپاد در 2دوره المپیادهای نجوم ، پرسش مهمی را مطرح می کند؛ آیا زمان آن فرا نرسیده است که نجوم به عنوان 2واحد درسی در میان واحدهای درسی دوره دبیرستان قرار گیرد؛
فراموش نکنیم ایران را زادگاه این دانش می نامند و پتانسیل بالایی در انتظار فرصتهایی برای نشان دادن قابلیت های خود بیتابی می کند؛ البته اضافه کردن واحدی به نام نجوم باید با دقت و وسواس بیشتری صورت بگیرد. اگر قرار باشد این کار تنها از سر وظیفه صورت گیرد بهتر است هیچ گاه حتی پیشنهاد آن هم مطرح نشود. چرا که انجام این کار به روش نادرست می تواند باعث مرگ انگیزه های فراوان شود.
ایرانیان به آسمان عشق می ورزند و این خصلتی است که ریشه ای چند هزار ساله دارد. آنها حتی در شرایطی که هیچ موقعیت مناسبی وجود نداشته است توانسته اند افتخارات بزرگی به دست آورند.
اگر از علاقه مندان این رشته (که محدوده سنی و حرفه ای خاصی را در برنمی گیرند) حمایت شود، مطرح شدن دوباره نام ایران در قله های نجوم جهان دور از دسترس نخواهد بود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
