ایرانیان خارج از کشور نگران نباشند

بله، این یکی از وظایف ماست که آن را انجام می‌دهیم اما بر فرض محال اگر اصلاً وزارت امورخارجه چنین کاری را نکند این امر باز هم مشکلی ایجاد نمی‌کند. دلیل آن هم این است که اکثر سفارتخانه‌های خارجی سایت‌هایی دارند که قوانینشان را در آن سایت‌ها به بازدیدکنندگان و مسافران عازم به کشورشان می‌گویند. شما الان اگر در سایت هر کشوری که ویزای آن را بخواهید نگاه کنید در آن همه ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها ی قانونی بیان شده است. متاسفانه بخشی از این اقدامات عالمانه و عامدانه صورت می‌گیرد وگرنه چه کسی است که نداند حمل مواد مخدر جرم است؟ این جرمی است که 80 درصد زندانیان ما الان به این دلیل گرفتار زندان هستند.

شاید ایران در ردیف کشورهایی باشد که کمترین مجازات را برای مواد مخدر در نظر گرفته‌ است. کشورهای دیگر از جمله کشورهای همسایه ما در این حوزه سختگیرتر هستند. مثلاً در حال حاضر ما بسیاری از زندانیان ایرانی جرایم مختلف را در عراق آزاد می‌کنیم اما آقای طالبانی رئیس‌جمهور عراق گفته است که من یک زندانی مواد مخدر را آزاد و عفو آن را تائید نمی‌کنم. همچنین در ترکمنستان که همسایه دیگر ما است به شدت در این امر سختگیر هستند.

حتماً حرف شما درست است. ما باید به فکر راه‌حلی باشیم اما به نظر شما معاونت کنسولی با این ساختمان پنج طبقه و تعداد محدود کارمند و شخص بنده به عنوان معاون چه کار می‌تواند بکند؟ چه چیزی می‌تواند در میان مردم آگاهی‌بخشی کند؟ این رسانه‌ها هستند که باید ما را در این امر یاری کنند. رسانه‌ها در همه حوزه‌ها نقش دارند. در بخش‌های دیگر وزارت‌خارجه هم اگر ما بخواهیم حرفمان را به گوش مردم برسانیم یا باید از طریق رادیو و تلویزیون اقدام کنیم و یا به روزنامه‌ها متوسل شویم. البته من منکر وظایف ذاتی بخش کنسولی در این زمینه نمی‌شوم ولی بخش کنسولی فقط می‌تواند این اطلاعات و محدودیت‌های قانونی یک کشور را به ارباب‌رجوع منتقل کند و به تماس تلفنی مردم پاسخ دهد که این اطلاع‌رسانی، محدود و ناقص است ولی در گفت‌وگوهای ویژه و مصاحبه‌ها می‌توان این مشکلات را برای مردم تشریح کرد. لازم است تا رسانه‌ها بسیج شوند و یک بخش را هم برای توضیح به هموطنانی اختصاص دهند که مرتکب تخلف می‌شوند. گاهی خود ما در پیگیری حقوق هموطنانمان در مورد تخلفاتی چون مواد مخدر یا پیگیری قتل در خارج از کشور با این سوال از سوی طرف خارجی مواجه می‌شویم که قوانین داخلی شما در این موارد که سختگیرانه‌تر است، پس به چه دلیل شما اعتراض می‌کنید و چه توقعی از ما دارید؟ درست است که وقتی آنها چنین منطقی را مطرح می‌کنند، ما روی موضع خودمان پافشاری می‌کنیم و دلیل می‌آوریم که ایرانیان در کشور شما تبعه خارجی محسوب می‌شوند و تبعه خارجی را به راحتی نمی‌شود اعدام کرد و این امر در روابط دوجانبه اثر می‌گذارد و معنای بدی دارد و ما هم در داخل کشور حتی نسبت به مجرمان قطعی و در معرض اعدام خارجی، ملاحظات روابط دوجانبه را داریم اما این سوال همچنان از سوی طرف خارجی باقی می‌ماند که در مواردی که شما در رسانه‌هایتان تحت عنوان دفاع از حقوق هموطنان مطرح می‌کنید چرا به هموطنانتان هشدار نمی‌دهید که این قوانین را رعایت کنند.

ما چون متاسفانه قبل از کانادا تجربه انگلیس را هم داشتیم از آن تجربه استفاده کردیم. بعد از واقعه تعلیق روابط ایران و انگلیس، بلافاصله ستاد انگلیس را در همین ساختمان معاونت کنسولی وزارت امورخارجه تشکیل دادیم و آن فردی را که مسئول کنسولی ما در انگلیس بود به عنوان رئیس ستاد تعیین کردیم. نتیجه طبیعی این فرایند این شد که خیلی از مشکلات کنسولی در این زمینه حل شد. یعنی 70 تا 80 درصد و بخشی از کارهایی را که سفارت انجام می‌داد مثل صدور گذرنامه بر عهده همین ستاد گذاشتیم و در آنجا انجام شد. ما به هموطنان مقیم انگلیس اعلام کردیم که در صورتی که حتی زمان گذرنامه‌های آنها منقضی شده است به ایران بیایند تا در ایران برای آنها سریعاً گذرنامه صادر کنیم. در مورد شناسنامه و اسناد دانشجویی نیز به همین گونه عمل کردیم. چنین اقدامی 70 تا 80 درصد کار را راه انداخت. همین تجربه را می‌خواهیم در خصوص هموطنان مقیم کانادا اجرا کنیم. بزرگ‌ترین مشکلی که ممکن است ماجرا را برای هموطنان ما پیچیده کند اسناد کنسولی است. خوشبختانه سفارت ایران در کانادا اقدام بسیار خوبی انجام داد و این اسناد و پرونده‌های کنسولی را در بایگانی اسکن کرد. این اسناد در نرم‌افزارهایی در اختیار ما است و خیلی راحت می‌توانیم اقدامات کنسولی را انجام دهیم.

چرا امکان بازگشت این افراد وجود نداشته باشد؟ دولت کانادا نمی‌تواند آنهایی را که ویزای کوتاه‌مدت دارند نپذیرد و این امر خلاف همه قواعد بین‌المللی است و من فکر نمی‌کنم که این موضوع جای نگرانی داشته باشد. افرادی هم که ویزا ندارند می‌توانند تقاضای ویزا کنند.

برای این ستاد خط تلفن و ایمیل اعلام کردیم و مرتباً با آن در تماس هستیم. این ستاد کارها را به حوزه مربوطه ارجاع می‌دهد مثلا کار دانشجویی را به حوزه دانشجویی و صدور گذرنامه را به حوزه صدور گذرنامه ارجاع می‌دهد و در واقع یک جعبه تقسیم مناسبی است تا مشکلات هموطنانمان را به بخش‌های ذی‌ربط ارائه دهد.

بله. بسیاری از خدمات ما در سفارتخانه‌های کشورهای همجوار یا کشورهای دیگر نیز ارائه می‌شود. هر ایرانی در هر کشوری به بخش کنسولی مراجعه کند از همان کشور کارهایش انجام می‌شود.

در قواعد بین‌المللی، حافظ منافع بیشتر به منظور انجام کارهای کنسولی تعیین می‌شود و البته حفاظت منافع حتماً نیاز به توافق دو کشور دارد. غیر از این حفاظت منافع معنایی ندارد. آنچه که سخنگوی وزارت امورخارجه به درستی بیان کرد این است که هیچ توافقی بین ما و کانادا بر سر کشور خاصی به عنوان حافظ منافع آنها در ایران یا به عنوان حافظ منافع ما در اوتاوا هنوز صورت نگرفته است و این حرف درستی است.

این موضوع هنوز از سوی هیچ کانال رسمی مطرح نشده است و طبیعی است که بعد از مطرح شدن رسمی، ابعاد مختلفی به خود می‌گیرد.

ما از هر اقدامی که واقعاً باعث رهایی این افراد بی‌گناه شود دریغ نمی‌کنیم. همین اجلاس عدم تعهد فرصتی بود تا با برخی از کشورها که چنین موضوعی در خصوص آنها صدق می‌کند و امکان استرداد برخی از اتباع ما از آنجا به آمریکا وجود دارد مذاکرات دوجانبه انجام دادیم و تاکید کردیم که دادگاه‌های عادلانه با اخذ وکلای مناسب از سوی خانواده‌ها برگزار شود و این کشورها تحت تاثیر ادعاهای واهی و نخ‌نمای آمریکا قرار نگیرند. خیلی از این افراد مثل خانم شهرزاد میرقلی‌خانی یا آقای اردبیلی که آزاد شدند گفته‌اند که این ادعاهای آمریکا، ادعاهای درستی نبوده است. یکی از کارهایی که ما در این رابطه انجام دادیم در زمان سفر آقای بان کی مون به تهران بود. برخی از خانواده‌های این افراد که من مجاز نیستم نام آنها را ببرم نامه مکتوبی به دو زبان انگلیسی و فارسی به بان‌کی مون دادند و از او خواستند تا از نفوذ خودش به عنوان دبیر کل سازمان ملل استفاده کرده و این روند را متوقف کند.

هیچ منبع رسمی از جمله طرف سوری تا امروز اعلام نکرده است که این افراد کشته شده‌اند. برعکس ما خبر از زنده بودن آنها داریم. تقریباً مشخص است که ربایندگان از کدام گروه هستند و تجربه خوبی در رهایی بقیه زائران ایرانی داشتیم و همان مکانیزم را با طرف‌های سوری دنبال می‌کنیم و پیگیر هستیم تا انشاالله این عزیزان هرچه زودتر به خانواده خودشان بازگردند.

ممکن است خواسته‌های مختلفی از ریز تا درشت داشته باشند ولی فعلاً و در درجه اول توجه ما به آزادی ربوده‌شدگان است. خیلی کلی عرض می‌کنم که ما همان مکانیزمی را که به‌وسیله آن توفیق داشتیم زائران قبلی را آزاد کنیم درباره بقیه اتباع ربوده شده کشورمان هم پیگیری می‌کنیم.

در موارد قبلی ترکیه به ما کمک کرد و امیدواریم که این بار هم این کمک‌ها ادامه داشته باشد.

این‌که هر روز گفته می‌شود اتباع ایرانی بزودی آزاد می‌شوند برای این است که هر روز مقامات لیبیایی به مقامات ما این وعده را می‌دهند و ما هم بر اساس شنیده‌ها و اظهارات مقامات مسئول لیبی که چند ‌بار گفته‌اند گروگان‌های ایرانی بزودی آزاد می‌شوند این خبر را اعلام می‌کنیم. آنچه که مهم است این است که به لطف الهی این افراد سالم هستند و تقریباً آن گروه اصلی که این افراد را ربوده مشخص است. تا کنون این افراد حداقل دو بار با اعضای خانواده‌شان در تماس بوده‌اند و این جای خوشحالی دارد. از طرف دیگر، هم در سفری که بنده به لیبی داشتم و هم در دیداری که وزیر امور خارجه کشورمان درحاشیه اجلاس جده با همتای لیبیایی خود داشت در باره آزادی این افراد گفت‌وگو‌های بسیاری شد. همچنین در گفت‌وگوی تلفنی ریاست مجلس کشورمان با رئیس مجلس موسسان لیبی ‌این موضوع مطرح شد. در دیداری هم که آقای صالحی در اجلاس عدم تعهد با وزیر امورخارجه لیبی داشت دراین باره صحبت شد و یک جلسه پنج جانبه متشکل از دبیر کل سازمان صلیب سرخ جهانی، وزیر خارجه لیبی، مسئولان هلال‌احمر ایران، مسئولان وزارت امورخارجه و خانواده ربوده‌شدگان در محل هلال احمر ایران برگزار شد و صحبت‌هایی در این باره شد. ملاحظه می‌کنید که این مساله در همه سطوح، بررسی و پیگیری می‌شود.

این گروگانگیران خواسته‌های متنوعی را در این باره دارند. شما می‌دانید که دولت عراق دولت مستقلی است و ما به آنها گفتیم که کسی نمی‌تواند خواسته‌های خود را به یک دولت مستقل دیکته کند. با این حال چون آزادی انسان‌ها یک عمل انسانی است ما در موضع انسانی و خارج از این‌که هیچ ارتباطی با این بحث داشته باشیم در این باره صحبت می‌کنیم. اتباع ایرانی ربوده‌شده در لیبی که عموماً پزشک و از مقامات هلال احمر بودند و برای کار انسانی رفتند با موضوعی که گروگانگیران لیبیایی درباره زندانیان خود در عراق می‌گویند هیچ ارتباطی ندارد اما ما به عنوان جمهوری اسلامی و به عنوان یک عمل انسانی تلاش می‌کنیم که اسباب رهایی این زندانیان در کشور دوست عراق را هرچه زودتر فراهم کنیم.

ما حداکثر 35 نفر زندانی در این کشور داریم و این عدد ممکن است که یکی دو تا اینطرف و آنطرف شود. خوشبختانه عربستان با سفر هیات کنسولی ایران موافقت کرد و این افراد منتظر دریافت ویزا هستند. عربستان کلیات آمادگی خودش را در این باره اعلام کرده و به محض این‌که جزئیات آمادگی‌اش را نیز دراین باره اعلام کند این هیات اعزام می‌شود. یک بخش از وظیفه این هیات رسیدگی به وضع زندانیان ایرانی در عربستان و بخش دیگر پیگیری وضع آن افرادی است که اعدام شدند که انشاالله آن را پیگیری خواهیم کرد.

ما پیش‌نویس‌ها را ارائه داده‌ایم ولی طرف سعودی هنوز جوابی در این باره نداده است. ما همواره از سه موافقتنامه معاضدت قضایی، استرداد مجرمین و انتقال محکومین نه تنها بین ما و عربستان بلکه با همه همسایگان استقبال می‌کنیم.

من این موضوع را بارها توضیح داده‌ام. کارهای کنسولی و به عبارتی کارهای وزارت امور خارجه‌ راجع به هموطنانمان را هیچ ارگانی به جز وزارت امور خارجه انجام نمی‌‌دهد. یعنی قوانین ما همچنان در حال اجرایی شدن است و ساختار تشکیلاتی ما حتی در تغییر ساختار جدید وزارت امور خارجه هم هیچ تغییری پیدا نکرده است و ما همچنان همان اداره کل ایرانیان را داریم. حتی این اداره در یک‌سال اخیر دوباره احیا شد و در همان موقعی که بحث‌های تداخل و موازی‌کاری مطرح می‌شد همه شاهد بودند که همان اداره کل ایرانیان به کار خودش ادامه می‌داد. من صادقانه بگویم ما در رابطه با کار وزارت امور خارجه‌ای، هیچ احساس تداخلی نداریم. شورای عالی ایرانیان خارج از کشور از سال 79 در هیات دولت تصویب شد و از زمان دولت آقای خاتمی این بحث مطرح شد و حتی آئین‌نامه آن هم در آن دولت در سال 83 تصویب شد و از آن زمان با هدف کاری فراتر از وزارت امور خارجه در رابطه با ایرانیان فعالیت می‌کند. از جمله سرمایه‌گذاری و همایش‌ها در برنامه کار این شورا قرار دارد و این اقدامات تداخلی با کار وزارت امور خارجه ندارد بلکه یک کار اضافی و توقع بالاتری در رابطه با هموطنانمان است. با وجود این شورا ما در انجام وظیفه خودمان نسبت به هموطنان احساس تنگنا نکرده‌ایم و الان هم این احساس موازی‌کاری و کار زائد را نداریم. ما همین کاری را که 20 سال قبل می‌کردیم الان هم انجام می‌دهیم.

در شورای عالی ایرانیان، شش کارگروه تشکیل شده است و هیچ وزارتخانه‌ای احساس نمی‌کند که به خاطر این شورا وظیفه ذاتی‌اش مورد حمله قرار گرفته است. یکی از این کارگروه‌ها، کارگروه کنسولی است و رئیس این کارگروه، وزیر امور خارجه است. دبیر این کارگروه، مدیرکل ایرانیان است. یکی دیگر از کارگروه‌ها، کارگروه قضایی و حقوقی است که رئیس این کارگروه، وزیر دادگستری است و دبیر آن معاون وزیر دادگستری است. کارگروه‌های دیگر نیز به همین شکل هستند. پس ببینید شورای عالی ایرانیان نیامده است به وظیفه ذاتی وزارتخانه‌های دیگر تعرضی کند و فکر می‌کنم عمدتا ً نقش جعبه تقسیم را دارد که به وزارتخانه‌های مختلفی که کارشان با ایرانیان است این موضوع را ارجاع می‌دهد. الان هم که شماره 2771 را به عنوان گروه تماس با ایرانیان اعلام کرده‌اند بیشتر نقش تقسیم کار را دارد و درخواست‌ها را پرینت می‌گیرد و مسائل کنسولی را به ما می‌دهد، سرمایه‌گذاری را به وزارت اقتصاد می‌دهد به همین ترتیب. اینطور نیست که الان کار شش وزارتخانه در رابطه با ایرانیان خارج از کشور تعطیل شده باشد.