معدن مهم‌تر است یا طبیعت؟

حالا داستانی مشابه برای مرال‌ها در جریان است. چند روزی است که معدنکاوان به ولع استخراج آهک به جنگل‌های دره محمدآباد در غرب علی‌آبادکتول رفته‌اند، در حالی که موافقت‌نامه اداره محیط زیست استان گلستان را هم در دست دارند.این گوشه از البرز یکی از آخرین بقایای زیستگاه‌های مرال در ایران است؛ جایی که گوزن‌های قرمز دریافته‌اند که هنوز در آن ردپای آرامش وجود دارد. در جنگل‌های دره محمدآباد به جز مرال، پلنگ، کل و بز نیز زندگی می‌کنند و زربین‌ها، سرو شیرازها، ارس و سرخدارها هنوز سرپا هستند، اما کامیون‌ها و بولدوزرهایی که برای کاویدن آهک از دل کوه مرتب در آنجا رفت و آمد می‌کنند، ادامه حیات این حیوانات و گیاهان را به خطر انداخته‌اند.

رسیدن معدنکاوان به این بخش از جنگل‌های هیرکانی و به خطر افتادن زندگی این بخش از حیات وحش، اتفاق تازه‌ای نیست. سال‌هاست که استخراج معدن در نقاط بکر کشور انجام می‌شود و هر معدنکاوی که مورد بازخواست رسانه‌ها قرار می‌گیرد، بلافاصله مجوزهای قانونی‌اش را رو می‌کند؛ درست مثل صاحب معدن، آهک در دره محمدآباد.

اما این مجوزها محل پرسش است. درست است که مجوزهای استخراج معدن کاملا قانونی است، اما اصل صدور مجوز آن هم در عمق مناطق حفاظت شده یا زیستگاه‌های حساس، عملی خلاف قانون است.

آنجا که صحبت از توسعه پایدار به میان می‌آید سخن از این است که توسعه نباید به نابودی طبیعت منجر شود و هر جا که چرخ‌های توسعه، محیط‌زیست را زیر بگیرد آنجا توسعه‌ای مخرب و ناپایدار اتفاق افتاده است.

البته تا امروز این بحث‌ها در میدان عمل پیاده نشده و تمام فعالیت‌های عمرانی به توسعه‌ای ناپایدار رسیده؛ مثل روزی که خبر رسید ساخت سد و جاده به منطقه حفاظت شده یخکش بهشهر رسیده و شمارش معکوس برای تخریب زیستگاه خرس قهوه‌ای، مرال و شوکا آغاز شده است.

آن روز که رسانه‌ها از شروع فعالیت معدن شن و ماسه در منطقه شکار ممنوع بصیران نوشتند، نیز بوی توسعه ناپایدار به مشام می‌رسید چون پس از آن مشخص شد که بر اثر این معدنکاوی میلیون‌ها متر مکعب از خاک منطقه جابه‌جا شده و قدرت زایش را از دست داده است. شبیه مثنوی صد من کاغذ می‌شود اگر بخواهیم تمام این فعالیت‌های مخرب را فهرست کنیم، اما حقیقت این است که تا وقتی مسئولان صدور مجوز به این نتیجه نرسند که هیچ معدنی حتی اگر از آن طلا استخراج شود، ارزش تخریب محیط‌زیست را ندارد، وضع به همین شکل خواهد بود. طبیعت هر کشور مختص خود آن است و اگر زیستگاه‌های ما یکی پس از دیگری نابود شود، هرگز نمی‌توانیم یک زیستگاه مناسب ایران را حتی با بالاترین قیمت‌ها از کشوری وارد کنیم.