رادیو به صدای من هویت داد

بعد از فوت منوچهر نوذری و پایان تهیه‌کنندگی احمد شیشه‌گران، بیشتر بچه‌های قدیمی دو شاخه شدند. خیلی‌ها کنار کشیدند و به همکاریشان پایان دادند؛ مثلا منوچهر والی‌زاده در رادیو برنامه‌های دیگری دارد. الان در واحد نمایش رادیو به صورت تمام وقت فعالیت دارم و در نمایش‌های یک تا پنج قسمتی بازی می‌کنم.

تنگ شده است. احمد شیشه‌گران آدم کاربلدی بود. بچه مسلمانی بود که برای این انقلاب زحمت کشید. او کارش را بلد بود. منوچهر نوذری را احمد شیشه‌گران آورد. خیلی از صداپیشگان را به این برنامه آورد. الان هم سعید توکل خیلی تلاش می‌کند، ولی هیچ کس منوچهر نوذری نمی‌شود. مشکین، مصدق، سارنگ و مقبلی شناسنامه رادیو هستند. بسیاری از مردم پیش از بازیگران سینما، بازیگران رادیو را می‌شناختند. حیدر صارمی را در نقش جانی دالر می‌شناختند. در تصویر کمتر بازیگری را داریم که شناسنامه این طوری داشته باشد. شما نمی‌توانید تلویزیون را بردارید و با خودتان به دل کوه و کنار آبشار ببرید.

ابرام آقا و اسمال آقا از جمله تیپ‌های ثابتم بودند. در کنار اینها شخصیت دزد و راننده کامیون و بقال را هم بازی می‌کردم. یک وقت‌هایی آواز عربی و افغانی هم می‌خواندم. خیلی‌ها فکر می‌کنند من فقط شخصیت آدم‌های بزن بهادر و لات را خوب بازی می‌کنم، اما علاقه خودم به کار طنز است.

رادیو رسانه‌ای است که فقط با کلام و صدا سر و کار دارد. نمایش‌هایی که ما بازی می‌کنیم کارهای فاخری است که در تلویزیون جایی ندارد. تلویزیون نمی‌تواند به این متن‌ها بپردازد. ما نمایش‌های سنگینی داریم که چه به لحاظ کارگردانی و چه به لحاظ بازیگری اصلا قابل مقایسه با کارهای تصویری نیست. در تلویزیون دکور، لباس، نور و چهره به کمک بازیگر می‌آید. اما در رادیو فقط مولفه‌های کوچکی مثل افکت و موسیقی می‌تواند پخش بشود.

بازیگر رادیویی باید واقعا بازیگر باشد. منظورم این نیست که یک نفر باید صدای خوبی داشته باشد. صدای بازیگر رادیو باید درست و در راستای نقش باشد. صدای خوب کافی نیست. تو باید بازیگر باشی. ما صداپیشگانی داریم که صدای خوبی هم ندارند. منوچهر اسماعیلی روی صدای مارلون براندو تو دماغی صحبت می‌کند و این صدا روی شخصیت بازیگر می‌نشیند. ایرج دوستدار نقش جان وین را به زیبایی دوبله می‌کند، ولی صدایش قشنگ نیست. در رادیو باید صدای سالم و پرورش دیده داشته باشی. مسئولیت بازیگر در رادیو خیلی سنگین است. بازیگری در رادیو آدم را به روز می‌کند. من هر روز با متن‌های جدید سر و کله می‌زنم.

یک عده فکر می‌کنند ما فقط متنی را از رو می‌خوانیم. اصلا این طور نیست. تو به عنوان بازیگر باید نقش را بشناسی تا شنونده آن را باور کند. بازیگر رادیو مثل کارهای تصویری می‌رود روی متن و نقش تحقیق می‌کند. شما باید به نقش شناسنامه بدهی و صدایش را پیدا کنی.

کارگردان بر مبنای شناختی که از بازیگرش دارد او را انتخاب می‌کند. معمولا انتخاب‌ها درست است. در کارهای تصویری ممکن است کارگردان بازیگری را نشناسد، اما در رادیو این طور نیست که کارگردان به آرشیو رجوع کند. در تلویزیون گاه تهیه‌کننده به خاطر مسائل مالی وارد ماجرا شود. نمایش رادیویی پارتی بردار نیست. طرف واقعا باید آن صدا و توانایی را داشته باشد که نقش را ارائه بدهد.

نه. در رادیو قالب‌های متنوعی ارائه می‌کنم، اما به دلیل صدای بمی که دارم، بیشتر شخصیت‌های خشن و متمول را به من می‌دهند. نقش‌آفرینی به توانایی بازیگر بستگی دارد. یک آدم صداکلفت هم می‌تواند توسری خور باشد. کارگردان‌های ما دنبال الگوهای دست یافتنی هستند. این طوری بازیگر کلیشه می‌شود. در کشورهای خارجی می‌بینیم بازیگرها فرصت‌های قشنگی دارند. بازیگر باید بتواند در قالب‌های مختلف جای بگیرد. اگر فقط یک نقش را بازی کند که شق‌القمر نکرده است. من باید بتوانم پهلوان و دانشمند و دزد را بازی کنم.

من گاهی دو شیفته و سه شیفته در رادیو نمایش کار می‌کنم. مثلا امروز دو نمایش را تمرین کردم و فردا قرار است سه تا اجرا کنم. ما برای یک نمایش پنج قسمتی سه روز تمرین می‌کنیم و روز چهارم برای ضبط آماده می‌شویم. کارهای 14 قسمتی را دو هفته تمرین می‌کنیم.

بله. من الان دارم سریالی کار می‌کنم که دستمزدش روزی 600 هزار تومان است. تازه این دستمزد خیلی کم است، چون جزو بازیگران سوپراستار نیستم. الان بازیگرهای از گرد راه رسیده پول‌های کلان می‌گیرند. آنها یک راه رفتن درست را هم بلد نیستند. یک نگاه درست نمی‌توانند ارائه بدهند.

چند سکانس اصلی را هنوز از من نگرفته‌اند که فکر می‌کنم به نقش لطمه می‌زند. قرار بود این سکانس‌ها تصویربرداری شود. این نماها شناسنامه ماشاءالله‌خان است. من نقش آدمی را بازی می‌کنم که هم اهل طاعات و عبادات است و هم جرائمی را مرتکب می‌شود. من سکانس‌هایی را بازی کرده‌ام که شخصیت ماشاءالله‌خان را در چارچوب خانواده نشان می‌دهد. زن او که مومن و محجبه است همواره با ماشاءالله درگیر می‌شود و در نهایت سکته می‌کند. من جایی به زنم می‌گویم چادرت را بردار، چون می‌خواهم پست و مقام بگیرم. در خانه این مساله شکافته می‌شود. اگر این سکانس‌ها را نگیرند اصلا دلیل سکته زن و مرگش شکافته نمی‌شود. من در خیابان داد می‌زنم که ما بی‌حجابی و بی شرفی نمی‌خواهیم. الان سکانس‌های جر و بحث در خانه را ضبط نکرده‌اند. آن سکانس‌ها نشان می‌دهد زنم چقدر مومن و باشرف است.