چغاخور غرق می‌ شود

با این حال چغاخور نیز مانند بسیاری از تالاب‌های کشور با خطر رو‌به‌روست، اما خطری که چغاخور را تهدید می‌کند نه بی‌آبی که غرق شدن در آب است.

هومان خاکپور، کارشناس منابع طبیعی، توضیح می‌دهد: پشت کوهی که می‌بینید، فرسایش آبی، بشدت بالاست. یعنی طبق آمار ما فرسایش خاک در حدود 40 تن بر هکتار را نشان می‌دهد. از این منطقه می‌خواهند آب را به این طرف منتقل کنند. یعنی آبی که وارد اینجا خواهد شد پر از رسوب است.

به گفته وی: 20 سال پیش اینجا سدی تاسیس شده بود به ارتفاع شش متر که آن را تخریب و سد تازه‌ای طراحی کردند که ارتفاع آن از شش متر به 12 متر برسد. این ارتفاع عملا تالاب را به یک دریاچه ذخیره آب تبدیل خواهد کرد و نه یک تالاب بین‌المللی.

خاکپور می‌گوید: جالب اینجاست که مراحل نهایی ثبت بین‌المللی این تالاب سال گذشته انجام شد و تالاب در فهرست کنوانسیون رامسر قرار گرفت، اما وقتی این ارتفاع به این میزان بالا می‌آمد اینجا دیگر دقیقا به یک دریاچه تبدیل می‌شد و ویژگی تالابی نداشت. با این حال چه شد که این کار را نکردند و سد روی همان شش متر متوقف شد؟ نه به خاطر مقاومت سازمان محیط‌زیست یا نه به این خاطر که متوجه شده باشند که با این کار، تالاب را از بین می‌برند، صرفا به خاطر مشکلات اجتماعی پیش آمد.

مردم اینجا سر آزادسازی اراضی اطراف تالاب با وزارت نیرو مشکل پیدا کردند. وقتی قرار باشد ارتفاع سد از شش متر به دوازده متر برسد سطح آبگیری زیاد می‌شود و تمام این اراضی کشاورزی مردم در حاشیه تالاب تا زیر جاده‌ای که دور تالاب است زیر آب می‌رود. خوشبختانه در بحث قیمت‌گذاری برای خرید این زمین‌ها از مردم توافقی حاصل نشد و مردم در یکی از سفرهای استانی دولت به این استان، وارد این کارگاه شدند و اجازه ندادند که نماینده‌های هیات دولت از سد بازدید داشته باشند. این باعث شد که از ساخت سد منصرف شوند و گفتند آب را از کنار تالاب منتقل می‌کنیم.

با این حال مشاهدات خبرنگار جام‌جم حاکی از آن است که کارگاه ساخت ورودی انتقال آب به تالاب فعال است و شواهدی دال بر تغییر مشخصات این طرح دیده نمی‌شود. خاکپور نیز این مساله را تائید می‌کند: اگر اینها گزینه‌شان عوض شده بود باید در طراحی تونل تغییری می‌دادند. اگر در طراحی تونل دقت کنید می‌بینید که همان طراحی اولیه است که آب قرار بود داخل تالاب بیاید، بعد به یک دریاچه تبدیل و آب از اینجا منتقل شود. یعنی می‌بینید که خروجی آن تونل انتقال آب همچنان در تالاب باز شده است.

گفته بودند حالا که مردم این‌طور مشکل ایجاد کرده‌اند و موافقت نمی‌کنند، پس آب را با یک کانال از حاشیه تالاب منتقل می‌کنیم و به پایین دست می‌بریم و آنجا یک دریاچه درست می‌کنیم، اما الان با این طراحی امکان ندارد آبی که تا اینجا آمده را بتوانید با کانال تغییر مسیر بدهید و از حاشیه تالاب منتقل کنید. چنین چیزی اصلا با توجه به شیب اینجا هم امکان‌پذیر نیست.

او در توضیح این که طرح انتقال آب چه خساراتی به تالاب می‌زند می‌گوید: اگر آب داخل تالاب بیاید علاوه بر این که ارتفاع آب بیش از شش متر می‌شود و ویژگی تالابی اینجا از بین می‌رود، خسارات دیگری هم وارد می‌شود. خود آب با این سرعتی که وارد تالاب می‌شود یک جریان رودخانه‌ای درست می‌کند که به دلیل جریان تند آب، کل اکوسیستم تالاب را از بین خواهد برد.

علاوه بر این، رسوباتی که گفتیم با حجم زیاد وارد تالاب می‌شود و همین الان یعنی اواخر تابستان که آب هم کم است دقیقا می‌شود جاهایی این مساله را دید به دلیل این که الان میزان فرسایش زیاد شده است. به مسائل آبخیزداری و تثبیت رسوب در بالادست توجه نشده و به دلیل همین، الان هم تالاب با مشکل رسوب رو‌به‌رو است. حالا اگر این آب هم قرار باشد واقعا وارد تالاب شود حجم رسوباتی را که وارد تالاب می‌کند کل رویشگاه کف تالاب را از بین می‌برد. وقتی رویشگاه کف تالاب و گیاهان آبزی کف تالاب را نداشته باشیم قطعا دیگر آن تنوع زیستی جانوری را هم از دست می‌دهیم.

مدیر کل محیط‌زیست استان چهارمحال نیز این تهدیدات را تائید می‌کند. به گفته او هم محیط‌زیست استان و هم سازمان محیط‌زیست کل کشور مخالف ورود و ذخیره آب انتقالی از سبزکوه به تالاب هستند و مکاتباتی هم انجام شده تا این طرح متوقف شود.

او می​گوید: آن چیزی که سازمان مد نظرش است و به هیچ وجه کوتاه نخواهد آمد این است که آب وارد تالاب نشود تا با افزایش ارتفاع آب، اینجا از تعریف تالابی خارج شود، رسوبات در تالاب تجمع نکند و در تالاب حالت رودخانه‌ای ایجاد نشود تا در اثر آن اکوسیستم به هم بریزد. اگر هم قرار است که از حاشیه تالاب آبی عبور کند حقابه گندمان و چغاخور از همین انتقال آب باید تامین شود. یعنی اگر قرار است جایی آسیب ببیند حداقل انتفاعی برای محیط‌زیست داشته باشد.

به گفته او مسوولان وزارت نیرو هم این خواسته‌ها را تلویحا در جلسات مختلف پذیرفته‌اند، اما آن چیزی که ما می‌بینیم این است که علنا پرتال خروجی به سمت تالاب است و برنامه‌ای که بخواهند آب را با کانال عبور بدهند یا این که پرتال را به شکل دیگری مدیریت کنند وجود ندارد. ضمن این که بحث نخاله‌هایی که از حفر تونل ایجاد می‌شود هم از دغدغه‌های ماست که در حوزه موثر بر تالاب انجام نشود. تونل هم باید به شکلی احداث شود که کمترین خسارت به محیط‌زیست وارد شود.

غیر از بحث انتقال آب، به گفته خاکپور، تالاب چغاخور مشکلات دیگری هم دارد: اینجا اشکالات دیگری هم در بحث تنوع زیستی رخ داد. مثلا بحث ماهیگیری را رونق می‌دهند. شیلات آمد یک گونه ماهی را وارد اینجا کرد که یک گونه همه‌چیز‌خوار بود و باعث شد که به عنوان یک گونه مهاجم عمل کند و جمعیت تمام آبزیان بومی منطقه را بشدت تحت تاثیر قرار داد. شیلات این اشتباه را کرد به این بهانه که رونق اقتصادی ایجاد کند و بحث ماهیگیری را راه بیندازد.

اما عجیب‌ترین نکته‌ای‌ که در مورد چغاخور می‌توان گفت این که مدیریت این تالاب که ثبت بین‌المللی هم دارد نه در اختیار محیط‌زیست که در دستان وزارت نیرو است.

به گفته خاکپور: کار به جایی رسیده که بخش عمده‌ای از وقت عالی‌ترین مقام اجرایی محیط‌ زیست استان، صرف به نتیجه رسیدن حقابه تالاب‌ها می‌شود.

این در حالی است که اگر مدیریت تالاب در اختیار محیط‌زیست بود، منبع آبی را می‌شد طوری مدیریت کرد که تالاب چغاخور غرق نشود و تالاب گندمان نیز حقابه​اش را به دست بیاورد. آن وقت شاید این تالاب غرق و آن تالاب خشک نمی‌شد.