در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ایوان مخوف
هفته های گذشته وقوع 4 توفان مهیب و سهمناک در نیمه غربی سیاره زمین چهره دیگری از طبیعت اطراف ما را به نمایش گذاشت.
اگرچه این توفان ها نیز بخشی از طبیعت اطراف ما و جزیی از محیط زیست ما به حساب می آید - که باید آن را به عنوان واقعیتی طبیعی پذیرفت - اما در این میان نکته مهمی وجود دارد و آن افزایش تعداد این توفان های ویرانگر در سال جاری بود که با وقوع 4توفان چارلی ، ایوان ، جین و فرانسیس در فاصله تنها چند هفته رکورد بالایی برای خود بر جای گذاشت.
آیا این افزایش تعداد تنها یک تصادف محض بود یا علل دیگری در این مساله دخالت داشتند؛ هنوز جواب قطعی برای این مساله وجود ندارد، اما به نظر می رسد گرم شدن زمین بر اثر افزایش تولید گازهای گلخانه ای و افزایش میزان اثر پدیده گلخانه ای ، یکی از عوامل اصلی این رخداد کم نظیر بوده است.
اگر این نظریه به تایید برسد نخستین نشانه عمومی و قابل توجه , فاجعه ای بزرگتر خواهد بودکه پیش روی ماست و اگر فکری برای ایجاد تعادل در تولید گازهای گلخانه ای نشود و افزایش دمای میانگین سیاره ادامه یابد ، بزودی باید منتظر رویدادهای مصیبت بار و جبران ناپذیر دیگر دخالت انسان در طبیعت بود.
در منزل خود کنار ساحل دریا نشسته اید و مشغول مطالعه روزنامه هستید که ناگهان اوضاع جوی به هم می ریزد.
ابتدا بادهای خفیف و سپس بارش باران. سرعت باد در هرلحظه افزایش می یابد، یکباره سرعت باد به حد سرسام آور 270 کیلومتر در ساعت می رسد. خودروها و کشتی های کوچک به هوا بلند می شوند و باران و باد همه جارا فرا می گیرد.
ناگهان برای چند دقیقه آسمان صاف می شود و خور شید شروع به تابش می کند, گویی فاجعه به پایان رسیده است ، اما تنها دقایقی بعد دوباره همه چیز از ابتدا آغاز می شود.
در فاصله چند ساعت , طوفانی مهیب از فراز خانه شما می گذرد و اگر شانس آورده و زنده باشید، هنگامی که از بقایای منزل خود بیرون می روید آنچه می بینید با منظره آشنای شهرتان متفاوت است.
این داستان دهشتناک ، ماه گذشته دست کم 4 بار برای ساکنان نواحی شرقی امریکای شمالی و نواحی نزدیک به آن رخ داد، بزرگترین آشفتگی های جوی زمین که با ابعاد غیر قابل باورشان به عنوان عارضه ای زمینی از فضا نیز بخوبی دیده می شوند و در این بازه زمانی , بارها توجه مردم را به خود جلب کرد.
این توفان ها چیستند و چگونه به وجود می آیند؛ چرا تقریبا همه آنها شرق امریکا را به عنوان عرصه تاخت و تاز خود انتخاب کرده اند؛
برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید بدانیم توفان های عظیم حاره ای یا یک (Hurricane هاریکن) چگونه شکل می گیرد.
واژه هاریکن Hurricane در زبان محلی حاشیه کارائیب به معنی روح شیطان است ; اما روح شیطان روی زمین به یکی از بزرگترین و بی مانند ترین عارضه های چرخان جوی اطلاق می شود. این نوع توفان ها در واقع یکی از 3 دسته سیکلون (عارضه چرخان) جوی بر زمین است.
نخستین دسته آنها که اختلالات حاره ای Tropical Depressionنام دارند سیستمی با حداکثر سرعت 60 کیلومتر در ساعت; گونه دوم توفان های حاره ای بوده که سرعت باد در آن حداکثر 116 کیلومتر در ساعت است و دسته سوم هاریکن ها هستند که سرعت باد در سیستم دوار آنها به بیش از 117کیلومتر در ساعت می رسد.
سیکلون های حاره ای از آشفتگی های جوی و بر فراز آبهای گرم شکل می گیرند,اگرچه ممکن است به شکل استثنایی بر اثر عوامل دیگری نیز به وجود آیند.
برای آغاز فرآیندی که منجر به تولید یک سیکلون (عارضه جوی چرخان) حاره ای و سپس پرورش و بزرگ شدن آن تا رسیدن به حد یک توفان عظیم می شود باید دست کم 3شرط زیر فراهم شود. نخست یک آشفتگی جوی (کم فشار) وجود داشته باشد، دوم دمای آبهای اقیانوس دست کم 6/26 درجه سانتی گراد و این دما تا عمق 45 متری بدون تغییر باشد و سوم آن که جریان نسیم و باد در لایه های فوقانی جو ثابت و بدون تغییر ( چه از نظر سرعت و چه از نظر جهت ) باقی بماند.
در این حالت آشفتگی های محلی بر اثر مجاورت با گرمای آبهای اقیانوس حرارت و انرژی می گیرند و ثابت ماندن جهت باد، باعث رشد آنها و افزایش انرژی سیستم می شود ضمن این که حرکت اولیه و حرکت خاص زمین باعث چرخش سیستم تازه متولد شده در جهت خلاف عقربه های ساعت می شود.
در این مرحله اگر از مدار زمین نگاهی به این سیستم در حال رشد بیندازیم ، نواحی پراکنده ای از توفان های محلی را در نزدیکی هم می بینیم که گویی درحال ترکیب شدن هستند.
اگر شرایط مناسب برای رشد این سیستم باقی بماند چنین سیستمی به رشد خود ادامه می دهد و به یک ناپایداری حاره ای بدل می شود با باقی ماندن شرایط مناسب ، سیستم علاوه بر گسترش ابعاد، سرعت و انرژی بیشتری پیدا می کند و به یک توفان حاره ای تبدیل می شود و ادامه روند گسترش ، آن را به یک توفان عظیم تبدیل می کند.
این عارضه مخوف و مرگبار با سرعت شروع به پیمودن مسیری به سوی نواحی شمالی می کند که اگرچه جهت کلی آن قابل پیش بینی است ، اما به دلیل ساختار آشوبناک توفان تعیین دقیق مسیر کار ساده ای نیست.
سر انجام این توفان عظیم که معمولا در عرضهای نزدیک به استوا هسته اولیه آن شکل می گیرد, در پایان دوره حیات خود شروع به ضعیف شدن می کند. این ضعیف شدن به دلایل مختلف رخ می دهد. کاهش دمای آب با رسیدن توفان به نواحی شمالی یا تغییر در وضعیت وزش بادهای پایدار در طبقات فوقانی باعث ضعف و نابودی توفان می شود. ممکن است یک توفان ضعیف شده با رسیدن به شرایط مناسب بار دیگر قدرت فعالیت خود را به دست آورد.
ساختار یک توفان عظیم
برای آغاز فرآیندی که منجر به تولید یک سیکلون (عارضه جوی چرخان) حاره ای و سپس پرورش و بزرگ شدن آن تا رسیدن به حد یک توفان عظیم می شود باید دست کم 3شرط زیر فراهم شود. نخست یک آشفتگی جوی (کم فشار) وجود داشته باشد، دوم دمای آبهای اقیانوس دست کم 6/26 درجه سانتی گراد و این دما تا عمق 45 متری بدون تغییر باشد و سوم آن که جریان نسیم و باد در لایه های فوقانی جو ثابت و بدون تغییر ( چه از نظر سرعت و چه از نظر جهت ) باقی بماند.
در این حالت آشفتگی های محلی بر اثر مجاورت با گرمای آبهای اقیانوس حرارت و انرژی می گیرند و ثابت ماندن جهت باد، باعث رشد آنها و افزایش انرژی سیستم می شود ضمن این که حرکت اولیه و حرکت خاص زمین باعث چرخش سیستم تازه متولد شده در جهت خلاف عقربه های ساعت می شود.
در این مرحله اگر از مدار زمین نگاهی به این سیستم در حال رشد بیندازیم ، نواحی پراکنده ای از توفان های محلی را در نزدیکی هم می بینیم که گویی درحال ترکیب شدن هستند.
اگر شرایط مناسب برای رشد این سیستم باقی بماند چنین سیستمی به رشد خود ادامه می دهد و به یک ناپایداری حاره ای بدل می شود با باقی ماندن شرایط مناسب ، سیستم علاوه بر گسترش ابعاد، سرعت و انرژی بیشتری پیدا می کند و به یک توفان حاره ای تبدیل می شود و ادامه روند گسترش ، آن را به یک توفان عظیم تبدیل می کند.
این عارضه مخوف و مرگبار با سرعت شروع به پیمودن مسیری به سوی نواحی شمالی می کند که اگرچه جهت کلی آن قابل پیش بینی است ، اما به دلیل ساختار آشوبناک توفان تعیین دقیق مسیر کار ساده ای نیست.
سر انجام این توفان عظیم که معمولا در عرضهای نزدیک به استوا هسته اولیه آن شکل می گیرد, در پایان دوره حیات خود شروع به ضعیف شدن می کند. این ضعیف شدن به دلایل مختلف رخ می دهد. کاهش دمای آب با رسیدن توفان به نواحی شمالی یا تغییر در وضعیت وزش بادهای پایدار در طبقات فوقانی باعث ضعف و نابودی توفان می شود. ممکن است یک توفان ضعیف شده با رسیدن به شرایط مناسب بار دیگر قدرت فعالیت خود را به دست آورد.
بخشهای اصلی یک توفان عظیم را 3ناحیه نوارهای بارندگی ، چشم و دیواره چشم توفان تشکیل می دهند.این توفان در جهت عکس چرخش عقربه های ساعت به دور مرکز خود می گردد. در مرکز یک توفان عظیم ، ناحیه ای وجود دارد که به آن چشم توفان گفته می شود و ناحیه ای آرام در قلب یک محیط آشوبناک محسوب می شود.
این ناحیه که ابعادی در حدود 32 تا 64 کیلومتر دارد کاملا خالی از ابرها و اثرات توفان است. بدین معنی که اگر شما دقیقا در مرکز مسیر توفان قرار داشته باشید و این توفان از بالای سر شما بگذرد، در میانه گذر، زمانی که چشم توفان بر فراز سر شما می رسد برای چند ثانیه آسمان صاف و بی ابر را خواهید دید و پس از آن دوباره بارشهای سهمگین و تندبادهای شدید آغاز می شود.
جهت چرخش و سرعت بادها در نواحی کناری باعث خالی شدن این ناحیه از ابرها و تولید چشم توفان می شود. کنار این ناحیه ، مرزی قرار دارد که چرخش ابرها با سرعت تمام در آن اتفاق می افتد و به نام دیواره چشم مشهور است و ناحیه بسیار فعالی از لحاظ فعالیت های تندری است و سرانجام ، نواحی بیرونی تر که عمده بارش یک سیستم در آن رخ می دهد.
جهت وزش بادها در یک توفان عظیم
این ناحیه که ابعادی در حدود 32 تا 64 کیلومتر دارد کاملا خالی از ابرها و اثرات توفان است. بدین معنی که اگر شما دقیقا در مرکز مسیر توفان قرار داشته باشید و این توفان از بالای سر شما بگذرد، در میانه گذر، زمانی که چشم توفان بر فراز سر شما می رسد برای چند ثانیه آسمان صاف و بی ابر را خواهید دید و پس از آن دوباره بارشهای سهمگین و تندبادهای شدید آغاز می شود.
جهت چرخش و سرعت بادها در نواحی کناری باعث خالی شدن این ناحیه از ابرها و تولید چشم توفان می شود. کنار این ناحیه ، مرزی قرار دارد که چرخش ابرها با سرعت تمام در آن اتفاق می افتد و به نام دیواره چشم مشهور است و ناحیه بسیار فعالی از لحاظ فعالیت های تندری است و سرانجام ، نواحی بیرونی تر که عمده بارش یک سیستم در آن رخ می دهد.
در چنین سیستمی با توجه به چرخش توفان جهت وزش باد به موقعیت شما نسبت به مرکز توفان بستگی دارد, بنابراین هنگام گذر یک توفان ممکن است افرادی که در 2 طرف چشم توفان قرار دارند بادهایی با جهتهای مختلف را تجربه کنند، اما با توجه به مسیر چرخش توفان ها در نیمکره شمالی و در نظر گرفتن جهت عمومی وزش بادها در این نیمکره ، قانون کلی دست راست توفان حکمفرما ست.
بدین معنی که در این نیمکره همواره سمت راست قرص توفان بر مبنای مسیر حرکت آن قدرت تخریب بالاتری دارد. علت این موضوع به مسیر توفان ها در نیمکره شمالی برمی گردد. همواره در طرف راست توفان جهت بادهای منطقه ای با جهت چرخش توفان هماهنگ است و به همین دلیل سرعت این دو باد بر هم افزوده می شود.
در سمت چپ توفان بادهای منطقه ای نسبت به سرعت چرخش توفان نقش ترمز را ایفا می کنند.مسیر یک توفان نیز اگرچه باامکانات امروزی قابل رصد و مشاهده است ، اما هنوز تا رسیدن به نقطه ای که بتوان معادلات پیچیده مسیر آن را که با دهها پارامتر ریز و درشت سرو کار دارد حل کرد، فاصله ای طولانی داریم.
بسیاری از پیش بینی ها تنها برای مدت چند ساعت از دقت کافی برخوردارند و ممکن است طوفانی یکباره مسیر خود را تغییر دهد.به هر حال پیش بینی مسیر هم اگر چه می تواند از میزان خسارات کم کند، اما چیزی از قدرت هر یک از این توفان ها کم نخواهد کرد.
قدرت هر یک از این توفان ها با دیگری متفاوت است و ممکن است خسارات متفاوتی را به وجود آورد. برای طبقه بندی میزان بزرگی این عوارض جوی که گاهی قرصی به قطر حدود 480 کیلومتر را شامل می شوند، دسته بندی رایجی به نام طبقه بندی سفیر - سیمسون وجود دارد.
در این طبقه بندی ، توفان ها بر اساس سرعت و برخی دیگر از مشخصه ها به 5 دسته تقسیم شده اند. در گروه اول بادهای یک توفان با سرعتی بین 119 تا 153 کیلومتر بر ساعت می وزند. در دسته دوم ، این عدد به 154 تا 177کیلومتر بر ساعت می رسد.
توفان های رده سوم بادهایی با سرعت 178 تا 209 را تولید می کنند. در رده چهارم سرعت بادها با 210 تا 249کیلومتر بر ساعت و سرانجام در رده ویرانگر پنجم سرعت این بادها به عدد بالاتر از 250 کیلومتر بر ساعت بالغ می شود.
اگرچه به طور طبیعی با ترقی رده بندی توفان ، میزان تخریب آن نیز بالاتر می رود، اما این موضوع همیشه الزام آور نیست و چه بسا در موارد استثنایی میزان تخریب توفان رده 3 از رده 4 بیشتر باشد.
پیش بینی و رصد توفان ها
بدین معنی که در این نیمکره همواره سمت راست قرص توفان بر مبنای مسیر حرکت آن قدرت تخریب بالاتری دارد. علت این موضوع به مسیر توفان ها در نیمکره شمالی برمی گردد. همواره در طرف راست توفان جهت بادهای منطقه ای با جهت چرخش توفان هماهنگ است و به همین دلیل سرعت این دو باد بر هم افزوده می شود.
در سمت چپ توفان بادهای منطقه ای نسبت به سرعت چرخش توفان نقش ترمز را ایفا می کنند.مسیر یک توفان نیز اگرچه باامکانات امروزی قابل رصد و مشاهده است ، اما هنوز تا رسیدن به نقطه ای که بتوان معادلات پیچیده مسیر آن را که با دهها پارامتر ریز و درشت سرو کار دارد حل کرد، فاصله ای طولانی داریم.
بسیاری از پیش بینی ها تنها برای مدت چند ساعت از دقت کافی برخوردارند و ممکن است طوفانی یکباره مسیر خود را تغییر دهد.به هر حال پیش بینی مسیر هم اگر چه می تواند از میزان خسارات کم کند، اما چیزی از قدرت هر یک از این توفان ها کم نخواهد کرد.
قدرت هر یک از این توفان ها با دیگری متفاوت است و ممکن است خسارات متفاوتی را به وجود آورد. برای طبقه بندی میزان بزرگی این عوارض جوی که گاهی قرصی به قطر حدود 480 کیلومتر را شامل می شوند، دسته بندی رایجی به نام طبقه بندی سفیر - سیمسون وجود دارد.
در این طبقه بندی ، توفان ها بر اساس سرعت و برخی دیگر از مشخصه ها به 5 دسته تقسیم شده اند. در گروه اول بادهای یک توفان با سرعتی بین 119 تا 153 کیلومتر بر ساعت می وزند. در دسته دوم ، این عدد به 154 تا 177کیلومتر بر ساعت می رسد.
توفان های رده سوم بادهایی با سرعت 178 تا 209 را تولید می کنند. در رده چهارم سرعت بادها با 210 تا 249کیلومتر بر ساعت و سرانجام در رده ویرانگر پنجم سرعت این بادها به عدد بالاتر از 250 کیلومتر بر ساعت بالغ می شود.
اگرچه به طور طبیعی با ترقی رده بندی توفان ، میزان تخریب آن نیز بالاتر می رود، اما این موضوع همیشه الزام آور نیست و چه بسا در موارد استثنایی میزان تخریب توفان رده 3 از رده 4 بیشتر باشد.
امروزه به کمک وسایل مدرن امکان پیش بینی با دقت بیشتر و رصد و ردیابی این توفان ها به دست آمده و میسر شده است.
با توجه به این که خواستگاه چنین توفان ها میان اقیانوس است تعدادی از کشتی ها به ردیاب های ویژه ثبت تغییرات فشار هوا مجهز است. بالن های هواشناسی و هواپیماهای ویژه با پرواز بر فراز این ناحیه بویژه در فصل توفان ها (ابتدای پاییز) اطلاعات بیشتر را برای بررسی جمع آوری می کنند، اما بیش از هر ابزاری ، ماهواره های هواشناسی دانشمندان را در پیدا کردن منشاء شکل گیری و ردیابی آنها کمک می کند; البته این داده ها باید از فیلترهای محاسباتی پیچیده ای بگذرد تا اطلاعات مفیدی در خصوص توفان ها به دست دهد.
نام های آشنا
با توجه به این که خواستگاه چنین توفان ها میان اقیانوس است تعدادی از کشتی ها به ردیاب های ویژه ثبت تغییرات فشار هوا مجهز است. بالن های هواشناسی و هواپیماهای ویژه با پرواز بر فراز این ناحیه بویژه در فصل توفان ها (ابتدای پاییز) اطلاعات بیشتر را برای بررسی جمع آوری می کنند، اما بیش از هر ابزاری ، ماهواره های هواشناسی دانشمندان را در پیدا کردن منشاء شکل گیری و ردیابی آنها کمک می کند; البته این داده ها باید از فیلترهای محاسباتی پیچیده ای بگذرد تا اطلاعات مفیدی در خصوص توفان ها به دست دهد.
شاید نامهای متفاوتی را برای توفان های بزرگ شنیده باشید، مانند توفان جین ، فرانسیس و... اما با توجه به این که چنین ناپایداری هایی یکباره و سریع رخ می دهد، نامگذاری آنها به عهده کیست و چگونه انجام می شود؛
در واقع هرگاه سرعت یک ناپایداری به 5/62 کیلومتر بر ساعت می رسد آن سیکلون نامی را به خود اختصاص می دهد. این نامها از میان جدولی انتخاب می شود که مدتها پیش به وسیله یک کمیته بین المللی مشخص و از میان نامهای مذکر و مونث معروف و ساده انتخاب شده است.
در واقع 6 سری 21 تایی از این اسامی پیشنهاد شده که هر 6 سال یکبار تکرار می شود، یعنی یک فهرست 21 تایی برای سال 1999 یکی برای 2000 تا این که سال 2005دوباره این فهرست تکرار می شود.
توفان های 2004، طبیعت یا خشم طبیعت؛
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
در واقع هرگاه سرعت یک ناپایداری به 5/62 کیلومتر بر ساعت می رسد آن سیکلون نامی را به خود اختصاص می دهد. این نامها از میان جدولی انتخاب می شود که مدتها پیش به وسیله یک کمیته بین المللی مشخص و از میان نامهای مذکر و مونث معروف و ساده انتخاب شده است.
در واقع 6 سری 21 تایی از این اسامی پیشنهاد شده که هر 6 سال یکبار تکرار می شود، یعنی یک فهرست 21 تایی برای سال 1999 یکی برای 2000 تا این که سال 2005دوباره این فهرست تکرار می شود.
با توجه به مطالبی که گفته شد پیدایش طوفانها پدیده ای غیر عادی نیست ، بلکه در نواحی اقیانوسی حاره ای امکان پیدایش آ نها وجود دارد; اما نکته مهم در تعداد بالا و شدت و دوام زیاد این توفان هاست.
آیااین یک تصادف است که در کمتر از یک ماه 4 توفان عظیم و با دوام شکل می گیرند؛ بسیاری بر این باورند که این مساله نخستین نشانه ها از فاجعه ای است که بر اثر گرم شدن زمین به وجود آمده و انسان با تولید گازهای گلخانه ای در خلق آن متهم شماره اول است.
با بالا رفتن دمای میانگین زمین بر اثر پدیده گلخانه ای (که با تولید گازهای گلخانه ای ایجاد می شود) دمای میانگین آبها نیز بالاتر می رود; بنابراین در بازه طولانی تری از سال شرایط دمایی اقیانوس ها که برای شکل گیری توفان ضروری بود، مهیا می شود.
در عین حال دمای بالای آب تا عرضهای بالاتر نیز ادامه پیدا می کند و بدین ترتیب زمان ورود به آبهای سرد که عامل اصلی ضعیف شدن و از میان رفتن توفان بود به عقب می افتد، بنابراین عملا با گرم شدن آب دریاها توفان ها هم شانس بیشتری برای تولد و هم فرصت بیشتری برای زندگی پیدا می کنند.
این مساله می تواند هشداری جدی به حساب آید. افزایش تعداد توفان ها تنها معضل گرم شدن زمین نیست و اگر به آن بی توجهی شود بزودی عصر جدیدی از یخبندان آغاز خواهد شد و سپس کم کم زمین در آستانه از دست دادن منابع حیاتی خود قرار خواهد گرفت.
شاید آن زمان ، دیگر برای افسوس خوردن دیر شده باشد. توفان های اخیر نشان داد طبیعت تفاوتی میان هاییتی و امریکا قائل نیست و این مساله ای است که نوع انسان با آن دست به گریبان است و به همین دلیل باید در حل آن نیز تنها نوع انسان و مصالح حیاتی او در نظر گرفته شود.شاید هنوز فرصتی برای نجات سیاره باقی باشد.
آیااین یک تصادف است که در کمتر از یک ماه 4 توفان عظیم و با دوام شکل می گیرند؛ بسیاری بر این باورند که این مساله نخستین نشانه ها از فاجعه ای است که بر اثر گرم شدن زمین به وجود آمده و انسان با تولید گازهای گلخانه ای در خلق آن متهم شماره اول است.
با بالا رفتن دمای میانگین زمین بر اثر پدیده گلخانه ای (که با تولید گازهای گلخانه ای ایجاد می شود) دمای میانگین آبها نیز بالاتر می رود; بنابراین در بازه طولانی تری از سال شرایط دمایی اقیانوس ها که برای شکل گیری توفان ضروری بود، مهیا می شود.
در عین حال دمای بالای آب تا عرضهای بالاتر نیز ادامه پیدا می کند و بدین ترتیب زمان ورود به آبهای سرد که عامل اصلی ضعیف شدن و از میان رفتن توفان بود به عقب می افتد، بنابراین عملا با گرم شدن آب دریاها توفان ها هم شانس بیشتری برای تولد و هم فرصت بیشتری برای زندگی پیدا می کنند.
این مساله می تواند هشداری جدی به حساب آید. افزایش تعداد توفان ها تنها معضل گرم شدن زمین نیست و اگر به آن بی توجهی شود بزودی عصر جدیدی از یخبندان آغاز خواهد شد و سپس کم کم زمین در آستانه از دست دادن منابع حیاتی خود قرار خواهد گرفت.
شاید آن زمان ، دیگر برای افسوس خوردن دیر شده باشد. توفان های اخیر نشان داد طبیعت تفاوتی میان هاییتی و امریکا قائل نیست و این مساله ای است که نوع انسان با آن دست به گریبان است و به همین دلیل باید در حل آن نیز تنها نوع انسان و مصالح حیاتی او در نظر گرفته شود.شاید هنوز فرصتی برای نجات سیاره باقی باشد.
پوریا ناظمی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
