در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سینا علیمحمدی / گروه فرهنگ و هنر
روی دیگر جنگ
این روزها وقتی صحبت از خلق آثار هنری و ادبی مرتبط با دوران دفاع مقدس به میان میآید؛ بسیاری از نویسندگان، هنرمندان و حتی شاعران مدعی میشوند اثری که من خلق کردهام به دلیل حضورم در دوران دفاع مقدس در جبههها بسیار به واقعیت و آن روحیه معنوی خاکریزها نزدیک است.
در طول این سالها چه بسیار فیلمهای دفاع مقدسی یا داستانها و نمایشنامههایی بودهاند که حاشیههای فراوانی ایجاد کردهاند از «لیلی با من است» کمال تبریزی گرفته تا «پاداش سکوت» مازیار میری و «اخراجیها»ی مسعود دهنمکی که هرکدام به شکل و شیوهای مدعی بودهاند در مقایسه با دیگران بیشتر به فضای واقعی دوران جنگ پرداختهاند.
سوالی که در این میان پیش میآید، این است که آیا هر کسی در جنگ شرکت کرده است، میتواند از آن بنویسد و روایت کند؟ آیا بودن و تجربه یک نویسنده و هنرمند از دوران جنگ و جبههها برای شناخت او از جنگ شرط لازم و کافی است؟ آیا بعثیها و اهل قلم آنها که در مقابل رزمندههای ما بودند و رزمندهها را میدیدند میتوانند از جبهه بنویسند و شناخت درست از آن داشته باشند؟
و در مقابل این پرسشها میتوانیم بگوییم اصلا اگر این شرط را بپذیریم ادبیات دفاعمقدس بشدت انحصاری نمیشود.
واقعیت این است که احمد دهقان در «پرسه در خاک غریب» در مقایسه با تمام کتابها و داستانهای قبلیاش روی دیگری از جنگ را به نمایش میگذارد، رویی که بشدت تلخ و خشن است؛ نمیخواهم بگویم او بزرگنمایی کرده است یا نوشتههایش از حقیقت و واقعیت جنگ فاصله زیادی دارند، نه! بلکه اتفاقا قصه رمان شباهت بسیاری با خاطراتی دارد که به قلم یک داستاننویس، تبدیل به داستان میشود. غالب حوادث داستان، با حقایق و اتفاقاتی که در جنگ اتفاق افتاده، شباهت و تطابق دارد. استفاده از قاطر در عملیاتها، سرمای طاقتفرسای کردستان، استفاده عراقیها از گازهای شیمیایی علیه مردم کرد، آوارگی کردها در کوه، اسکان رزمندهها در خانههای روستایی و... همگی بخوبی در داستان نشسته و روایت شدهاند.
اما سوال من از نویسندهای متعهد و انقلابی همچون احمد دهقان این است که واقعه 61 هجری صحرای کربلا را چگونه میتوان دید؟ صحرای کربلا صحنه خونینی بود که اگر با نگاه انسانی بخواهیم به آن بنگریم، کشت و کشتارهای بسیاری در آن اتفاق افتاده است، اما میتوان در نگاه زینب(س) نشست و گفت: مارایت الا جمیلا!
نکته دیگر به عنوان کتاب بازمی گردد؛ پرسه در خاک غریب حداقل به زعم من نمیتواند عنوان و پیشانینوشت خوبی برای داستان احمد دهقان باشد. این نام بیش از آن که ما را به فضای دفاع و ایثارگری ببرد، تداعیگر مفهوم حضور نیروهای ایرانی در خاک عراق و انجام عملیات است که حتی در مقایسه با متن همین کتاب، در تضاد قرار دارد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
