کاوش‌های جدید باستان‌شناسی در تخت‌جمشید

شاهکار معماری ایران و جهان در چند وقت اخیر میزبان گروهی از باستان‌شناسان و پژوهشگران ایرانی است که در ضلع جنوبی تختگاه تخت‌جمشید نسبت به کاوش آبراهه‌های این مجموعه فعالیت می‌کنند.

سرپرست تیم کاوش آبراهه‌های تخت‌جمشید در گفت‌وگو با «جام‌جم» از کشف کانال‌هایی به طول 2000 متر در زیر سطح تخت‌جمشید خبر داد و گفت: این کانال‌های تخلیه آب، تمام زیر سطح کاخ‌های تخت‌جمشید را با شبکه دقیق و منظمی به هم پیوند داده است.

علی اسدی یکی از اهداف کاوش‌های اخیر محوطه تخت‌جمشید را باز کردن مسیری برای رفع معضل آبگرفتگی داخل کانال‌ها و سطح کاخ‌ها عنوان کرد و افزود: هرساله در فصول بارندگی حجم زیادی آب در سطح کاخ‌های تخت‌جمشید جمع می‌شود و روشی که تاکنون برای تخلیه این آب‌ها در نظر گرفته می‌شد، این بود که با گذاشتن پمپ در بخش‌هایی از کانال‌های زیرزمینی تخت‌جمشید که قبلا کاوش شده بود، آب جمع شده در آبراهه‌ها از مسیری به بیرون از تختگاه هدایت می‌شد، ولی در فصل‌هایی که بارندگی شدید موجب آبگرفتگی سطح کاخ‌ها می‌شد به‌‌‌گونه‌ای که تا چند روز سطح کاخ‌ها را آب فرا می‌گرفت، پای ستون‌ها، سنگ‌ها و کف‌های اصلی دوره هخامنشی آسیب می‌دید.

وی هدف دیگر از کاوش‌های اخیر را آگاهی از وضع ضلع جنوبی تختگاه تخت‌جمشید عنوان کرد و گفت: با توجه به این‌که از حدود 70 یا 80 سال پیش که کاوش‌های تخت‌جمشید شروع شده، حجم زیادی از خاک کاوش‌های پیشین را در ضلع جنوبی ریخته بودند و ما آگاهی چندانی از وضع این ضلع در دوره هخامنشی نداشتیم.

سرپرست تیم کاوش آبراهه‌های تخت‌جمشید با بیان این‌که برای رسیدن به این اهداف ایجاد کارگاهی به طول 80 متر در امتداد خروجی آبراهه‌ها واقع در ضلع جنوب شرقی تختگاه به سمت جنوب ضروری بود، افزود: این کارگاه باید به عمق حداقل پنج تا شش متر پایین‌تر از سطح زمین ایجاد می‌شد تا مسیری به عرض حداقل دو متر باز شود تا بتوان از این مسیر به صورت اضطراری برای خروج آب‌ها استفاده کرد.

به گفته اسدی هنگام انجام این پروژه علاوه بر پیدا کردن بخش‌هایی از کانالی که در امتداد خروجی آبراه‌ها قرار داشت، آثاری از چند کانال دیگر نیز پیدا شد.

این کارشناس تاکید کرد: مجموعه آثاری که پیدا شده بیانگر این است که در دوره هخامنشی ساختارهای متعددی در ضلع جنوبی تختگاه تخت‌جمشید وجود داشته که عمدتا به صورت کانال و در ارتباط با انتقال آب است.

اسدی افزود: فعلا احتمال می‌دهیم این کانال‌ها در نهایت با یکدیگر ارتباط داشته‌اند و شاید در ارتباط با پردیس‌ها و باغ‌هایی باشند که در این بخش از مجموعه تخت‌جمشید قرار داشته است.

سرپرست تیم کاوش آبراهه‌های تخت‌جمشید با بیان این‌که این کانال‌های زیرزمینی نیمه پنهان مهندسی و معماری دقیق تختگاه تخت‌جمشید است، تصریح کرد: اگر روزی این امکان ایجاد شود که مردم بتوانند بخش‌هایی از کانال را بازدید کنند، با ابعاد جدیدی از معماری و مهندسی بسیار دقیق دوره هخامنشی آشنا خواهند شد. اسدی افزود: به این ترتیب شناخت تخت‌جمشید از شناخت کاخ‌هایی که روی سطح آن قرار دارد، فراتر می‌رود و ما با یک نظام کامل معماری که شامل ابعاد مختلفی است مواجه هستیم که کانال‌های تخلیه آب بخش مهمی از آن است.

وی گفت: در دوره هخامنشی به این صورت بوده که لوله‌های سفالی در داخل دیوارهای بناها و کاخ‌ها قرار داشته و آب پشت‌بام‌ها به داخل این لوله‌ها هدایت می‌شده و این لوله‌های سفالی از داخل دیوارها مستقیما به زیرکاخ‌ها، داخل کانال‌های زیرزمینی متصل بوده است و آب‌ها را از پشت بام به کانال‌های مذکور هدایت می‌کرده است.

وی با بیان این‌که کاوش‌های اخیر تخت‌جمشید از سه ماه پیش آغاز شده است، حجم کاوش‌هایی که طی این مدت صورت گرفته را بسیار بزرگ دانست و گفت: ما مجبور بودیم پس از برش حجم بزرگی از خاک کاوش‌های پیشین تخت‌جمشید که در ضلع جنوبی تختگاه ریخته شده بود، لایه‌های دست نخورده زیر آن را مورد کاوش قرار دهیم که با کاوش این لایه‌های زیرین توانستیم مجموعه‌ای از کانال‌های یاد شده را شناسایی کنیم.

اسدی افزود: بسیاری از موادی که در کاوش‌های پیشین بیرون ریخته شده بود، مثل سنگ‌هایی که دارای نقش و مربوط به کاخ‌های مختلف تخت‌جمشید از جمله صد ستون هستند،‌ هنگام عملیات کاوش به دست آمده و برخی از آنها قابل قطعه‌یابی و نصب در جای اصلی‌شان است.سرپرست تیم کاوش آبراهه‌های تخت‌جمشید اعلام کرد: مهم‌ترین نتیجه عملی کاوش‌ها این است که با بازشدن مسیر کانال‌ها می‌توانیم امیدوار باشیم که آب‌های سطح تخت‌جمشید بعد از حدود 2500 سال دوباره از مسیر باستانی خود و از سیستم و نظام دوره هخامنشی خارج شود.

در خبری دیگر اعلام شده، مشکل شوره و رطوبت نقش برجسته‌های پلکان شمالی کاخ شورا در مجموعه تخت جمشید، با ایجاد کانال هوازی در پشت این نقوش برطرف می‌شود.

پلکان شمالی کاخ شورا به همراه پلکان شرقی کاخ آپادانا در کاوش‌های باستان‌شناسی 80 سال پیش، از زیر خاک بیرون آمد و پس از آن در معرض فرسایش قرار گرفت.

به منظور حفاظت از این محوطه و در سال‌های اخیر طرح حفاظت و مرمت این کاخ، مورد بحث و بررسی کارشناسانه قرار گرفت و عملیات مرمت فاز دوم پلکان شمالی کاخ شورا در تیر 1391 به مرحله اجرا در آمد که این عملیات نجات‌بخشی هم اکنون در تخت جمشید در حال اجراست.

متخصص و مرمتگر سنگ در تخت جمشید دراین‌باره به مهر گفت: از بدو حفاری در مجموعه پلکان شمالی کاخ شورا و پلکان شرقی آپادانا توسط هرستفلد ( باستان‌شناس و ایران شناس آلمانی)، احساس می‌شد در بخشی از پلکان که سال‌ها زیر خاک بوده، فعل و انفعالاتی در حال انجام است. بنابراین از همان دوران سعی شد یک پوشش موقتی با پرده نی چیت (حصیر) در آن بخش ایجاد شود، به همین منظور از سال 1314 تا 1318 با نصب پرده‌های حصیری برای جلوگیری از آفتاب و سرما اقدام شد.

حسن راهساز با اشاره به انجام چند مرحله مرمت در دهه‌های گذشته توسط باستان‌شناسان در پلکان شرقی آپادانا و کاخ شورا افزود: در پلکان کاخ شورا هنوز در مواقعی رطوبت هوا زیاد است . در طول بارندگی زمستان، آب باران در بخش جنوبی پلکان بتدریج به پشت سنگ‌های منقوش نفوذ کرده و روی آنها شوره‌هایی ظاهر می‌شود.

وی تصریح کرد: امسال با بودجه مناسبی که به این مجموعه اختصاص داده شد، توانستیم کانال خروجی آب از محوطه تخت جمشید را بازگشایی کرده و یک کانال هواکشی را برای پلکان کاخ شورا ایجاد کنیم.

راهساز با بیان این‌که پشت نقش برجسته پلکان که با سنگ و خاک پر شده است، کانالی ایجاد خواهد شد تا رطوبت ایوان به این نقش برجسته‌ها نرسد، خاطرنشان کرد: عملیات دفع نم و رطوبت‌زدایی از نقش برجسته و ایجاد کانالی برای هواکشی پشت نقش برجسته‌ها باعث می‌شود هوا در جریان باشد، بنابراین اگر رطوبتی هم به وجود بیاید با این اقدام خشک می‌شود.