رمضان در همدان

یکی از محققان فرهنگ عامه همدان در این باره می‌گوید: همه ساله مردم استان همدان چند روز مانده به آغاز رمضان به استقبال این ماه می‌روند که این استقبال آیین پیشباز از ماه رمضان نامیده می‌شود. این آیین به این صورت است که مردم برای آمادگی هر چه بیشتر و گرفتن روزه در ماه مبارک رمضان، روزهای اول، پانزدهم و آخر شعبان را روزه می‌گیرند و معتقدند افرادی که این سه روز را روزه بگیرند، اجر و ثواب آن برابر با روزه یک ماه رمضان است.

به گفته عباس فیضی یکی دیگر از آداب و رسوم اهالی همدان کلوخ اندازان نام دارد. مردم استان همدان روز آخر شعبان را کلوخ اندازان می‌گویند و در این روزمردم شادی‌کنان با تهیه و پخت غذایی مخصوص به نام کباب سرداشی سفره خود را برای اطعام نیازمندان و فقرا پهن می‌کنند. همدانی‌ها این کباب را از مخلوط گوشت چرخ کرده، سیب زمینی، پیاز، تخم مرغ، ادویه و گوجه فرنگی تهیه می‌کنند. مراسم کلوخ اندازان از اول تا پایان روز آخر شعبان ادامه دارد و پس از آن مردم، آماده روزه‌داری در ماه مبارک رمضان می‌شوند.

مردم همدان به روزه نیمه روز و روزه‌ای که در آن بچه‌ها از هنگام سحر تا اذان ظهر روزه خود را نخورند، روزه قلاغی (کلاغی) می‌گویند و معتقدند خداوند اجر و پاداش روزه کامل را برای آنان منظور می‌کند. مردم در گذشته به صور گوناگون، آغاز و پایان سحر را به یکدیگر اطلاع می‌دادند. یکی از راه‌ها این بود که در هر کوی و برزن، همسایگان برای مناجات به پشت بام‌ها می‌رفتند و با صدای خوش و بانگ بلند مناجات می‌گفتند. مردم پس از پایان مناجات آنان می‌فهمیدند که هنگام خوردن سحری است.

گروهی با نگاه به ماه و ستارگان ـ در شب‌های غیر ابری ـ حدود ساعت را تشخیص می‌دادند و با دق‌الباب خانه همسایگان یا کوبیدن به دیوار اتاق‌های مجاور، صاحبان آن اماکن را برای خوردن سحری از خواب بیدار می‌کردند. از دوره قاجار که توپ به همدان آمد، توپ‌هایی را بالای تپه مصلی تعبیه می‌کردند و دهانه آنها را باروت و پارچه می‌گذاشتند و با سمبه می‌فشردند و سه نوبت در شب‌های ماه رمضان آتش می‌زدند و توپ درمی‌کردند. نوبت اول، هنگامی که مردم باید بیدار شوند و غذاهای خود را گرم و سفره‌های سحری را آماده کنند.توپ دوم، برای تناول غذا و سرانجام توپ سوم نشان پایان سحری و آغاز صبح صادق بود که با شنیدن آن، روزه‌گیران باید از غذا خوردن دست کشیده و برای شست‌وشوی دندان‌ها ، گرفتن وضو و خواندن نماز صبح آماده می‌شدند.

یکی دیگر از سنت‌های قدیمی ماه رمضان در همدان، مراسم کیسه برکت در روز ۲۷این ماه رمضان است. در این روز زنان روزه‌دار موقع رفتن به مسجد و اقامه نماز ظهر به همراه خود پارچه، نخ و سوزن می‌برند و با استفاده از این وسیله‌ها به کار دوختن یک یا چند عدد کیسه برکت مشغول می‌شوند.

به اعتقاد مردم همدان، هر فردی که داخل این کیسه پول بریزد، خداوند به وی مال و دارایی زیاد می‌بخشد، به همین علت زنان در این روز بیش از یک کیسه برکت دوخته و آن را برای فزونی دارایی بین خانواده خود و دیگران توزیع می‌کنند.

از دیگر آداب مخصوص این ماه در همدان آیین توزیع آجیل مشکل‌گشاست. به عقیده مردم اگر ماه مبارک رمضان روز چهارشنبه آغاز شود، این ماه بسیار پربرکت و خوش‌یمن خواهد بود، به همین دلیل زنان با خرید و بسته‌بندی آجیل مشکل‌گشا هنگام افطار به قصد نیت و طلب حاجت به مسجد می‌روند و پس از اقامه نماز مغرب بین زنان نمازگزار تقسیم می‌کنند. مردم همدان معتقدند، هر کس مراد و حاجتی داشته باشد با پخش و توزیع آجیل مشکل‌گشا، خواسته‌هایش برآورده می‌شود.

یکی دیگر از رسوم مردم همدان در ماه مبارک رمضان جمع‌آوری خرده‌های نان سفره افطاری است. به باور مردم هر فردی که بتواند خرده نان‌های سفره افطاری را تا آخر ماه مبارک رمضان جمع کند و تا روز عید قربان آن را نزد خود نگه‌دارد و آنها را در آبگوشتی که از گوشت قربانی در عید قربان تهیه می‌شود، بریزد و بخورد، خداوند تمام آرزوها و نیازهای وی را برآورده می‌کند.

علاوه بر این در شهرها و روستاهای استان همدان مرسوم است که پس از پایان ماه مبارک رمضان و در روز عید فطر در تمام خانه‌ها آش رشته پخته شود، زیرا به اعتقاد مردم پس از یک ماه روزه‌داری، خوردن این غذای آبکی بسیار سودمند است.