در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
اینجا نقش ها نیایش می کنند
استان خوزستان چهار راه حوادث و مبدا بسیاری از تمدنهای بشری است. در این استان زرخیز کشورمان ، آثار تاریخی بسیاری مشاهده می شود که بیشتر آنها به گذشته های بسیار دور باز می گردند.
شهرستان ایذه در شمال شرقی استان قرار گرفته است و از شمال به استان چهارمحال وبختیاری نزدیک است و از شرق به استان کهکیلویه و بویراحمد متصل می شود.
این سرزمین در روزگار باستان (6 هزار سال پیش) یکی از نواحی آباد و مراکز تمدن قدیم به شمار می رفته است. در ویرانه های شهر باستانی ایذه (مال امیر) آثاری از ادوار گذشته (دوره ایلامی ، عهد اشکانی ، ساسانی و ایلخانی و...) دیده می شود که بسیار ارزشمندند.
ایذه که در گذشته های دور به شهر افشان یا آیپار معروف بود در محاصره کوههای بختیاری قرار گرفته است. این شهر که به دشت مال امیر معروف است ، 60 کیلومتر مربع وسعت دارد و بسیار حاصلخیز است.
قبل از حضور مادها و هخامنشی ها در ایران بومیان منطقه تمدنی را بنا کردند که در کتب تاریخی ما به تمدن ایلامی معروف است.
اطلاعات اندکی از تمدن ایلامی که به اوایل هزاره چهارم پیش از میلاد بازمی گردد در دست است ، اما می دانیم که حکومت ایلام ملوک الطوایفی بوده است و هرگاه حکومت مرکزی که بیشتر در شوش (دشت سوزانا) مرکزیت یافته ، قدرت می گرفته این تمدن تاثیر بیشتری در تمدنهای فلات ایران و جلگه بین النهرین می گذاشته است.
اصولا شوش مرکز تلاقی تمدنهای قدیم بوده است ؛ اما ایذه (افشان) شهر خدایان و اسطوره ها در تمام ادوار دارای اهمیت زیادی بوده ، چون ارتباط شوش با فلات ایران و مناطق کوهستانی و مرتفع ایران از طریق این دشت میسر بوده است.
آب و هوای این ناحیه بسیار معتدل تر از مناطق دیگر امپراتوری ایلام قدیم بوده است. به این سبب در میان رشته کوههای اطراف آن آثار حجاری بسیاری دیده می شود. دره ای باریک در شمال شرقی دشت خارج از شهر ایذه وجود دارد که به کول فره (دره تفریح) معروف است.
در این دره آثار تاریخی گوناگونی دیده می شود ؛ اما داخل شهر دره ای تنگ در جنوب غربی دشت قرار گرفته است که به اشکفت (شکاف) سلمان معروف است و تفریحگاه مردم شهر ایذه در روزهای تعطیل و ایام شادی است ؛ اما سری هم به شمال دشت می زنیم. از شهر خارج می شویم. از راه اصلی هم خارج می شویم.
به سمت روستای کوهباد یک می رویم. با قبرستانی از شیرهای سنگی روبه رو می شویم امامزاده ای در کنار قبرستان دیده می شود و در شمال قبرستان روی صخره ای صاف و عظیم نقش برجسته ایلامی (اواخر قرن هشتم پیش از میلاد مسیح) را می بینیم ؛ اما این تنها گوشه ای از آثار تاریخی این منطقه است.
در شمال غربی دشت مال امیر (ایذه) در کرانه دشت دره ای عظیم دیده می شود که خونگ نوروزی (اژدر) نام گرفته است. شاید خونگ به معنای تنگه باشد. در اینجا سنگی عظیم از کوه مقابل جدا شده و بر زمین افتاده است. این سنگ در 2قسمت حجاری شده است.
قسمت روبه کوه حجاری مربوط به پیروزی یکی از شاهان ساسانی بر امپراتوری روم است و در حجاری بالای سنگ که کم کم از بین خواهد رفت ، یکی از مراسم پادشاهان ایلامی را نشان می دهد.
در 25 کیلومتری جنوب ایذه در روستایی به نام قلعه تول نقش برجسته ای وجود داشت از دوران ایلامی که از سال 1963 میلادی تا امروز اثری از آن وجود ندارد؛ اما داخل شهر در مسیر شمال اثر تاریخی دیده می شود که بسیار جالب است.
قسمتی از کاخ و شهر قدیمی ایذه (مال امیر) در دوران پس از اسلام از زیر خاک بیرون آمده است ، که گفته می شود مربوط به دوره ایلخانی است. روستای نورآباد نزدیکی ایذه است و تقریبا با شهر ایذه یکی شده است. در این روستای کوچک آتشکده ای ساسانی وجود دارد که بسیار سالم و مستحکم است ، اما تمام این زیبایی را با انبار کردن آفت کش های مالاریا دراین منطقه از بین برده اند.
آتشکده ای دیگر در شمال ایذه پس از پیمودن 40کیلومتر راه پرفراز و نشیب دیده می شود که به آتشکده شامی (شمی) معروف است. این آتشکده در دره ای به همین نام قرار گرفته است و در فصول باران نزدیک شدن به آن سخت خواهد بود.
در این محل آثار تاریخی بسیاری از زیر خاک بیرون آمده است که همگی از دوره ساسانی و اشکانی بوده اند. یک مجسمه عظیم مفرغی از دوره اشکانی در شمی به دست آمد که اکنون در موزه ایران باستان قابل رویت است. در فصل بهار و پاییز می توانید شاهد طبیعت زیبا و سبز منطقه باشید.
آب فراوان و دشتهای حاصلخیز و مسیر بسیار زیبا به سمت اصفهان و یاسوج همگی از زیبایی های شهر و دشت (ایذه) مال امیراند. در میان نقوش برجسته ایلامی مهمترین آنها نقوشی هستند که صحنه های مذهبی و قربانی برای خدایان را ترسیم کرده اند.
حجاران ایلامی برای به تصویر کشیدن این گونه مراسم مذهبی منحصرا کوههای منطقه کول فره در 7کیلومتری شمال شرقی شهر ایذه را انتخاب کرده اند.
شاید علت انتخاب این محل راه کاروان رو شوشتر به اصفهان بوده است. در کول فره جمعا 6 نقش برجسته ایلامی وجود دارد که 4 نقش آن در ارتباط با موضوع قربانی برای خدایان است و 2 نقش دیگر نشانگر موضوعات مذهبی و غیرمذهبی دیگرند.
در جبهه شمالی کول فره قربانی مذهبی همراه با قربانی حیوانات مقدس ترسیم شده است که ارتفاع تاقچه آن 102سانتی متر و عرض آن 165 سانتی متر است.
در این نقش برجسته مراسم قربانی حیوانات با نواختن موزیک در مقابل هانی پادشاهان محلی ایذه (آیاپیر) انجام می پذیرد.
در این صحنه پادشاه و کوتور (یکی از کاهنان دربار) و وزیر هانی دیده می شوند؛ اما در نقش برجسته دوم کول فره برعکس نقش برجسته قبلی برپیشانی کوه حجاری نشده است بلکه روی سنگی بزرگ در داخل دره حجاری شده که به شکل مثلث است و نقش در یک فضای صاف کار شده است.
در این صحنه مذهبی که باز هم قربانی کردن حیوانات مقدس را نشان می دهد نقش یکی از بزرگان ایلامی به طول 190 سانتی متر تمام ارتفاع سنگ را اشغال کرده است.
درقسمت بالای سنگ یک نفر در حال اجرای مراسم قربانی کردن حیوانی است که به پشت افتاده و درست دست و پای حیوان روبه بالاست و در زیر صحنه 6حیوان دیگر قربانی شده اند. نقش برجسته ای عظیم در کف دره دیده می شود، که از هر طرف حجاری شده است که به نقش برجسته شماره 3معروف است.
اینجا می بینید که 50نفر از شرکت کنندگان ایلامی در مراسمی مذهبی در حال حمل مجسمه ای مقدس اند. در جلوی 3ردیف از ایلامی های شرکت کننده در مراسم حمل مجسمه یکی از شاهان ایلامی با قدی بلند در حال نیایش را می بینیم!
اگر کمی دقت کنیم ، در صحنه ای دیگر که تقریبا تخریب شده ، شاه ایلامی و نوازندگان در مراسم حمل مجسمه یکی از خدایان یا سلاطین ایلامی اند.
نوازندگان جلوی گروه حمل مجسمه از چپ به راست و شاه ایلامی در راس بقیه شرکت کنندگان از راست به چپ در حال حرکتند.در نقش برجسته شماره 4، افرادی در طبقه دوم فوقانی مشغول باز کردن و اهدای هدایا به یکی از شاهان ایلامی اند و 4گروه شرکت کنندگان در زیر آنها دیده می شوند. در صحنه اصلی شاه ایلامی روی تختی نشسته است.
میز هدایا در مقابلش قرار دارد. افرادی مشغول اهدا و گذاردن هدایای دیگری روی میزند و در پشت شاه صحنه ای دیگر دیده می شود.
تکرار چنین صحنه هایی در تخت جمشید و نقش رستم و شاید طاق بستان کرمانشاه نشان از تداوم فرهنگ ایلامی در تاریخ سرزمین مان دارد.
تداوم نیایش از ایلام تا اسلام
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
در این نقش برجسته مراسم قربانی حیوانات با نواختن موزیک در مقابل هانی پادشاهان محلی ایذه (آیاپیر) انجام می پذیرد.
در این صحنه پادشاه و کوتور (یکی از کاهنان دربار) و وزیر هانی دیده می شوند؛ اما در نقش برجسته دوم کول فره برعکس نقش برجسته قبلی برپیشانی کوه حجاری نشده است بلکه روی سنگی بزرگ در داخل دره حجاری شده که به شکل مثلث است و نقش در یک فضای صاف کار شده است.
در این صحنه مذهبی که باز هم قربانی کردن حیوانات مقدس را نشان می دهد نقش یکی از بزرگان ایلامی به طول 190 سانتی متر تمام ارتفاع سنگ را اشغال کرده است.
درقسمت بالای سنگ یک نفر در حال اجرای مراسم قربانی کردن حیوانی است که به پشت افتاده و درست دست و پای حیوان روبه بالاست و در زیر صحنه 6حیوان دیگر قربانی شده اند. نقش برجسته ای عظیم در کف دره دیده می شود، که از هر طرف حجاری شده است که به نقش برجسته شماره 3معروف است.
اینجا می بینید که 50نفر از شرکت کنندگان ایلامی در مراسمی مذهبی در حال حمل مجسمه ای مقدس اند. در جلوی 3ردیف از ایلامی های شرکت کننده در مراسم حمل مجسمه یکی از شاهان ایلامی با قدی بلند در حال نیایش را می بینیم!
اگر کمی دقت کنیم ، در صحنه ای دیگر که تقریبا تخریب شده ، شاه ایلامی و نوازندگان در مراسم حمل مجسمه یکی از خدایان یا سلاطین ایلامی اند.
نوازندگان جلوی گروه حمل مجسمه از چپ به راست و شاه ایلامی در راس بقیه شرکت کنندگان از راست به چپ در حال حرکتند.در نقش برجسته شماره 4، افرادی در طبقه دوم فوقانی مشغول باز کردن و اهدای هدایا به یکی از شاهان ایلامی اند و 4گروه شرکت کنندگان در زیر آنها دیده می شوند. در صحنه اصلی شاه ایلامی روی تختی نشسته است.
میز هدایا در مقابلش قرار دارد. افرادی مشغول اهدا و گذاردن هدایای دیگری روی میزند و در پشت شاه صحنه ای دیگر دیده می شود.
تکرار چنین صحنه هایی در تخت جمشید و نقش رستم و شاید طاق بستان کرمانشاه نشان از تداوم فرهنگ ایلامی در تاریخ سرزمین مان دارد.
اگر 2کیلومتر از مرکز شهر ایذه دور شویم و به سمت جنوب غربی آن برویم ، تنگه و غاری دیده می شود که به اشکفت سلمان معروف است.
به طور کلی 4نقش برجسته ایلامی و یک نقش برجسته اسلامی در این محل دیده می شود. ترتیب به شماره نقشها از سمت راست به چپ غار است و چشمه ای زیبا در سوی غار روان است.
کتیبه اسلامی که در پایین دره وجود دارد، نشاندهنده تداوم این نیایشگاه است. چندی پیش ماموران میراث فرهنگی بنایی تاریخی که به صورت یک نیایشگاه شاید اسلامی بوده است روبه روی نقش برجسته های ایلامی کشف کرده اند، که بر قداست محل این تنگه زیبا و طبیعی صحه می گذارد.
در سمت چپ تصویر هفتم جایی مثل یک محراب را شاهدید که می تواند محرابی اسلامی باشد. تصویر نهم و دهم نمایی از نقش برجسته های یک و دو هستند. اولین نقش برجسته سمت راست قرار گرفته است و مراسم نیایش هانی پادشاه محل آیاپیر (ایذه) به همراه وزیر و خانواده اش را نشان می دهد.
صحنه نیایش برای بار دوم روی نقش برجسته دیگری در سمت چپ نقش برجسته اول از طرف هنرمندان ایلامی حجاری شده است ، که این بار هانی پادشاه محلی ایلامی به همراه زن و فرزندش در یک مجلس خصوصی شرکت کرده اند.
3 کتیبه مختلف در نقش دوم و 2 کتیبه در نقش اول دیده می شوند که در یکی از آنها هانی کسانی که این نقوش را از میان ببرند و یا تعرضی به این محل مقدس بکنند نفرین کرده است ، اما دو نقش دیگر هم درون غار دیده می شوند که به علت جاری شدن آب در حال نابودی اند.
اما نقش برجسته ای دیگر در حد شمالی دشت ایذه (مال امیر) در یک مسیل نیم دایره ای شکل و در دامنه تحتانی کوهی به نام تنگ نوروزی وجود دارد که به آن بختیاری ها تنگ اژدری یا خونگ اژدر (نوروزی) هم می گویند.
ارتفاع سنگ منقوش 5/7 متر است. این نقش در قسمت بالای جایی که به صورت دو کادر مستطیل کوچک و بزرگ است ، حجاری شده است ، اما در قسمت فوقانی چیزی حجاری نشده است و شاید بر اثر فرسایش از بین رفته است و اما قسمت پایینی در گذشته صحنه ای را نشان می داد که در آن یک نفر از بزرگان ایلامی روی تختی نشسته و 7نفر به سمت وی در حال حرکتند.
این نقش به هزاره سوم پیش از میلاد برمی گردد ( 5000سال پیش ) اما در پشت سنگ تصویری از پادشاه ساسانی و فرمانده رومی (یا پادشاه روم) منقوش است که به حالت قبول شکست و صلح به پیشواز پادشاه ساسانی آمده است.
اما حفظ تمامی این آثار در دستان ماست و اگر برای بازدید از این مناطق بکر به ایذه سفر نکنیم ، چندی بعد باید سراغ این طبیعت و آثار تاریخی را در کتابهایمان بگیریم.
به طور کلی 4نقش برجسته ایلامی و یک نقش برجسته اسلامی در این محل دیده می شود. ترتیب به شماره نقشها از سمت راست به چپ غار است و چشمه ای زیبا در سوی غار روان است.
کتیبه اسلامی که در پایین دره وجود دارد، نشاندهنده تداوم این نیایشگاه است. چندی پیش ماموران میراث فرهنگی بنایی تاریخی که به صورت یک نیایشگاه شاید اسلامی بوده است روبه روی نقش برجسته های ایلامی کشف کرده اند، که بر قداست محل این تنگه زیبا و طبیعی صحه می گذارد.
در سمت چپ تصویر هفتم جایی مثل یک محراب را شاهدید که می تواند محرابی اسلامی باشد. تصویر نهم و دهم نمایی از نقش برجسته های یک و دو هستند. اولین نقش برجسته سمت راست قرار گرفته است و مراسم نیایش هانی پادشاه محل آیاپیر (ایذه) به همراه وزیر و خانواده اش را نشان می دهد.
صحنه نیایش برای بار دوم روی نقش برجسته دیگری در سمت چپ نقش برجسته اول از طرف هنرمندان ایلامی حجاری شده است ، که این بار هانی پادشاه محلی ایلامی به همراه زن و فرزندش در یک مجلس خصوصی شرکت کرده اند.
3 کتیبه مختلف در نقش دوم و 2 کتیبه در نقش اول دیده می شوند که در یکی از آنها هانی کسانی که این نقوش را از میان ببرند و یا تعرضی به این محل مقدس بکنند نفرین کرده است ، اما دو نقش دیگر هم درون غار دیده می شوند که به علت جاری شدن آب در حال نابودی اند.
اما نقش برجسته ای دیگر در حد شمالی دشت ایذه (مال امیر) در یک مسیل نیم دایره ای شکل و در دامنه تحتانی کوهی به نام تنگ نوروزی وجود دارد که به آن بختیاری ها تنگ اژدری یا خونگ اژدر (نوروزی) هم می گویند.
ارتفاع سنگ منقوش 5/7 متر است. این نقش در قسمت بالای جایی که به صورت دو کادر مستطیل کوچک و بزرگ است ، حجاری شده است ، اما در قسمت فوقانی چیزی حجاری نشده است و شاید بر اثر فرسایش از بین رفته است و اما قسمت پایینی در گذشته صحنه ای را نشان می داد که در آن یک نفر از بزرگان ایلامی روی تختی نشسته و 7نفر به سمت وی در حال حرکتند.
این نقش به هزاره سوم پیش از میلاد برمی گردد ( 5000سال پیش ) اما در پشت سنگ تصویری از پادشاه ساسانی و فرمانده رومی (یا پادشاه روم) منقوش است که به حالت قبول شکست و صلح به پیشواز پادشاه ساسانی آمده است.
اما حفظ تمامی این آثار در دستان ماست و اگر برای بازدید از این مناطق بکر به ایذه سفر نکنیم ، چندی بعد باید سراغ این طبیعت و آثار تاریخی را در کتابهایمان بگیریم.
بهرنگ امین تفرشی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
