سهم تلویزیون در ‌شاد کردن مردم

اصولا سریال‌ها بیشتر در معرض عموم قرار می‌گیرند و مردم بیشتری با آنها ارتباط برقرار می‌کنند و نفوذ و تاثیرگذاری بیشتری هم در بین مردم دارد. پس مسلما ساخت چنین کارهایی با چنین بازخوردی در برخی مواقع سخت‌تر از فیلم‌های سینمایی است. شما در ساخت یک سریال باید مثلا یک متن هزار صفحه‌ای را حداقل چهار دفعه مطالعه کنید تا به متن مناسب برسید.

سینما و تلویزیون در نوع مخاطب هم تفاوت‌های زیادی دارد. در سینما مردم خودشان به سمت تماشای فیلم می‌روند و در یک اجتماع بزرگ‌تر آن را تماشا می‌کنند. تمرکزشان نیز ‌هنگام تماشای فیلم زیاد است، اما در تلویزیون این سریال است که به خانه‌های مردم می‌رود و آنها می‌توانندبا انجام امور روزانه خود یک سریال را تماشا کنند. تلویزیون، نماهای بسته‌تر و قاب کوچک‌تری دارد و به همین دلیل میزانسن و بازیگری و ریتم کار باید به نحوی باشد که اجازه فعالیت‌های روزمره را به بینندگان بدهد و تمرکز زیادی از آنها طلب نکند.

این امکان را به آنها بدهد که در ضمن صحبت با یکدیگر سریال مورد علاقه‌شان را هم تماشا کنند و در مورد صحنه‌ای که می‌بینند حرف بزنند و نظر بدهند. به همین دلیل نیز همیشه در سریال لازم نیست همه صحنه‌ها حاوی قصه باشد. به عبارت دیگر، عمده‌ترین تفاوت بین سینما و تلویزیون این است که در تلویزیون ممکن است یک داستان کوتاه را کش دهیم و طولانی کنیم، اما در سینما برعکس است.

این تفاوت‌ها اغلب کار کارگردان را هم متفاوت می‌کند و طبیعی است که هر کسی وقتی اولین کارش را در هر عرصه‌ای شروع می‌کند محتاط‌تر عمل کند. من هم وقتی کارگردانی سریال سهمی برای دوست را شروع کردم، ابتدا فکر می‌کردم این کار خیلی راحت‌تر از کارگردانی سینما باشد اما در عمل متوجه شدم که این‌طور نیست.

من تا الان در تلویزیون فعالیت داشته‌ام و در این رسانه کار کرده‌ام و هنگامی که یک فرد رسانه و مختصات آن را بشناسد، می‌تواند از پس یک کار برآید و این شناخت کمک می‌کند که کارش را درست‌تر انجام دهد. بنابراین به عنوان یک کارگردان سینمایی تفاوت زیادی در اجرا بین تلویزیون و سینما تا آنجا که قرار باشد کار را با مشکل مواجه کند، نمی‌بینم؛ تفاوت تنها در ساختار است.

به نظر من این تفکر اشتباه است که تمام مجموعه‌های تلویزیونی برای تمام سلایق و مخاطبان ساخته می‌شود. درست است که یک مجموعه تلویزیونی باید به بهترین نحو سلایق عموم مخاطبان را در نظر بگیرد، اما در عمل این اتفاق نمی‌افتد. همین که یک مجموعه تلویزیونی بتواند بخشی از سلیقه جامعه را به بهترین نحو پوشش دهد کار بزرگی انجام داده است. به نظر من آشنایی مخاطبان با ساختار روایت یک کارگردان در مرحله‌ای که یک سریال حرفی برای گفتن دارد و سریال از روایت روان و جذابی برخوردار است، جایی ندارد.

بیشتر جوانان تحصیلکرده و مخاطبان زیر میانسال و خانواده‌ها. طوری که جوانان بتوانند در کنار خانواده به تماشای این سریال بنشینند. یکی دیگر از مخاطبان اصلی سریال ما مسئولان کشور هستند. این‌که با دیدن این سریال با بخشی از مشکلات اقتصادی جوانان آشنا شوند و در تصمیم‌‌گیری‌های خود با اشراف بیشتری عمل کنند.

ببینید جامعه ما به لحاظ روانی و اقتصادی کمی دچار مشکل شده است. فشارهای اقتصادی خارجی بخشی از این مشکلات را به وجود آورده است. جوانان از معضل بیکاری رنج می‌برند و در به وجودآمدن این شرایط فرد خاصی مقصر نیست. به همین دلیل بیرون‌آوردن مردم از آشفتگی‌های روزانه کار بزرگی است.

اگر بتوانیم با ساخت یک مجموعه تلویزیونی و تولید لحظات طنز و مفرح در یک سریال لبخندی روی صورت بیننده بنشانیم، اهمیت زیادی دارد. این‌که یک بیننده پس از تماشای سریال شب‌ها راحت‌تر بخوابد چیزی است که همه سریال‌سازان باید به آن توجه کنند. مسوولان مملکتی نیز باید به این نکته توجه کنند که تلویزیون به‌تنهایی نمی‌تواند شادابی را به مردم منتقل کند. بگذارید خاطره‌ای برایتان بگویم تا معنای حرفم روشن شود. چندی پیش بعد از مدت‌ها به همراه خانواده برای گردش و تجدید روحیه تصمیم به گردش گرفتیم.

شاید باور نکنید، اما از چند جایی که برای گردش انتخاب کردیم هیچ کدامشان مکان مناسبی برای شادی نبودند. آب‌نماهای پارک‌ها خاموش بودند و فواره‌ها کار نمی‌کردند، حتی چراغ‌های پارک‌ها هم کم و بیش خاموش بودند. شما تصور کنید یک خانواده برای تجدید روحیه به پارک برود، اما با یک فضای سرد و تاریک روبه‌رو شود. می‌خواهم بگویم مثلا شهرداری هم به نوبه خود می‌تواند شادی و نشاط را با طراحی و چیدمان شاد فضای شهری به مردم هدیه کند.

نه، اتفاقا برای شادی مردم در این شرایط نه‌تنها نباید صرفه‌جویی کرد، بلکه باید خرج هم کرد. همه مردم چه سرپرست یک خانواده، چه شهردار، چه رئیس‌جمهور و چه کارگردان موظفند که در شادابی مردم بکوشند.

خیر، از اول قرار بود سهمی برای دوست نام اصلی کار باشد، اما آقای مفید «یک تکه کاغذ، یک شمش طلا» را پیشنهاد کرد که با نظر جمع مورد قبول واقع نشد.

سهم از سهام می‌آید و چون قرار است سهمی در این سریال جابه‌جا شود این نام را انتخاب کردیم.

فیلمنامه در مراحل زیادی بازنویسی شد و وقتی نهایی شد سعی کردیم که تک‌تک قسمت‌ها را از روی فیلمنامه نهایی‌شده کار کنیم. البته در مواردی اتفاق می‌افتاد که صحنه‌ای را اضافه یا کم کنیم و چون خود نویسنده در کنارمان حاضر بود با کمک او و سایر عوامل صاحب‌نظر، متن را بازنویسی یا چیزی به آن اضافه یا حذف می‌کردیم. اما قسمت اعظم کار طبق فیلمنامه پیش رفت.

بازیگران تا جایی که نظراتشان با ما هماهنگ و در جهت درک فیلمنامه بود، می‌توانستند آزادانه دیالوگ بگویند و بازی کنند. اما قبل از اجرا ابتدا با تک‌تک بازیگران جلسه می‌گذاشتیم تا به یک طرح کلی در بازی برسیم. اما در کل، خیلی به سمت بداهه‌پردازی نرفتیم. مثلا برای بازی آقای سرابی ما دو، سه روز اول، نوع بازی او را نپسندیدیم اما با راهنمایی‌های من و استعداد و ذکاوت خود سرابی بعد از یک هفته به بازی دلخواه رسیدیم.

به این خاطر که روند فیلمنامه به شکلی بود که مجبور بودیم با حساسیت زیاد کار را پیش ببریم. سرعت کار و ساختار روایتی که در سریال حاکم است ما را ملزم می‌ساخت که زیاد به سمت بداهه نرویم. همچنین در اجرا و نحوه تصویربرداری نیز دستمان بسته بود و نوع نمابندی باید منطبق با فیلمنامه طراحی می‌شد.

من برای انتخاب موسیقی وسواس زیادی داشتم، البته بیشتر تاکیدم بر موسیقی متن بود. برای انتخاب تیتراژ هم اشتیاق زیادی به انتخاب داشتم. سهیل نفیسی، تیتراژ صبح‌روز‌هفتم را خوانده بود من هم آن تیتراژ را به آهنگساز نشان دادم و از او خواستم که فضای کار چیزی شبیه به آن باشد. برای شعر هم بیشتر تمایل داشتم از شعرهای اقبال لاهوری، مولانا یا بیدل دهلوی انتخاب کنم و از این سه‌شاعر هر شعری که امکان تنظیم موسیقایی داشته باشد، انتخاب شود. درنهایت این شعر از طرف آقای خلعتبری پیشنهاد و انتخاب شد.

وقتی آقای مفید فیلمنامه را به من داد تا آن را بخوانم، متوجه شدم که در همان پنج قسمت اول به اندازه ده قسمت ماجرا نهفته است. یعنی اگر متن اولیه خانم معتضد را کار می‌کردیم شاید نزدیک به 30 قسمت تولید می‌شد. اما چون کار قرار بود نوروزی باشد مجبور بودیم که آن را در 15 قسمت محدود کنیم. همچنین از آنجا که نزدیک به 50 درصد بودجه سریال‌های دیگر را در اختیار داشتیم، نمی‌توانستیم سریال را در قسمت‌های بیشتر تولید کنیم. از طرفی بیشتر بودجه تهیه‌کننده به خاطر پرلوکیشن بودن این سریال صرف جابه‌جایی‌های لوکیشن شد.

نقش راوی از همان اول در فیلمنامه بود. به نظر من یکی از بخش‌های جذاب این سریال صدای راوی است.

البته در فیلمنامه اولیه راوی دارای نقش هم بود و ما بعضی اوقات او را می‌دیدیم. اتفاقا آقای شریفی‌نیا خیلی تمایل داشت که نقش راوی را بازی کند. اما من ترجیح دادم که راوی دیده نشود و فقط صدای او باشد. بعد وقتی تنها صدای راوی تصویب شد از همان اول هم سیامک انصاری برای این نقش در نظر گرفته شده بود.

ما ترجیح دادیم که چند قسمت اول را شخصیت‌پردازی کنیم و خیلی متعهد نبودیم که حتما در چند قسمت اول به معرفی شخصیت‌ها بپردازیم. شاید چون ریتم قصه تند است و با سریال‌سازی معمول همراه نیست، این امکان را نداشتیم که شخصیت‌ها را با آرامش کامل معرفی کنیم.

اتفاقا این دو نقش خیلی هدر رفتند و از این بابت متاسفم. بیژن بنفشه‌خواه و رضا غفارمنش خیلی دیر به ما پیوستند. ابتدا قرار بود دو تا از بازیگران تئاتر این دو نقش را بازی کنند و اتفاقا چند سکانس هم بازی کردند، اما نگران شدیم که همه بازیگران تئاتری شده‌اند و در این سریال چهره تلویزیونی نداریم. به همین دلیل این دو نفر دیر به سریال پیوستند و خیلی از صحنه‌ها را نتوانستیم بگیریم.

من همه سکانس‌هایم را دوست داشتم. اما سکانسی که اشکان به خاطر سپیده خودش را جلوی گلوله می‌اندازد یا سکانسی که چند پسربچه توسط بهرام در آرایشگاه کچل می‌شوند را بیشتر دوست دارم.

در حال حاضر مشغول انجام یک فیلم سینمایی با محوریت بیداری اسلامی در کشور لبنان هستم. همچنین پیشنهاد کارگردانی دو سریال طولانی را نیز دارم که در حال بررسی و تصمیم‌گیری هستم.