درس‌های یورو 2012

در مرحله گروهی اسپانیا تا مرز شکست برابر کرواسی پیش رفت و سوئد در شرایطی 2 ـ 3 به انگلیس باخت که می‌توانست براحتی برنده آن دیدار باشد و روس‌ها در حالی با جام وداع گفتند که حتی یک تساوی در برابر تیم ظاهرا رنگ و رو رفته یونان در روز آخر دیدارهای گروهی برای رسیدنشان به مرحله حذفی کفایت می‌کرد، اما هیچ یک از آنها و حتی حذف هلند با ثبت سه شکست متوالی برای این تیم به سبب دعواها و چشم و همچشمی‌ها در اردوی لاله‌های نارنجی شگفتی‌های بزرگی نبودند و همه از قبل این را هم می‌دانستند که ایرلندی‌ها متوسط‌تر از آن هستند که قادر به صعود از گروه دشوار سوم باشند.

بعد از نزول شدید تیم برت‌فان مارویک دیگر صعود پرتغال از گروه دوم نیز نمی‌توانست اسباب حیرت باشد و اگر قرار است حادثه‌ای را غیرمنتظره‌ترین رویداد مرحله نخست بینگاریم، اول شدن انگلیس در گروه چهارم بود. در حضور یک فرانسه احیا شده، یک اکراین دونده و مصمم و سوئدی که با زلاتان ابراهیموویچ به اهدافی رفیع چشم داشت، هیچ کس بختی برای سرگروهی تیم انگلیس که بسیار دیر تشکیل شده بود، قائل نبود، اما توانایی‌های سنتی فوتبال انگلیس و وحدت رفتاری و اصل همت گروهی و جنگندگی فردی، تیم «روی هاجسون» را از سدهای بلند عبور داد و یکی از جالب‌ترین مسابقات مرحله یک‌چهارم پایانی را بین این تیم و ایتالیا به تصویر کشید، اما اگر از بحث نفرات و تیم‌ها و درخشش‌ها یا کم‌فروغی‌هایی از آن دست که گفتیم بگذریم و در منظری کلی‌تر و در نگاهی فنی به جام چهاردهم یورو بنگریم، متوجه می‌شویم که با رقابت‌هایی متوسط و کم‌دستاورد روبه‌رو بوده‌‌ایم که نه در آن بداعت‌های بزرگ فنی و نوآوری‌‌های عمده تاکتیکی رویت شد و نه کارهایی صورت گرفت که از هر جهت تازه و نوعی ابداع باشد. حتی اسپانیا به رغم ارسال بیش از 800 پاس طی برد یکطرفه‌اش برابر ایرلند، در سطحی پایین‌تر از گذشته‌اش ظاهر شد و جلوه و تازگی گذشته را نداشت زیرا بدیهی است که بعد از چهار سال قبضه کردن میدان‌های بزرگ و فتح دو جام کلاسیک قبلی، رقبا هم دستش را خوانده باشند و هم ترس‌شان از این رقیب ویژه ریخته باشد. این چنین بود که اسپانیا برابر ایتالیا فقط به تساوی یک ـ یک رسید و مقابل کرواسی بسیار خوش اقبال که به برد ناسزاوارانه صفر ـ یک دست یافت، در سایر گروه‌ها نیز حاکم مطلقی رویت نشد و این شامل آلمان هم به رغم ثبت 3 پیروزی متوالی برای این تیم می‌شد. فوتبالی صد درصد دفاعی و «زشت‌رو» از آن دست که چلسی برای فتح لیگ قهرمانان اروپا به اجرا نهاد، البته در این جام به چشم نخورد، اما روش بازی تیم ملی انگلیس و ایتالیا و همچنین یونان برای کسب مجوز صعود فاصله شگرفی با طرز نگرش چلسی نداشت و حتی چک به‌رغم فوتبال‌های معروف تهاجمی‌اش این بار به حداقل راضی بود.

با برگزاری هر جام بزرگی در فوتبال جهان، همیشه توقع موجود، نوآوری‌های فنی و ارائه بازی‌هایی انقلابی و عرضه چیزهایی بوده که پیش‌تر رویت نشده باشد، اما در عصری که هر باختی می‌تواند برای تیم‌ها و کشورها موجد صدها ضرر و خسران باشد، ریسک غیرضروری‌ترین تدبیر به حساب می‌آید و حتی تیم‌های برتر ترجیح می‌دهند خطر نکنند و به حداقل اکتفا نمایند. آلمان نیز با این که در گروهش 9 امتیاز از حداکثر ممکن را گرفت، اما در بخش‌هایی قابل توجه از مسابقاتش فقط حفظ توپ و شرایط را کنترل کرد و با تمامی وجود حمله نکرد، زیرا نیازی به آن حس نمی‌کرد و ترجیح می‌داد وارد بحث‌های غیرضروری و شرایط غیرقابل پیش‌بینی نشود. بنابراین قهرمانی چلسی در جام قهرمانان اروپا 2012 و پیروزی یونان در یورو 2004 همچنان بر اذهان تاثیرگذار است و حتی آنها که در حرف و سخن فوتبال تهاجمی سال‌های اخیر بارسلونا را ستوده‌اند در میدان عمل از آن دوری جسته‌اند و عجبا که این شامل تیم ملی اسپانیا هم شده است که در نیمه دوم مسابقه‌اش با کرواسی ابتکار عمل را به حریف سپرده بود و بیشتر دفاع می‌کرد. در چنین فضایی و در اجتماع متوسط‌ها و قانع‌ها، انتظار کدام کشف تازه و نوآوری خیره‌کننده را می‌توان داشت؟

اگر شهامت بر جام چهاردهم حاکمیت می‌یافت و حق به حقدار می‌رسید و مبنای صعود تیم‌ها سزاواری فنی‌شان بود و نه نتایج حاصله شاید انگلیس، ایتالیا، یونان و چک بالا نمی‌رفتند و این یعنی 50 درصد از تیم‌های صعودکننده به مرحله یک‌چهارم نهایی آش دهان‌سوزی نبوده‌اند و این یک هشدار برای ورزش فوتبال است که جام جهانی آخرش (2010)‌ از این دوره یورو شجاعانه‌تر و واجد ویژگی‌های فنی فزون‌تر و نوآوری‌های بیشتر بود.