نکات تفسیری جزء 30 / سوره مبارکه قدر

مرحوم علامه طباطبایی ـ رحمه الله علیه ـ در «المیزان» بیان می‌کند که قرآن دو بار نازل شده است؛ یک بار به صورت یکپارچه در شب قدر که این سوره به آن اشاره دارد و بار دیگر به صورت تدریجى در مدت 23 سال دوره رسالت پیامبر(ص). تعبیرات قرآن نیز درباره نزول این کتاب آسمانى دو گونه است: برخى با واژه «انزلنا» از ریشه انزال به معناى نزول دفعى آمده و برخى دیگر با واژه «نزلنا» از ریشه تنزیل به معناى نزول تدریجى آمده است.

از انضمام آیه‏ «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ» با آیه‏ «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ» (بقره/ 185) معلوم مى‏شود که شب قدر در ماه رمضان است، امّا این ‌که کدام یک از شب‏هاى ماه رمضان است، در قرآن چیزى بر آن دلالت ندارد و در روایات نیز به صورت مردد میان یکى از سه شب آمده است. چنان که از امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در مورد شب قدر پرسیدند؛ آن حضرت فرمودند: در شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم رمضان جستجویش کن.

شب قدر، شب شکرگزارى و تشکر از خداوند است. زیرا مهم‌ترین نعمت خداوند بر بشر، یعنى قرآن نازل شده است‏. شب قدر، شب با منزلتى است و شب تقدیر و سرنوشت است‏. خداوند در شب قدر، امور یک سال را تقدیر مى‏کند، چنان که قرآن در جایى دیگر مى‏فرماید: «فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ» (دخان/4) در آن شب، هر امر مهمى، تعیین و تقدیر مى‏شود. بنابراین، شب قدر منحصر به شب نزول قرآن و عصر پیامبر نیست، بلکه در هر رمضان، شب قدرى هست که امور سال آینده تا شب قدر بعدى، اندازه‏گیرى و مقدر مى‏شود.

بیدار بودن شب قدر و احیاى آن با دعا و نماز و قرآن، مورد سفارش پیامبر و اهل بیت آن حضرت بوده است و در میان سه شب، بر شب بیست و سوم تاکید بیشترى داشته‏اند.

شاید رمز این ‌که شب قدر مخفى است، آن باشد که مردم شب‏هاى متعدد را به عبادت بپردازند، کسانى که یک شب آن را درک کردند، مغرور نشوند و کسانى که آن را درک نکردند، از باقى شب‏ها مأیوس نشوند.

در روایات آمده است که با منکران امامت، با سوره قدر احتجاج کنید، زیرا براساس این سوره، فرشتگان هر سال در شب قدر نازل مى‏شوند. در زمان حیات پیامبر بر وجود شریف حضرتش وارد مى‏شدند، پس از آن حضرت بر چه کسانى نازل مى‏شوند؟

روشن است که هر کسى نمى‏تواند میزبان فرشتگان الهى باشد و باید او همچون پیامبر، معصوم بوده و ولایت امور بشر به عهده‌اش باشد و او کسى جز امام معصوم نیست که در زمان ما، حضرت مهدى ـ‌ علیه‌السلام ـ مى‏باشد و فرشتگان در شب قدر شرفیاب محضرش مى‏شوند.

مراد از «سَلامٌ» در این آیه، لطف و عنایت ویژه الهى نسبت به بندگان در شب قدر است که سلامت و رحمت و برکت را به دنبال دارد و باب نقمت و عذاب را مى‏بندد، زیرا کید و وسوسه شیطان در آن شب موثر واقع نشود.