لوطی و نالوطی

هر پدیده اجتماعی بی‌شک پیشینه‌ای دارد. از نظر کارشناسان، پیشینه لوطیان به دوره فتوت و عیاری باز می‌گردد. این گروه در دوره‌های مختلف تاریخی اهداف و نیات خود را بر مبنای جوانمردی پیش می‌بردند. البته منظور این نیست که مرام لوطی‌گری را عین عیاری بدانیم، بلکه وجه مشترک این گروه، عیاران و پهلوانان اعتقاد به روحیه جوانمردی و دفاع از مظلوم بوده است. در عین حال باید خاطرنشان کرد این ویژگی در همه لوطیان صادق نیست، بلکه بودند لوطیانی که جزو عمال جور بوده و به بهره کشی از مظلوم در سایه حمایت مالی و معنوی ظالم می‌پرداختند.

هرگز نباید فراموش کرد باتوجه به موقعیت و خاستگاه اجتماعی لوطیان، آنها در تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دوره خود تاثیرگذار بودند. از عملکرد لوطیان در تحولات سیاسی آن زمان بویژه رخدادهای مشروطیت شواهد روشنی در دست است. حمایت یا مخالفت آنان با آن قیام و تأثیری که بر روند این واقعه و دیگر رخدادها از جمله قیام تبریز و فتح تهران داشتند، از نظر دور نمانده است.

از دیگر ویژگی‌های لوطیان، حضور در فعالیت های مختلف و خاص بود . شرکت آنان در مراسم عزاداری ، اعیاد و مدیریت زیارت اماکن مقدس گرفته تا فعالیت‌های همچون پشتیبانی از روحانیون و علما، حضور بارز در واقعه تنباکو یا قیام مشروطه یا ماجرای قیام لوطیان اصفهان به سرکردگی محمدباقر شفتی.

از دیگر نکات حائز اهمیت در مورد لوطیان، داشتن مرام و مسلک پهلوانی است، بویژه آن که ما در دوره قاجار شاهد قرابت میان آیین تصوف و زورخانه و پیوندهای جدی میان پهلوانان و لوطیان در دوره قاجار هستیم. همچنین لازم است به مقررات و اصول اخلاقی و مراتب و درجات پهلوانان و فرهنگ زورخانه‌های این دوره توجه جدی شود بخصوص که بعدها شاهد تحولات و تغییرات و فراز و نشیب‌هایی این آیین کهن هستیم ، به گونه‌ای که در بخش‌هایی از حیات اجتماعی تاریخ معاصر ایران با پدیده‌ای به نام لوطیان معرکه‌گیر مواجه می‌شویم.از دیگر نکات قابل توجه، بررسی روابط دوجانبه دولت و حاکمیت با لوطیان است. لوطیان به عنوان یک قشر نا آرام و مشکل‌ساز و کسانی که حاضر به رعایت مقررات نظام حاکم نبودند در اجتماع حضور فعال داشتند. آنان حتی در محل زندگی شان مقررات و آیین خاص خود وضع می کردند و اهالی آن محل باید آن مقررات را رعایت می کردند . تخطی از این چارچوب مستوجب برخورد لوطیان با فرد خاطی می‌شد.

لوطیان به فراخور موقعیت‌های سیاسی و اجتماعی گاه در جبهه‌مخالف حاکمیت بودند و گاه در اردوی دولت. تاریخ شواهد بسیاری از مردم ستیزی یا ظلم‌ستیزی لوطیان دارد.

در مجموع، بحث و بررسی درباره این گروه اجتماعی نیازمند پژوهشی گسترده است. مورخ با توجه به جنبه‌های ضد و نقیض در منابع تاریخی در خصوص لوطیان نمی‌تواند قضاوت و داوری درستی داشته باشد، اما در عین حال باید توجه داشت همواره ایرانیان برای صفاتی چون مروت و جوانمردی که لوطیان مدعی آن بودند احترام و اعتباری خاصی قائل بوده و کسانی را که به این ویژگی آراسته بودند، می‌ستودند.