سال سکه برای ادبیات

اما این نتیجه‌گیری مشترک 24 ساعت هم طول نکشید تا یک بار دیگر خداوند تبارک و تعالی حکمت، قدرت و تدبیر خودش را در مدیریت نظام الهی به رخ ما بکشد و یادآوری کند که هر آنچه در آسمان‌ها و زمین خلق شده، نشانه‌ای از قدرت و تدبیر پروردگار است و در نهایت: انا الله و انا الیه راجعون!

بانوی داستان‌نویسی ایران سیمین دانشور صبح پنجشنبه 18 اسفند «فصل آخر» را نوشت تا پایانی باشد بر «جدایی جلال از سیمین»! و البته عنوان چهره اول سال 90 را هم در این گزارش به خودش اختصاص دهد.

سیمین دانشور، همسر جلال آل‌احمد، داستان‌نویس بزرگ ایرانی بود که با فعالیت در عرصه داستان‌نویسی و ترجمه آثار ادبی در سال‌های پیش از انقلاب به شهرت رسید و با پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز به فعالیت‌های خود ادامه داد و شاگردان بسیاری در مکتب داستان‌نویسی خود پرورش داد.

سبک خاص داستان‌نویسی و روایتگری سیمین دانشور تا مدت‌ها از سوی نویسندگان جوان تقلید می‌شد. او نخستین زن ایرانی بود که به شکل حرفه‌ای در زبان فارسی داستان نوشت.

مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین اثر او، رمان «سووشون» است که به ‌واسطه داشتن نثری ساده و زبانی گویا در بیان دغدغه‌ها و آلام مردم ایران با استقبال مخاطبان روبه‌رو شد و علاوه بر ترجمه به زبان‌های متعدد، در فهرست پرفروش‌ترین آثار ادبیات داستانی ایران نیز قرار گرفت.

دومین چهره فرهنگی ـ ادبی امسال استاد فقید حوزه و دانشگاه آیت‌الله عباسعلی عمید زنجانی است که سال 1385 به عنوان چهره ماندگار مورد تجلیل و تقدیر ویژه قرار گرفت.

آیت‌الله عباسعلی عمید زنجانی که ۱۰ فروردین ۱۳۱۶ در شهرستان زنجان به دنیا آمده است روز 8 آبان 90 دعوت حق را لبیک گفت و به لقاءالله پیوست.

از آیت‌الله عمید زنجانی به عنوان یکی از مصادیق روشن وحدت حوزه و دانشگاه یاد می‌کنند. او در دوره‌ای ریاست دانشگاه تهران را هم به عهده داشت.

استاد عمید زنجانی با سابقه 50 سال تدریس و تالیف بیش از 40 جلد کتاب و 70 مقاله علمی، دروس بسیاری را در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در زمینه‌های مرتبط با حقوق اسلامی مانند فقه سیاسی، حقوق بین‌الملل‌ اسلام، فقه تطبیقی و حقوق اساسی (کلیات و حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران و حقوق اساسی تطبیقی) و مبانی حقوق عمومی در اسلام درس داده است.

او همچنین در بیش از 180 همایش داخلی و بین‌المللی با ارائه مقاله یا به عنوان سخنران شرکت داشت و راهنمایی بیش از 140 پایان نامه و رساله کارشناسی ارشد و دکتری از جمله فعالیت‌های علمی این استاد فقید بوده است.

عمید زنجانی موسس پژوهشکده مطالعات و تحقیقات علوم اسلامی بود که از سال 1367 فعالیت خود را آغاز کرده است. او در روند سیاستگذاری و فعالیت‌های اجرایی انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی همکاری موثری داشت.

ابراهیم یونسی، سومین چهره شاخص ادبیات سال 90 بود که اجل مهلتش نداد تا 86 امین بهار را تجربه کند و خالق «زمستان بی‌بهار» در 19 بهمن 90 قلم را برای همیشه زمین گذاشت.

ابراهیم یونسی ابتدا لباس سیاست به تن کرد و در روزهای اولیه پیروزی انقلاب اسلامی و در شرایطی که کردستان درگیر ناآرامی‌های داخلی به دلیل حضور گروهک‌های ضد انقلاب بود، وزیر کشور دولت موقت در 6 فروردین 1358 ابراهیم یونسی را به عنوان اولین استاندار کردستان منصوب کرد تا زمینه را برای ایجاد آرامش در این استان فراهم کند، اما مرد میانسال آن روزها که دارای دکتری اقتصاد از سوربن فرانسه بود خیلی در کردستان دوام نیاورد !

یونسی بعد از گذشت 3 ماه و 18 روز به دلیل ناآرام نشدن کردستان مجبور به استعفا شد و به تالیف و ترجمه روی آورد و در طول 32 سال گذشته خدمات بسیاری به حوزه تاریخ کشور بویژه استان کردستان داشت و کتاب‌های بسیاری را در این زمینه ترجمه و تالیف کرد.

او پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل فعالیت‌های سیاسی و پس از کودتای 28 مرداد زندانی و محکوم به اعدام شده بود و درنهایت با یک درجه تخفیف به حبس ابد محکوم شده بود.

یونسی از نویسندگان و مترجمان شاخص کشورمان بود که بیش از ده‌‌ها عنوان کتاب نوشته و ترجمه کرده و بسیاری از آثار مطرح ادبیات جهان و آثار پژوهشی با ترجمه او در ایران شناخته ‌شده‌است و می‌توان گفت برخی نویسندگان غربی برای نخستین‌بار توسط یونسی به ایرانیان معرفی شدند.

از یونسی بیش از 10 کتاب تالیفی و 60 ترجمه به یادگار مانده است.

اما از درگذشتگان که بگذریم، ادبیات سال 90، دو چهره شاخص دیگر هم داشت؛ دو چهره‌ای که باعث شدند تا بعد از سال‌ها در کتاب سال جمهوری اسلامی ایران جای شعر و داستان خالی نماند.

منصور انوری، نویسنده 110 سکه‌ای سال 90 بود که با نگارش داستان «جاده جنگ» داوران سختگیر جایزه جلال آل احمد را متقاعد کرد تا برای نخستین بار یک نویسنده را به عنوان برگزیده معرفی کنند.

انوری متولد روستای بیش‌آقاچ از بخش سرولایت نیشابور در سال 1334 خورشیدی است و پس از طی کردن دوران کودکی از 15 سالگی ساکن مشهد می‌شود.

داستان رمان 5 ‌جلدی «جاده جنگ» از روز سوم شهریور 1320 و ماجرای هجوم روس‌ها به ایران از شمال شرقی خراسان و اشغال کشور به دست متفقین آغاز می‌شود و با پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به اتمام می‌رسد.

این رمان واقعه 15 خرداد 1342 و فعالیت‌ مبارزاتی گروه‌های اسلامی، تظاهرات مردمی، پیروزی انقلاب اسلامی، خرابکاری‌ گروهک‌های ضدانقلاب در کردستان و جنگ 8‌ ساله عراق علیه ایران را به تصویر می‌کشد. «جاده جنگ» قرار است مجموعه‌ای 8 جلدی باشد که تاکنون 5 جلد آن منتشر شده است و البته همین نکته انتقادهایی را در پی داشت که چرا کتابی که هنوز به پایان نرسیده در 2 جایزه جلال آل احمد و کتاب سال به عنوان برگزیده معرفی می‌شود!

ادبیات امسال یک پدیده جوان هم داشت؛ شاعری 26 ساله که به عنوان جوان‌ترین مولف کشور در مراسم اختتامیه کتاب سال شعر جوان از پله‌های تالار وحدت بالا رفت و برای سرودن کتاب «حق‌السکوت» جایزه خود را از دست محمود احمدی‌نژاد دریافت کرد تا شاید پایانی باشد بر سکوت و مظلومیت ادبیات در سال‌های گذشته!

محمد مهدی سیار، شاعر جوانی است که این روزها سروده‌های شورانگیزش، افق‌های روشنی به شعر اصیل فارسی گشوده است. سیار که متولد زاهد شهر فارس است و اکنون 26سالگی خود را سپری می‌کند، سرودن را از دوران دانش‌آموزی آغاز کرده و برگزیده بسیاری از جشنواره‌های شعر کشور است.

سیار، بیشتر با شعرهای کلاسیک بویژه غزل‌های تأمل برانگیزش شناخته شده است. او زبان شعر را بخوبی می‌شناسد و می‌کوشد کلمات را با زیبایی‌های لفظی و معنوی بیاراید.

سیار از ادیبان اهل تفکر است و این روزها دوره دکتری فلسفه را در دانشگاه امام صادق(ع) می‌گذراند.