باید و نبایدهای ورزش کودکان

افراط در بازی‌هایی نظیر فوتبال هم میان کوچک‌ترها امری رایج است و گاه به قول خودشان آنقدر بازی و جست و خیز می‌کنند که دیگر نای رسیدن به رختخواب را هم ندارند. تحرک بدنی هنگامی که در قالب بازی با دوستان باشد مزایای بسیار دارد و علاوه بر تخلیه انرژی هیجانی کودک، در سلامت روان و شکل‌گیری شخصیت اجتماعی وی نیز موثر است. با این حال ورزش غیراصولی بدون ضرر هم نیست. از این رو متخصصان تربیت بدنی توصیه می‌کنند کودکان به ورزش اصولی بپردازند تا از ​ آسیب‌های احتمالی در امان بمانند.

ورزش اصولی زیرنظر مربی ورزش انجام می‌شود و با رعایت اصول تربیت بدنی و تقویت قوای جسمانی همراه است. در مقابل، ورزش غیراصولی که به صورت هیجانی و کنترل نشده در کوچه‌ها و پارک‌ها انجام می‌شود ممکن است با آسیب‌های جدی به بدن کودکان همراه باشد و حتی روند طبیعی رشد وی را مختل کند. ورزش و بازی در کوچه‌ها محدودیتی جز خستگی ندارد و اغلب فشار مضاعفی به بدن کودکان وارد می‌سازد که ممکن است خارج از حد تحمل آنان باشد. دستگاه‌های حیاتی بدن کودکان در حال رشد و شکل‌گیری است و هنوز به حداکثر ظرفیت و کارایی نرسیده ‌است. نتیجه یک تحقیق نشان می‌دهد شبکه‌های مویرگی اندام‌های بدن کودکان در صورت فعالیت‌های شدید و طولانی از توانایی کافی برای تغذیه و اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها برخوردار نیستند و این نوع ورزش کنترل نشده به بافت عضلانی و برخی اندام‌های حیاتی بدن صدمه می‌زند. دیگر این‌که فعالیت‌های ورزشی شدید به رعایت اصول تغذیه نیاز دارد و بدون رعایت این اصول، سوءتغذیه کودکان اجتناب‌‌ناپذیر می‌شود.

مصرف تنقلات نیز که امروزه شیوعی نگران‌کننده دارد با ایجاد بی‌اشتهایی کاذب بر خطر سوءتغذیه کودکان می‌افزاید. سوءتغذیه همراه آسیب‌های بدنی ناشی از ورزش شدید قدرت رشد و نمو بدن را مختل می‌سازد. بنا به مطالعات آسیب‌های اسکلتی نظیر نقص استخوان‌بندی، صدمه به مفاصل و صفحات رشدی استخوان، شکستگی و ترک‌خوردن یا به اصطلاح مو برداشتن بافت استخوانی و... مهم‌ترین معضل پیش‌روی ورزش غیراصولی کودکان است. آسیب‌های قلبی و مویرگی نیز در این حوزه در رتبه بعدی قرار می‌گیرد. آسیب‌های شدید ورزشی که با نقص‌های دائمی همراه باشد بر زندگی حال و آینده کودکان تاثیر می‌گذارد و بالطبع سلامت روان آنان نیز از این نارسایی‌ها در امان نمی‌ماند.

ورزش اصولی زیرنظر مربی، پرکردن اوقات فراغت با فعالیت‌های مفید، افزایش اعتماد به نفس، توانایی کنترل محرک‌های درونی، تقویت ارتباطات اجتماعی و یافتن دوستان جدید را در پی دارد. برای ثبت نام کودک در باشگاه‌های ورزشی پیش از هر کاری باید علاقه‌مندی وی را در نظر گرفت. ورزش باید با شادابی و نشاط، تفریح و انگیزه درونی صورت گیرد و واداشتن کودک به فعالیت در رشته‌ای که به آن علاقه ندارد آثار خوبی در پی نخواهد داشت.

دیگر این‌که رشته ورزشی باید به گونه‌ای انتخاب شود که با ویژگی‌های بدنی کودک تناسب داشته باشد، توانایی‌های عمومی وی را در همه ابعاد گسترش دهد و کودک برای انجام آن محدودیت فیزیکی یا پزشکی نداشته باشد. ورزش‌هایی که امکان انجام آن در تمام طول عمر و با امکانات محدود و در دسترس وجود داشته باشد در اولویت است.

برخی والدین گمان می‌کنند اگر فرزندشان را در یک رشته ورزشی پرطرفدار نظیر فوتبال ثبت‌نام کنند، می‌توانند از وی توقع داشته باشند پله‌های ترقی را بسرعت بپیماید و به یک ورزشکار طراز اول تبدیل شود. دستمزد بالا و شهرت افراد حرفه‌ای در بعضی از​ رشته​ها این اندیشه نادرست را تقویت می‌کند و اصلا برخی والدین با همین دیدگاه و انتظارات حاضر می‌شوند برای ورزش فرزندشان هزینه کنند. در این مسیر هم از فشار آوردن بر کودک ابایی ندارند و خلاصه این که ورزش‌کردن را برای کودک به معضلی شبیه درس خواندن و دکتر شدن! تبدیل می‌کنند. باید دانست هدف از ورزش‌کردن در وهله اول ایجاد و حفظ سلامت تن و روان است و نباید با هدف پول و شهرت به دنیای ورزش قدم گذاشت.کودکان در این باره رویاهایی دارند که باید تشویق شوند، ولی اگر والدین برای فرزندشان رویابافی کنند یک جای کار می‌لنگد. ورزش حرفه‌ای باید از نوجوانی آغاز شود، اما پیشرفت در این مسیر، تدریجی و زیر نظر مربیان کارآزموده صورت می‌گیرد و نباید فشار اخلاقی و روانی بر نوجوان تحمیل شود. ورزش حرفه‌ای علاوه بر پشتکار به استعدادهای ذاتی مخصوص آن رشته نیز نیاز دارد.