اثرات تحریم ایران بر اقتصاد جهانی

در اینجا منظور از «فرستنده» کشوری (یا گروهی بین‌المللی) است که نویسندهٔ سناریوی تحریم باشد، هرچند ممکن است در اعمال محاصره بیش از یک کشور شرکت داشته باشد، و منظور از «هدف» کشور یا کشورهایی است که هدف اصلی تحریم واقع می‌شوند.

انواع تحریم

به طور کلی تحریم را از سه جنبه طبقه‌بندی می‌کنند.

تقسیم‌بندی از لحاظ اندازه و یا حدود تحریم
تقسیم‌بندی از لحاظ تعداد کشورهای فرستنده
تقسیم‌بندی از لحاظ اقتصادی یا غیراقتصادی

انواع تحریم از لحاظ اندازه و یا حدود تحریم

از لحاظ اندازه یا حدود تحریم، آن را به سه نوع تقسیم‌بندی می‌کنند.
*تحریم محدود: تحریم‌های مالی، صادراتی، فرهنگی و مسافرتی جزئی، در این طبقه جای دارد. مانند کاهش و یا لغو مساعدت‌های مالی و اعمال محدودیت‌هایی بر فروش سلاح و برخی فناوری‌های حساس.

*تحریم میانه: تحریم‌های مالی و تجاری کلی‌تر و گسترده‌تر از حالت قبل را، میانه می‌نامند.
*تحریم جامع: تحریم‌های گسترده مالی و تجاری (مثلاً محاصره علیه عراق و صربستان)، بایکوت جامع است. اگر چه، گاهی ترکیبی از تحریم‌های میانه (مثل محدودیت‌های صادراتی آمریکا علیه شوروری سابق و اروپای شرقی در طول جنگ سرد) یک تحریم جامع است.

انواع تحریم از لحاظ تعداد کشورهای فرستنده

از لحاظ تعداد کشورهای فرستنده، تحریم را به سه نوع تقسیم‌بندی می‌کنند:
*تحریم یک‌جانبه: تحریمی است که فقط از طرف یک کشور علیه کشور هدف وضع می‌گردد. از دیدگاه تاریخی، این نوع تحریم دارای پیشینه‌ای ضعیف در دستیابی به اهداف امنیت ملی و دیگر خواست‌های سیاست خارجی می‌باشد.

*تحریم چندجانبه: تحریمی که در اعمال آن بیش‌تر از یک کشور سهیم است. در مقایسه با تحریم یک‌جانبه، تحریم چندجانبه، بار مالی و تجاری شدیدی را به کشور هدف برای تغییر سیاست مورد اعتراض وارد می‌سازد. چراکه کشور هدف امکان یافتن جانشین برای کم‌کردن زیان اقتصادی را ندارد. همچنین بخش بزرگی از تولید ناخالص ملی این کشور به واسطهٔ نیاز به مراودات تجاری و سرمایه‌گذاری بین‌المللی تحت تاثیر تحریم واقع خواهد شد.

انواع تحریم از لحاظ اقتصادی یا غیراقتصادی

*تحریم غیراقتصادی: این نوع تحریم بر مبنای بی‌توجهی به اعتبار و حق کشور هدف در صحنهٔ بین‌المللی می‌باشد.

*تحریم اقتصادی: هر قیدی که به وسیله کشور فرستنده بر تجارت و سرمایه گذاری بین‌المللی کشور هدف، در راستای وادار ساختن تغییر سیاستی وضع شود، تحریم اقتصادی نام دارد.

تحریم اقتصادی

دولت آمریکا از اوایل سال 1359 اقدام به محاصره اقتصادی ایران کرد که تاکنون نیز ادامه دارد . آمریکائیها یک ماه پس از شروع حصر اقتصادی ، به دستور کارتر (رئیس جمهور وقت آمریکا) تمام اموال و دارایی های ایران را که در مؤسسات مالی و بانک های آمریکایی نگهداری می شد، مصادره کردند و حساب های بانکی ایران را بطور کامل مسدود نمودند . در تداوم این سیاست دولت ایالات متحده آمریکا با هدف تضعیف قدرت اقتصادی و مالی ایران و به زانو در آوردن نظام نوپای اسلامی، سیاست «مهار» را در پیش گرفت .در دوران ریاست جمهوری ریگان، مجازات های سنگینی برای مؤسسات وشرکتهای آمریکایی ، که قصد     سرمایه گذاری در بخشهای نفت وگاز ایران را داشتند ، در نظر گرفته شد.

دولت آمریکا همچنین از تصویب و پرداخت وام ها توسط مؤسسات مالی جهانی به ایران جلوگیری کرد و انتقال فن آوریهای دو منظوره پیشرفته به ایران در سطح جهانی را ممنوع ساخت با تصویب و اجرای طرح داماتو در زمان ریاست جمهوری کلینتون ، تحریم اقتصادی ایران وارد مرحله نوینی شد، چراکه نه تنها شرکت ها و مؤسسات آمریکایی ، از هرگونه فعالیت مالی واقتصادی همچون خرید نفت، ورود کالا و خدمات ایرانی به آمریکا ، انتقال اعتبارات، مبادله ارز و سرمایه گذاری در توسعه و بازسازی صنایع نفتی ایران محروم شدند، بلکه به موجب آن ، شرکت های غیر آمریکایی که بیش از چهل میلیون دلار در سال در صنایع نفتی ایران سرمایه گذاری کنند، مشمول تحریم های سنگین آمریکا قرار می گرفتند.

واران کریستوفر، وزیر وقت امورخارجه آمریکا در تاریخ 20 اردیبهشت 1373 در اجلاس ویژه آمریکاییان – یهودیان در واشنگتن اعلام کرد:
" ایران به اعتقاد من ، کشور متمرد است واز این رو، باید این کشور را تحریم و در سطح جهانی منزوی کرد.  واشنگتن تلاش خواهد کرد متحدان اروپایی و آسیایی ، روابط خود با ایران را به شدت تقلیل دهند وامتیازی برای ایران قائل نشوند واز پیوستن این کشور به جامعه جهانی استقبال نکنند. ایالت متحده سخت می کوشد برمبنای احساس ضرورتی که به انزوای ایران می کند، این کشور را منزوی نماید و از نظر اقتصادی و مالی تحت فشار قرار دهد."
این تحریم ها نیز نتیجه عکس داد و آمریکائیان را که درصدد به زانو درآوردن ایران اسلامی بودند، ناکام گذاشت . برژینسکی از نخبگان ارشد آمریکا این تحریم را چنین ارزیابی می کند:
"تحریم های آمریکا علیه ایران به دستاوردهای مهمی نرسیده است و باعث اختلاف بین آمریکا و متحدان اوشده است ، شاید این سیاست را دیگر نتوان ادامه داد و بهتر است  به منافع دراز مدت آمریکا توجه کرد."

حال با نگاهی گذرا به تحریم های اعمال شده از سوی ایالت متحده آمریکا برای ایران موضوع تحریم اتحادیه اروپا علیه ایران را مورد بررسی قرار خواهیم داد. تاکنون تنها آمریکا بصورت یک جانبه تحریم علیه ایران را انجام داده بود و خود متحمل خسران سیاسی دراین قضیه گردیده بود. لکن همیشه بدنبال یار و همراه برای خود دراین تحریم ها بوده و با شکست های متعدد در زمینه های جنگ نرم، انتخابات ، ترور دانشمندان هسته ای روبرو گردیده و نتوانسته است کوچکترین خللی را در پیشرفت جوانان این مرز و بوم بوجود آورد بنابراین مجدداً به سرمنزل مقصود خود که همانا تحریم اقتصادی علیه ایران است بازگشته و با همراهی اتحادیه اروپا در تحریم های اقتصادی بدنبال هم افزایی بیشتر است.

گواه این مدعا سخنان باراک اوباما در کنگره آمریکا در تاریخ 4/11/90 است که با رضایت از اقدام اتحادیه اروپا به دنبال جلوگیری از دستیابی دانشمندان ایرانی به انرژی هسته ای صلح آمیز و همچنین ضربه به  پایه های اقتصادی کشوراست؛ غافل از اینکه ملت و نظام اسلامی ایران از سال 1359 این موضوع را آموخته است که می بایست بر زانوان جوانان و غیور مردان خود تکیه داشته باشد تا دست بیگانگان از کشور کوتاه بماند.
جمهوری اسلامی ایران با سه گزینه برای مقابله پیش روی دارد:

1-تن دادن به خواسته اتحادیه اروپا و نشستن بر روی میز مذاکره بدون پیش شرط که هیچ خواسته ای از ایران را محقق نخواهد ساخت واز این رو اتحادیه اروپا و ایالت متحده آمریکا به خواسته صهیونیست ها خواهد رسید. درصورتیکه اتحادیه اروپا بدنبال مذاکره با ایران است باید شروط منطقی و برخواسته از منافع ملت عزیز ایران اسلامی را بپذیرد.

2-قطع همکاری های نفتی با اتحادیه اروپا از هم اکنون و ارائه خدمات به مشتریان جایگزین ، زیرا که با این عمل اتحادیه اروپا و اقتصاد متزلزل کشورهای اروپایی دچار خسران شده و گرانی قیمت نفت در دنیا و بالاخص در اروپا را بدنبال خواهد داشت. این موضوع سبب ایجاد فرصت رقابتی بیشتر و بهتر برای مقابله با دشمنان خواهد شد و تراز رقابت جمهوری اسلامی ایران را افزایش خواهد داد.

3-سومین راه حل موضوع بستن تنگه هرمز و استفاده از مزیت استراتژیک کشور در ارسال نفت به سراسر دنیاست. موضوعی که همه کشورهای اروپائی و ایالات متحده آمریکا را به تفکر و تعقل واداشته و سبب گردیده که هراسان اقدام به اعزام ناو  آبراهام لینکلن و چند ناو دیگر به خلیج همیشه فارس نماید. درصورت این اتفاق نه تنها قیمت نفت در دنیا افزایش خواهد یافت بلکه صادرات نفت به هیچ کجای دنیا و علی الخصوص اروپا نیز صورت نخواهد پذیرفت و همین موضوع امکان به زانو درآمدن اقتصادهای آسیب پذیر و آسیب دیده کشورهای اروپایی رابدنبال خواهد داشت.

با نگاهی اجمالی به موضوعات فوق ودرصورت عدم تعقل مجدد  اتحادیه اروپا و همدستانش اقتصادی ملتهب رابرای خود در سالجاری میلادی خواهند آفرید. چرا که جمهوری اسلامی مذاکراتی که منجر به پایمال شدن منافع ملی و ملت گردد رانخواهند پذیرفت و در صورت انجام هریک از دو راه دیگر این کشورهای اروپایی خواهند بود که به تراز رقابتی و مزیت رقابتی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در دنیا پی خواهند برد.

نویسنده؛علی هزاوه