ژنرال‌ها در بن‌بست

 اختلاف بین دولت و ارتش پاکستان یک بار دیگر احتمال کودتای نظامیان را در ذهن‌ها تداعی کرد.

برای بررسی بیشتر تحولات در این کشور به گفت‌وگویی با پیر محمد ملازهی کارشناس مسائل این کشور پرداخته‌ایم.

علت اختلاف بین ارتش و دولت در پاکستان طی هفته‌های اخیر چیست؟

ارتش پاکستان در شرایطی قرار گرفته است که به رغم آن که حزب مردم دچار مشکل است ولی ارتش برای این (که دست به کودتا بزند یا نه) دچار تردید شده است. حملات آمریکایی‌ها به خاک پاکستان همچنان ادامه دارد و تعدادی از مردم را هر روز می‌کشند. انتظار مردم این است که ارتش از تمامیت ارضی و موجودیت کشور دفاع کند، اما در عمل می‌بینیم که ارتش این کشور قادر به چنین اقدامی نیست. یعنی اگر ارتش با آمریکایی‌ها برخورد کند، معلوم نیست چه وضعیتی پیش می‌آید. لذا من فکر می‌کنم برای نخستین بار ارتش پاکستان مجبور شده به این فکر بیفتد که اگر کودتا کند، پیامد آن چه خواهد بود.

در هفته‌های اخیر همواره بحث کودتا در این کشور و این‌که احتمالا ارتش علیه حزب مردم دست به کودتا بزند، وجود داشته است، ولی باید گفت یک سری از توافقات پشت پرده صورت گرفته و به نظر می‌رسد محور اصلی چالش در پارلمان، قوه قضاییه و دیوان عالی کشور باشد. ارتش به گیلانی اتهاماتی وارد کرده و آقای گیلانی علیه ارتش شکایت کرده است. یعنی هم ارتش بر ضددولت مدعی است و هم دولت بر ضدارتش. بنابراین احتمال این‌که کودتایی انجام گیرد، کم است، اما این که از راه قوه قضاییه حزب مردم را برکنار کنند و شرایطی را به وجود آورند که دولت را بدون کودتا برکنار کنند، وجود دارد. یعنی قوه قضاییه حکمی صادر کند که گیلانی مقصر است و به زرداری هم اتهاماتی را تفهیم کنند و عملا زمینه برکناری دولت حزب مردم را آماده سازند، سپس انتخاباتی زودهنگام را برگزار کنند. در این شرایط، ارتش با حمایت از احزاب کوچک‌تر جلوی پیروزی احتمالی حزب مسلم لیگ شاخه نواز را می‌گیرد، حزب مردم را از کار برکنار می‌کند و خود به طور مستقیم قدرت را به دست می‌گیرد. به طور کلی به نظر می‌رسد ارتش این کشور این سناریو را طراحی کرده است، اما این‌که این سناریو جواب دهد یا با شکست روبه‌رو شود هنوز به طور کامل مشخص نیست.

نفوذ ارتش در دستگاه قضایی و پارلمان به آن معنایی که آنها دست‌نشانده ارتش باشند، نیست، اما باید توجه کرد که در بحران کنونی، کشور با چالش‌هایی بسیار اساسی روبه‌رو شده است.

یعنی ما اکنون جنگی را در ایالت بلوچستان شاهد هستیم و ارتش هم در عمل نتوانسته یا نخواسته این بحران را کنترل کند. گذشته از این، ما جنگی دیگر هم در مناطق قبایلی این کشور داریم که باز هم ارتش نتوانسته یا نخواسته است آن را کنترل کند. از سوی دیگر، فشار آمریکا نیز همچنان بر پاکستان ادامه دارد و ارتش را برای ورود به وزیرستان و حمله به القاعده تحت فشار قرار می‌دهد بنابراین همه این امور سبب شده است تا اکنون بحرانی جدی برای دولت و ارتش این کشور به وجود آید.

در این خصوص راه‌حل اولی که وجود دارد، آن است که کودتای نظامی صورت گیرد، اما این مساله هم با مشکلاتی روبه‌رو خواهد بود لذا برکناری دولت از راه قوه قضاییه و... که حداقل شکل قانونی را با خود به همراه دارد، باصرفه‌تر است.

این رویکرد در پارلمان مطرح شد، اما به دلیل این‌که در پارلمان نمایندگان حزب مردم در اکثریت هستند، خلع دولت رای نیاورد، لذا اکنون امید ارتش به قوه قضاییه است. اگر قوه قضاییه نخست‌وزیر را محکوم کند، دولت ساقط می‌شود ولی اگر نتواند بر ضددولت کار عمده‌ای انجام دهد، در آن صورت ارتش به حزب مردم فشار وارد خواهد کرد تا خود کناره‌گیری کرده و انتخاباتی زودهنگام را برگزار کند. در این انتخابات هم شانس حزب مسلم لیگ نواز بیشتر از حزب مردم است اما مسلم لیگ هم با ارتش مشکلاتی دارد. به طور کلی باید گفت بن‌بستی را که اکنون در پاکستان به وجود آمده است، نمی‌توان حل کرد مگر این‌که دولت حزب مردم به شکلی کنار رود.

اکثریت نمایندگان مجلس از حزب مردم این کشور هستند. گذشته از این قبلا بین نواز شریف و مرحوم خانم بوتو (که در آن زمان رهبر حزب مردم بود) توافقی در لندن به عمل آمد و بنا بود که هر کدام از دو حزب در انتخابات به پیروزی رسید، حزب مقابل اجازه دهد که دولت دوره پنج ساله خود را به پایان رساند. تاکنون نیز حزب مسلم لیگ برای سرنگونی دولت حزب مردم کارشکنی نکرده است. اکنون نیز حزب مردم امیدوار است که این بحران را پشت‌سر گذاشته و دوره پنج ساله خود را به پایان رساند (چنانچه رحمان مالک وزیر کشور نیز اخیرا از ادامه تلاش حزب مردم برای ادامه دوره پنج ساله خود خبر داد).

از طرفی هم باید گفت با توجه به مشکلات ممکن است حزب مردم وادار به کناره‌گیری شود. در چنین شرایطی ، ارتش به دنبال خط سومی است که نه حزب مردم در آن باشد و نه مسلم لیگ، بلکه حزب عمران خان و شاید در پشت پرده نظامیان با پرویز مشرف هم (که اعلام کرده به کشور برمی‌گردد) به توافقی رسیده باشند، اما در کل باید گفت شانس حزب مردم برای طی دوران پنج ساله رهبری خود در پاکستان تا حدی کاهش یافته است.

هدف اصلی آمریکایی‌ها این است که ارتش پاکستان گروه طالبان افغانستان و سازمان القاعده را از وزیرستان بیرون کند و اختلاف‌نظری که بین آمریکایی‌ها و ارتش پاکستان به وجود آمده، بر سر همین مساله است. ارتش پاکستان تا قبل از کشته شدن بن لادن، وجود رهبران القاعده در این کشور را نمی‌پذیرفت، اما اکنون ارتش پاکستان در مظان اتهام جدی حمایت از گروه‌های افراطی قرار دارد، لذا آمریکا هم کمک‌های نظامی، مالی و... خود را به پاکستان کاهش داده است.

مجموعه فشارها به گونه‌ای است که یا ارتش پاکستان به جنگی داخلی با گروه‌های طالبان محلی تن دهد یا این‌که در پشت پرده با آمریکایی‌ها (بدون این‌که مجبور باشند جنگی داخلی را تحمل کند) به تفاهم برسد. به نظر می‌رسد با تحولات جدید، ارتش پاکستان تلاش می‌کند خود را از مظان همکاری با گروه‌های افراطی خارج کند. یعنی آمریکا تا زمانی که مسائل افغانستان حل نشود، نمی‌تواند نظر مثبتی نسبت به ارتش پاکستان داشته باشد.

علی رمضانی - جام‌جم