درگیری‌ها، آفت فرآیند دولت‌سازی در لیبی

پایان دیکتاتوری قذافی که امید به حیات جدید را در اذهان 6 میلیون شهروند لیبیایی زنده کرد به معنای انتقال این کشور ثروتمند شمال آفریقا به سوی نظام مردم‌سالاری نیست بلکه اینک آغاز دشوارترین مرحله گذار این کشور است. دولتمردان غربی و در راس آنها ایالات متحده آمریکا به منظور تامین سهم خود از تحولات لیبی ثروتمند ابتدا به سناریوی بن‌لادن‌سازی روی آوردند و جنگ این کشور را به یک جنگ فرسایشی تبدیل کردند به‌گونه‌ای که جنگ تا بازداشت و مرگ معمر قذافی نزدیک به 8 ماه ادامه یافت و در نهایت دیکتاتور سابق لیبی همچون بن‌لادن به قتل رسید. ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر روسیه در این باره می‌گوید: هواپیماهای بدون سرنشین غربی که برخی از آنها آمریکایی بودند به ستون نیروهای قذافی که دیکتاتور در میان آنها بود، حمله کردند و سپس نیروهای ویژه آمریکایی شماری از مبارزان و مخالفان قذافی را به محل آوردند و بلافاصله وی را کشتند که این دقیقا مشابه رویکردی است که کاخ سفید در قبال اسامه بن‌لادن به‌کار گرفت. بر اساس اخبار موجود، آمریکایی‌ها بن‌لادن را از محلی به محل دیگر منتقل ‌کردند و در موعد مناسب به پاکستان انتقال دادند و در زمانی که مطلوب‌شان بود با یک عملیات کماندویی وی را به قتل رساندند. حال آن‌که می‌توانستند هم بن‌لادن و هم قذافی را زنده دستگیر و بازداشت کنند. ناظران این اقدام سران واشنگتن را برای جلوگیری از افشای اسراری از سوی قذافی و بن‌لادن درباره ارتباط آنها با آمریکا می‌دانند.

حال که معمر قذافی از صحنه سیاسی لیبی کنار گذاشته شده است کشورهای غربی تلاش می‌کنند با استفاده از تعصبات و مطالبات برخی قبایل مناطق جنوبی این کشور مانند آمازیغی، بربرها، توارق و تبو که در زمان معمر قذافی بخشی از اداره کشور را در اختیار داشته و اینک فراموش شده‌اند، ناامنی را در فضای امنیتی لیبی به‌وجود آورند. هرچند دولت موقت و شورای ملی انتقالی لیبی تلاش می‌کنند تا نهادهای اجتماعی و سیاسی را در این کشور شکل دهند، اما وجود میلیون‌ها سلاح در دست مردم و به‌خصوص جوانان، وجود طرفداران حکومت قذافی، حضور پنهان و آشکار نیروهای القاعده که دست‌پرورده آمریکا و برخی کشورهای عربی بودند و همچنین قبایل مخالف ساختار حکومتی حاکم مشکلات جدی را برای آنها ایجاد کرده است. به این ترتیب، هرچند دیکتاتوری حذف شد، اما خطرات ناشی از نیروهای مسلح به جا مانده از قذافی، نبود نهادهای اجتماعی و سیاسی، تعصبات قبایلی و قومی و رقابت‌های قبیله‌ای و فرقه‌ای همواره سرزمین عمر مختار را تهدید می‌کند.

اینک پروژه مهم تشکیل نهادهای اجتماعی و بازسازی کشور ذهن مسوولان شورای ملی انتقالی و دولت موقت لیبی را به خود مشغول کرده است و آنها تلاش می‌کنند کنفرانس ملی را با عضویت 200 نفر تشکیل دهند. این کنفرانس نخست‌وزیر جدید و سپس ترکیب دولت ائتلافی را برمی‌گزیند. به گفته بسیاری از کارشناسان شمال آفریقا، احتمال رقابت داخلی میان مسوولان این کشور وجود دارد و اگر جناح‌های مختلف از یک چهره معتبر و رهبری‌کننده بی‌بهره باشند، شکاف فکری و مدیریتی موجود، ایجاد یک لیبی واحد را با تهدید جدی مواجه خواهد کرد.

این کارشناسان معتقدند قبایل و گروه‌هایی که در شهرهای سرت و بنی ولید تا آخرین نفس‌های دیکتاتور هوادار او مانده بودند تا مدت‌ها به آشوب‌آفرینی ادامه خواهند داد و به این‌ترتیب خشونت‌های قبیله‌ای، لیبی را با یک تنش جدی روبه‌رو می‌کند. چنانچه قبایل جنوبی لیبی هم به مخالفت خود با دولتمردان کنونی این کشور ادامه دهند و از سوی دیگر فشار دولتمردان واشنگتن در به تعویق انداختن برگزاری انتخابات افزایش یابد، امکان خطر تنش جدی که فرآیند دولت‌سازی و ملت‌سازی در لیبی را با مشکل روبه‌رو می‌کند، وجود خواهد داشت. / ایرنا