صف‌بندی میان شمال و جنوب

در این مذاکرات تفاوت میان کشورهای در حال توسعه و پیشرفته مشهودتر از پیش بود. در حالی که کشورهای در حال توسعه با قبول مسئولیت اقدامات خود سعی در بهبود شرایط آب و هوای جهانی داشتند، کشورهای پیشرفته همچون اتحادیه اروپا و آمریکا در پی تحمیل خواسته هایشان به اجلاس بودند.

به گزارش روز دوشنبه خبرنگار جام جم آنلاین از دهلی، رعایت اصولی در راستای بهبود شرایط آب و هوایی جهان به پیمان کیوتو باز می‌گردد که تا سال 2012 قابلیت اجرایی دارد. شرکت کنندگان در اجلاس اخیر دوربان در باره معاهده ای که ضمیمه پیمان کیوتو شود توافق کردند.

 پیمان کیوتو که در سال 1997 به تصویب 37 کشور صنعتی جهان رسیده، این کشورها را ملزم به کاهش 5 درصدی (نسبت به سال 1990) انتشار گازهای گلخانه ای در دوره پنج ساله 2008 تا 2012 کرده است.

در آغاز سال میلادی آینده، 195 عضو کنوانسیون تغییر آب و هوایی سازمان ملل متحد باید مذاکره در باره رژیم جهانی را آغاز کنند؛ مذاکره ای که قرار است تا سال 2015 نهایی شود و از سال 2020 به اجرا درآید.

 این تصمیم هنگامی اتخاذ شد که اتحادیه اروپا مجبور شد به گروهی از کشورهای در حال توسعه  شامل هند و چین بپیوندد و به معاهده ای منصفانه رضایت دهد تا در ساعات اندکی که از صبح روز یکشنبه باقی بود، از شکستی که انتظار می رفت در انتظار این اجلاس باشد پیشگیری کند.

به نوشته روزنامه تایمزآوایندیا، هند با دو تقاضای عمده به کنفرانس دوربان رفته بود؛ اینکه اصول عادلانه مورد نظرش، در هر رژیم جدید آب و هوایی ثابت باقی بماند و همچنین قرارداد جهانی جدید پس از سال 2020 به اجرا درآید.

این در حالی است که اتحادیه اروپا با درخواست کنار گذاشتن تساوی و آغاز یک معاهده جدید از سال 2015 که همه کشورها را شامل شود به اجلاس آمده بودند؛ بدون توجه به مسئولیت های تاریخی که کشورهای اروپایی را به تعهدات الزام آور قانونی مجبور می سازد.

در نهایت، هند به عنوان رهبر کشورهای در حال توسعه، صدایش را بلندتر از سایر کشورها به گوش دنیا رساند. این کشور با تأکید بر جنبه های اخلاقی توسعه، موفق شد به اهدافش در این اجلاس دست یابد و حمایت متحدانش از جمله چین، و بسیاری از کشورهای در حال توسعه گروه G77 را جلب کند.

هنگامی که اتحادیه اروپا به پشتوانه کشورهای جزیره ای کوچک تقاضا کرد که چین، هند و دیگر کشورهای در حال توسعه اعتراض را متوقف کرده و توافقنامه الزام آور جهانی را بپذیرند، «جایانتی ناتاراجان»، وزیر محیط زیست هند خطاب به دنیای توسعه یافته انعطاف ناپذیر گفت: «من باید چک سفید امضا به شما بدهم و زندگی 1.2 میلیارد هندی را نادیده بگیرم؟ این در حالی است که ما حتی نمی دانیم نقشه راه اتحادیه اروپا چیست؟ من فکر می کنم که این برنامه ای برای انداختن گناه تغییرات آب و هوایی به گردن کشورهایی است که مسئولیتی متوجه شان نیست. اما ما از تقاضای اجرای اصولی عادلانه عقب نشینی نمی کنیم.»

پس از این صحبت ها، «ایکزی ژنهوا»، وزیر چین نیز در حمایت از وزیر محیط زیست هند گفت: «چه چیزی به شما این حق را می دهد که به ما بگویید چه کار کنیم؟ ما اقداماتی را به انجام رسانده ایم و می خواهیم ببینیم شما چه می کنید.»

دیگر کشورهای در حال توسعه از جمله پاکستان، فیلیپین و مصر نیز در حمایت از هند و چین، خواستار قراردادی عادلانه تر شدند که فضای توسعه بهتری را برای ملت های فقیر فراهم آورد، حتی اگر تقاضای آنها بعد از سال 2020 قابل اجرا باشد.

کشورهای شرکت کننده در این اجلاس به توافق رسیدند که روندی را برای توسعه یک پروتکل به راه بیاندازند که ابزار قانونی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای به حدی که قابل کنترل باشد را فراهم آورد.

 این اجلاس به این نتیجه رسید که چنین هدفی می تواند پس از مرور کنوانسیون کنونی سازمان ملل و گزارش IPCC (پانل بین الدولی تغییرات آب و هوایی) سازمان ملل متحد در باره علم تغییرات آب و هوا تا سال 2015 محقق شود.

 میزبان و رییس این اجلاس، آفریقای جنوبی، مجبور شد ادامه این جلسه را به زمان دیگری موکول کند و از اتحادیه اروپا و کشورهای در حال توسعه از جمله هند بخواهد به مصالحه برسند.

به طور کلی دو توافقی که کشورهای شرکت کننده در اجلاس دوربان به آن رسیدند را می توان چنین خلاصه کرد: «تشکیل صندوقی که به کشورهای فقیر برای مقابله با پیامدهای تغییر اقلیم و تعیین چارچوبی برای کاهش آلایندها کمک کند» و «تنظیم پیمان نامه ای که کشورها را متعهد می سازد تا سال 2015 مقدمات کاهش گازهای گلخانه ای و اجرای پیمان نامه (سال 2020) را فراهم سازند».

در پایان این دیدار طولانی و بی سابقه، هند یک دهه دیگر برای رشد اقتصادی نامحدود اما مسئولانه ای که مدنظر دارد فرصت یافت. این کشور جایگاه خود را از سازنده معاهده به رهبر گفتگوهای تغییر آب و هوا تغییر داد.

تغییر اب و هوای جهانی امروز بیش از گذشته مشهود است اما این موضوع به سال 1979 برمی گردد که نخستین کنفرانس آب و هوای جهانی در جنوا برپا شد.

 مریم پاپی- خبرنگار جام جم در هند