رسوم یزدی‌ها برای محرم

صدیقه رمضانخانی بیان کرد: یکی از مکان‌هایی که برای برپایی مراسم یزدی‌ها شهرت دارد، حسینیه‌ها هستند. به‌جز حسینیه‌ها، بازار و تکایا در برگزاری مراسم عاشورا فعال‌اند؛ اما چند روز مانده به محرم، علامت‌هایی سه‌گوش به رنگ سیاه، سفید و قرمز در کوی و برزن و دیوار مسجد، خانه‌ها و تکایا نصب می‌شود که خبر از تعزیه حسینی می‌دهد.

او از جمله حسینیه‌های معروف یزد به حسینیه‌های وقت و ساعت، بازار نو، سلسبیل، ام الائمه، کربلایی‌ها، شیخداد، نظر کرده، خرمشاه، خضرآباد، کسنویه، ابوالمعالی، باغ گندم، شاه ابوالقاسم، امیرچخماق، مظفری و گلچینان اشاره کرد.

وی درباره‌ مشارکت مردم، گفت: زمین حسینیه‌ها به‌وسیله فرش‌های نذری مزین می‌شود و عاشقان حسینی نظافت خانه‌های حسینی را پیش از مراسم را آغاز و لوازم مورد نیاز مراسم را محیا می‌کنند.

این پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی درباره آداب پوش کشیدن روی سقف حسینیه، اظهار کرد: پوش از پارچه‌ای محکم با الیاف پنبه‌ای است که به نقوش واقعه کربلا مزین شده و نمادی از خیمه‌گاه حسینی است تا عزاداران در محیطی دور از هیاهوی روزمره و مصون از گرما و سرمای کویری، مراسم عزاداری را برپا دارند.

وی افزود: پیش از آغاز مراسم پوش کشیدن، عده‌ای به‌نام چاووش‌خوان یا پیشکسوتان محل شروع به خواندن اشعاری در وصف کربلا می‌کنند و مردم را برای برپایی خیمه‌گاه حسینی دعوت می‌کنند. معمولا جوانان دوست‌دار امام حسین (ع) آماده پوش کشیدن می‌شوند.

او ادامه داد: در وسط مجلس، سکوی محکم و مدوری ساخته شده است که عمود و تیرک خیمه «یا حسین» گویان به‌وسیله طناب محکم و استو می‌شود و پوش با زحمت بسیار بالا کشیده و طناب‌های محکم و حلقه‌های فلزی به دیوار یا پشت خیمه‌گاه محکم می‌شود.

رمضانخانی بیان کرد: کار پوش کشیدن به‌قدری مشکل و گاه خطرناک است که اغلب با قربانی کردن و پرداخت صدقه همراه است. بعد از تمام شدن مراسم، متولیان و پیشکسوتان مجالس با شربت و شیرینی کام را شیرین و در حق برپاکنندگان پوش دعا می‌کنند.

این پژوهشگر درباره مراسم چاووشی‌خوانی پیش از محرم نیز گفت: چاووش‌خوانان دسته‌هایی بودند که با صدای بلند و رسا اشعاری را می‌خواندند که تقریبا مهیج بود و مردم را برای عزاداری آماده و در واقع، دعوت می‌کردند. بعدها چاووش‌خوانی به داخل مجالس روضه‌خوانی کشیده شد و «پامنبرخوانی» نام گرفت.

وی افزود: چاووش‌خوانان رهبری داشتند که اشعار مرثیه را با صدای بلند می‌خواند و همزمان با او، بقیه افراد سرها را به هم نزدیک می‌کردند و به او جواب می‌دادند. از جمله دو نفر چاووش‌خوان یزدی دو برادر به‌نام درویش خوشحال‌ها بودند.

او ادامه داد: یکی از وی‍ژگی‌های بارز پامنبرخوانان این بود که بین روضه‌خوانی شروع به جوش زدن می‌کردند که بسیار پرشور بود.

رمضانخانی درباره مراسم بسیار زیبای پرسه‌زنی در یزد نیز گفت: این مراسم قبل از شروع ماه محرم انجام می‌شد. به این ترتیب که دو دسته مختلف از یک حسینیه جمع می‌شدند و به حسینیه دیگری می‌رفتند و مردم آنجا را به انجام مراسم عاشورایی دعوت می‌کردند.

او اضافه کرد: در مراسم دسته مهمان بسیار مورد تکریم حسینیه میزبان قرار می‌گرفت و معمولا مردم به پیشکسوتان دسته مهمان تعارف می‌کردند و گوسفند یا پول به آنها می‌دادند تا مراسم عاشورایی بهتر برگزار شود.