موج شکن‌ها سواحل جنوب کشور را آباد می‌کنند

کارشناسان زیست‌محیطی کشور اجرای درست و اصولی این طرح را موجب به حداقل رساندن مضرات و آسیب‌های آن بر محیط زیست کشور می‌دانند ولی در عین حال معتقدند که هرگونه نارسایی در عملکرد این سازه به طور اساسی کارکرد بندر یا تاسیسات ساحلی را دچار اخلال خواهد کرد. موج‌شکن‌ها سازه‌هایی هستند که محدوده حفاظت‌شده‌ای را برای سواحل و کشتی‌ها فراهم می‌کنند تا کشتی‌ها براحتی در بندر پهلوگیری، بارگیری و تخلیه کالا کنند. از طرفی با محدود کردن سرعت و میزان ضربه امواج، مانع آسیب دیدن سازه‌های ساحلی و لنج‌ها و قایق‌های ماهیگیری می‌شوند و در واقع از آنها محافظت می‌کنند و با ایجاد امنیت برای مردم و سرمایه‌هایشان، باعث ابقا و حتی کوچ افراد به آن مناطق و ایجاد رشد و توسعه و پیشرفت آن می‌شوند. علاوه بر آن موج‌شکن می‌تواند وسیله حفاظتی برای جلوگیری از انتقال رسوبات در مناطق ساحلی باشد.

مدیر طرح احداث موج‌شکن‌های بنادر کوچک جنوب در گفت‌وگو با جام‌جم اهداف این پروژه را ساماندهی سواحل، شامل ایمن‌سازی و نظم‌بخشی آن دانسته و با بیان این‌که با اجرای این پروژه سواحل نظم و امنیت پیدا کرده و سرمایه مردم مورد هجوم امواج دریا قرار نمی‌گیرد و مردم نیز از سواحل دور نمی‌شوند، می‌گوید: اولین گام ما در این پروژه در حال حاضر ایجاد حوضچه‌های امن در سواحل دریاست. ایجاد این حوضچه‌ها نیاز ملموس مردم ساحل‌نشین است که مثل نان‌شب برای آنها واجب است چراکه تمام سرمایه آنها گاه تنها یک قایق ماهیگیری است که تا چشم به هم می‌زنند امواج دریا این قایق یعنی تمام سرمایه و زندگی آنها را با خود می‌برد.

محمد تقی ساداتی‌پور با بیان این‌که موج‌شکن‌ها برای مردم ساحل‌نشین حکم پارکینگ را دارند، می‌افزاید: در حال حاضر ماهیگیران قایق‌هایشان را باید یک کیلومتر در ساحل بکشند تا مطمئن شوند آب آن را نمی‌برد در حالی که با ایجاد این موج‌شکن‌ها و حوضچه‌ها، خیالشان از این بابت راحت و سرمایه‌شان هم حفظ می‌شود و همین امر باعث بازگشت مردم به سواحل به جای فرار آنها می‌شود.

وی ویژگی دیگر اجرای این پروژه را استقرار امنیت پایدار دانسته و تصریح می‌کند: این کار در کنار پایداری و ماندگاری مردم در کنار سواحل، موجب توسعه اقتصادی منطقه نیز می‌شود چرا که اگر مرزها خالی از سکنه باشند تا عمق چند صد کیلومتری هم اگر بیگانگان تحرکاتی داشته باشند کسی متوجه آن نمی‌شود، اما در صورت توسعه سواحل، مردم به آن مناطق کوچ می‌کنند و امنیت را هم با خود به آنجا می‌برند.

مدیر طرح احداث موج شکن ها با بیان این‌که، اجرای این پروژه پاسخ به یک نیاز تاریخی است که روی زمین مانده است، می‌افزاید: در حوزه زمینی کارهای زیادی مانند ساخت پل، جاده و ساختمان صورت گرفته اما در حوزه دریا تاکنون کاری انجام نشده است. از سوی دیگر بحث اشتغالزایی این پروژه را نمی‌توان نادیده گرفت چراکه این طرح چه در زمان اجرا برای ماموران اجرایی و چه برای مردم پس از عملیاتی شدن آن، اشتغالزایی فراوانی را به دنبال دارد.

مدیر طرح احداث موج‌شکن‌های بنادر کوچک جنوب درباره روند طی شده این پروژه از آغاز تاکنون می‌گوید: در راستای رسیدگی به این نیاز تاریخی، یک سری مطالعات سراسری در دو، سه سال اخیر با محورهای مختلف اجتماعی، اقتصادی، امنیتی، محیطی، فرهنگی و پدافندی از نقاط صفر مرزی غرب یعنی مرز خوزستان و اروند رود تا نقطه صفر مرزی شرق یعنی خلیج گواتر صورت گرفت و پس از این مطالعات جامع اولیه، مطالعات مکان‌یابی انجام شد و تمام نقاطی که نیاز به توسعه داشتند و بهره‌بردار (فرضا ماهیگیری که قایقش را در آن ساحل پارک می‌کند) هم در آنجا بود، اما امنیت نبود، شناسایی شد و در قالب طرح جامع توسعه بنادر چند منظوره جنوب به تصویب دولت رسید و مسوولیت کار به عهده سازمان بنادر کشور قرار گرفت.

ساداتی‌پور با بیان این‌که تا امروز 90 نقطه برای اجرای این پروژه در سواحل 4 استان سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان شناسایی و تعریف‌شده و مراحل تصویب را هم گذرانده است، می‌افزاید: در حال حاضر در بیش از 40 نقطه از نقاط مصوب شده، عملیات اجرایی ساخت این موج‌شکن‌ها آغاز شده است.

وی با بیان این‌که قرار شده در مراحل بعدی و سال‌های آتی این موج‌شکن‌ها توسعه یافته و به بندر تبدیل شوند تا هم ماندگار بمانند و هم باعث کوچ مردم به این مناطق شوند، تصریح می‌کند: برنامه ما تکمیل این پروژه‌ها و توسعه کل سواحل جنوب کشور تا پایان سال 92 است و ممکن است در مطالعات بعدی تعداد این نقاط افزایش هم پیدا کند.به گفته ساداتی پور، با احداث موج‌شکن در نقاط تعیین شده، سواحل خلیج فارس و دریای عمان که الان بکر و دست‌نخورده و خالی از سکنه هستند، زیر پوشش عمران و آبادی می‌روند و این موج‌شکن‌ها به پایگاهی برای ساخت و توسعه بنادر جدید تبدیل می شود، چراکه لازمه داد و ستد و نقل و انتقالات دریایی ایجاد و توسعه بنادر است و این موج‌شکن‌ها مبادی خوبی برای توسعه در این زمینه هستند و سواحل جنوبی ما را کاملا به عمران و آبادی می‌رسانند.

مدیر اجرایی این پروژه نیز با اشاره به این‌که از تعداد 90 نقطه تعیین‌شده برای احداث موج‌شکن حدود 40 نقطه در دست اجرا و احداث و بقیه در حال طی مراحل مطالعاتی است، می‌گوید: 22 موج‌شکن‌تا 22 بهمن سال جاری تکمیل‌شده و به بهره‌برداری خواهند رسید.

محمد متولیان با بیان این‌که بحث مطالعاتی، صدور مجوز و تامین منابع مالی این پروژه در سال 88 اتفاق افتاد و عملیات اجرایی آن از اواخر سال 88 کلید خورد، می‌افزاید: تا امروز حدود 6 تا از این موج‌شکن‌ها تکمیل‌شده و به مرحله بهره‌برداری رسیده‌اند و بقیه در مراحل اجرا قرار دارند و از پیشرفت‌های 30 تا 90 درصدی برخوردار هستند.

وی تصریح می‌کند: هر پروژه به طور میانگین 5 میلیارد تومان هزینه در بر داردکه با توجه به مساحت متغیر موج‌شکن‌ها از 5/3 تا 14 هکتار، این هزینه تغییر می‌کند.

متولیان با اشاره به این‌که پیمانکاران این پروژه 2 قرارگاه خاتم‌الانبیا و خاتم‌الاوصیاست، می‌گوید: این پروژه در حال حاضر در سطح بزرگی از سواحل کشور به طول 2800 کیلومتر به طور همزمان در حال اجراست.

مدیر دفتر تالاب‌ها و سواحل سازمان محیط زیست نیز ضمن اشاره به مزایای این طرح از جمله ساماندهی سواحل و ایجاد امنیت برای قایق ماهیگیران و نظارت بر صیادی غیرمجاز، به «جام‌جم» می‌گوید: اجرای این پروژه طبعا دارای اثرات مخرب زیست‌محیطی است و از آنجا که به خاطر ویژگی‌ها و مزایای بسیار آن امکان ممانعت از آن وجود ندارد، سعی شده از روشی در اجرا استفاده شود که در حد امکان از بروز این آثار مخرب جلوگیری شود.

آرش نکوئیان می‌افزاید: پیش از شروع پروژه، خط قرمزهای سازمان محیط زیست به مجریان طرح اعلام و از آنها خواسته شد از مصالحی استفاده کنند که کمترین خسارت را به دریا و محیط آن وارد کند.وی با بیان این‌که استفاده از سنگ‌های طبیعی، بزرگ و مستحکم به منظور تخریب و کدورت کمتر آب، بویژه در سواحل سیستان و بلوچستان که هم بکرتر هستند و هم ضربات موج سنگین‌تر است یکی از خواسته‌های ما بود، تصریح می‌کند: هم اکنون در 4 استانی که طرح در آنها اجرا می‌شود ناظران بومی محیط زیست در آن مناطق، در حال نظارت دقیق و مستمر بر اجرای طرح هستند و در مناطقی که بکر و دست‌نخورده هستند مثل سواحل بلوچستان، ‌علاوه بر ناظران بومی، کارشناسانی هم از ستاد کل به منطقه اعزام شده و در حال رصد اجرای صحیح پروژه هستند.

نکوئیان با بیان این‌که در حال حاضر سواحل بلوچستان برای ما از اهمیت و حساسیت ویژه‌ای برخوردار است، یادآور می‌شود: در مورد 3 استان دیگر به علت وجود سازه‌های بی‌شمار صنعتی و وجود بنادر و موج‌شکن‌های متعدد و حضور مردم در آن مناطق، حساسیت زیست‌محیطی زیادی نداریم ولی منطقه بلوچستان به علت خالی بودن از این مجموعه‌ها، طبیعت و دریای دست‌نخورده‌ای دارد که باید از همین ابتدا مراقبت ویژه‌ای روی آن صورت بگیرد، لذا یکی از خواسته‌های ما از مجریان طرح رعایت فاصله زیاد بین موج‌شکن‌ها بود که این فاصله‌ها از حدود 4 تا 10 کیلومتر بسته به حساسیت منطقه پیش‌بینی شده است. ضمن این‌که در مناطق حفاظت‌شده استان هم تا به حال مجوز احداث هیچ موج‌شکنی را نداده‌ایم.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران