پایان عصر برلوسکنی

برلوسکنی مردی خود ساخته بود که حرفه خود را از فروش ماشین‌های جارو برقی و آوازه‌خوانی در کشتی‌‌های تفریحی و کلوپ‌های شبانه آغاز کرد. او هنوز هم در سرگرم ساختن مخاطبان خود از مهارت فراوانی برخوردار است. او در جذب مخاطبان و اقناع افکار عمومی نیز تبحر فراوانی دارد. برلوسکنی با ورود به جهان مخاطبان خود آنها را مسحور خود می‌کرد. او با املاک و مستغلات خود و بهره‌مندی از شبکه‌‌های رسانه‌ای و خبری گسترده، ثروتی به دست آورده که با استفاده از آن به دفعات قوانین ایتالیا را زیر پا می‌گذاشت. وی بارها به دلیل فرار از مالیات، اختلاس، سوءاستفاده از قدرت و تبانی با مافیا و ارتباط نامشروع، مورد بازجویی قرار گرفت. برلوسکنی در مصاحبه خود با نیوزویک در سال 2006 اعلام کرد: «اتهامات مطرح شده علیه او گسترده‌ترین و بی‌سابقه‌ترین اقدامات قضایی است که در طول تاریخ در یک کشور دموکراتیک به مورد اجرا گذاشته می‌شود، اما من در زندگی خود هیچ اقدامی انجام نداده‌ام که از آن شرمسار باشم.»

البته افکار عمومی ایتالیا نیز در استمرار حکومت برلوسکنی تاثیر بسزایی داشت. وجود نوعی همدلی و البته توام با حسادت همواره موجب اقبال عمومی به او در 17 سال گذشته بود. برلوسکنی از سال 2008 به این سو 51 بار موفق به کسب رای اعتماد از پارلمان ایتالیا شد. البته برلوسکنی زمانی به قدرت رسید که نخبگان سیاسی محافظه‌کار از رشد جنبش چپگرا در این کشور بسیار بیمناک بودند و از آن با عنوان «خطر سرخ» یاد می‌کردند. وی نیز توانست با اتخاذ مواضع ضد کمونیستی، جایگاهی مناسب برای خود در نظام سیاسی ایتالیا به دست آورد؛ چرا که بسیاری از مردم ایتالیا از حکومت بقایای حزب پیشین کمونیست واهمه داشتند.

هر چند بسیاری از شهروندان ایتالیایی از استعفای برلوسکنی خوشحال به نظر می‌رسند، اما در این میان افرادی همچون آندریا ساروبی از احزاب مخالف برلوسکنی نظر متفاوتی دارند. وی معتقد است که پیش از برلوسکنی، عمر دولت‌ها در ایتالیا تنها 9 یا 10 ماه بود. برلوسکنی توانست با اتخاذ سیاست‌های مناسب، موجب ایجاد ثبات در ساختار سیاسی ایتالیا شود. او با ایجاد فضایی خاص در کشور، مباحثات سیاسی را به نوعی رقابت ورزشی تبدیل کرد. شما یا باید رقیب او می‌شدید یا با او همراهی می‌کردید. پارلمان ایتالیا نیز به جایگاه یک استادیوم ورزشی تقلیل پیدا کرد، اما راز استمرار حکومت 10 ساله او در طول 2 دهه این بود که خود را نه یک سیاستمدار، بلکه یک شهروند و یکی از اعضای عادی جامعه معرفی می‌کرد. او رهبری بود که هر آنچه مردم ایتالیا می‌خواستند از زبان برلوسکنی می‌شنیدند.

البته برلوسکنی سال‌هاست که می‌گوید هیچ کس نمی‌تواند جایگزین او شود و تا حدودی نیز این گفته او صحیح است. وی در دوره زمامداری خود، ساختاری پیچیده ایجاد کرد که تنها خود او می‌تواند زمام امور را در دست داشته باشد. بسیاری از لوایح و برنامه‌های برلوسکنی با توجه به نیازها و خواسته‌های خود او تدوین می‌شدند. قوانینی که او را از هر گونه تعقیب قضایی مصون می‌داشتند. البته برلوسکنی پس از خروج از دولت باید به خاطر رفتارهای عجیب و ناشایسته خود بهای بسیار سنگینی پرداخت کند. وی دیگر مصونیت خود ساخته‌اش را از دست خواهد داد. بسیاری از شهروندان ایتالیایی بر این باورند که این کشور بدون رهبر سرگرم‌کننده‌ای مثل او مسیر بهتری را در پیش خواهد گرفت.

تصمیم سیلویو برلوسکنی برای استعفا از سمت نخست‌وزیری، هفته گذشته هزاران ایتالیایی را به خیابان‌ها کشاند تا پایان عصر برلوسکنی را جشن بگیرند. جای هیچ تعجبی نداشت که پایان دوره سیاست‌ورزی برلوسکنی با سقوط سیاسی چشمگیر او همراه شد، اما آنچه مایه تعجب بسیاری از کارشناسان و شهروندان ایتالیا شده، این واقعیت است که برلوسکنی به خاطر رسوایی جنسی، فرار مالیاتی یا فساد گسترده خود مجبور به استعفا نشد، بلکه شرایط اقتصادی نامناسب او را از اریکه قدرت به زیر کشید. با توجه به رکود اقتصادی و افزایش سرسام‌آور میزان بدهی‌های این کشور و فشار فزاینده روسای شرکت‌های بزرگی همچون دیگو دلاواله رئیس گروه تاد و اما مارچگالگیا او را به ترک سمت نخست وزیری وادار ساختند.

هم اکنون اقتصاد ایتالیا دچار آشفتگی فراوان شده است و مردم اعتماد خود را به مشروعیت نظام سیاسی از دست داده‌اند. اعتراضات اخیر مردم رم جای هیچ شکی را باقی نمی‌گذارد که شهروندان ایتالیایی از شرایط موجود خود خشمگین هستند. اگر چنانچه در ساختار و شرایط سیاسی این کشور اصلاحاتی صورت نپذیرد، خطر افزایش اعتراضات حتی شدیدتر از آنچه در سال 1991 روی داد، وجود دارد. در این سال، دانشجویان ایتالیایی با پرتاب سکه و کفش به بتینو کارکسی نخست وزیر وقت ایتالیا اعتراض کردند و سیاست‌های او را مورد انتقاد خود قرار ‌دادند.

البته کناره گیری برلوسکنی از قدرت چندان هم بی‌سر و صدا نبود. وی با همان مهارت خاص خود در فریب افکار عمومی که در سراسر دوران نخست وزیری‌اش به وضوح قابل مشاهده بود، اعلام کرد یک هفته پس از تصویب طرح‌های اقتصادی کناره‌گیری خواهد کرد و هیچ کس نیز نمی‌تواند جای او را بگیرد. در واقع به رغم آن که برلوسکنی شکست خود در عرصه سیاسی را پذیرفت، اما این موضوع را هنوز نپذیرفته است که دیگر دوران قدرت و زمامداری او به پایان رسیده است. او با وجود کناره‌گیری رسمی هنوز هم سودای حضور در آینده سیاسی ایتالیا را در سر می‌پروراند و در پشت صحنه در صدد مهره‌چینی نظام سیاسی این کشور خواهد بود.

نکته جالب این‌که وی اعلام کرد، دلیل کناره‌گیری‌اش از قدرت خیانت مردم ایتالیاست. اما ناگفته پیداست که از ابتدا این برلوسکنی بود که به مردم ایتالیا خیانت کرد. او با ارائه چهره‌ای اصلاح‌طلب از خود و با تاکید بر اصول بازار آزاد توانست افکار عمومی را فریب دهد. او فرار از مالیات را بین مردم نهادینه کرد و مشروعیت نظام قضایی را زیر سوال برد. راهبرد همیشگی برلوسکنی در حمله به رسانه‌های مخالف به هنگام انتقاد از عملکرد او تمام نگاه‌ها را به سمت شخصیت او جلب می‌کرد و سایر معضلات ایتالیا تحت‌الشعاع اقدامات او قرار می‌گرفت. هشت سال و نیم دوره نخست وزیری او در دهه اول قرن بیست‌ویکم باعث ویرانی اقتصاد و نیز اصول اخلاقی ایتالیا شد. ایتالیا هم‌اکنون در شرایطی قرار گرفته است که هم باید خود را از فساد نهادینه شده و به جامانده از دوران برلوسکنی نجات دهد و هم شرایط اقتصادی خود را بهبود بخشد. بدهی ملی این کشور هم اکنون به بیش از 9/1 میلیارد دلار رسیده است که این رقم می‌تواند اقتصاد اتحادیه اروپا و اقتصاد جهانی را با رکود بیشتر مواجه کند.

ماریو مونتی جایگزین برلوسکنی فردی تکنوکرات است که پیش از این کمیسیونر رقابت اتحادیه اروپا بود. مونتی اخیرا از سوی جورجیونا پولتیانو رئیس‌جمهور ایتالیا به سمت سناتور مادام‌العمر انتخاب شد و به این ترتیب بستر مناسب برای کسب مقام نخست وزیری فراهم شد.

البته مونتی نه در میان شهروندان ایتالیایی و نه در میان گروه‌ها و احزاب سیاسی از محبوبیت چندانی برخوردار نیست و به نظر می‌رسد برای اجرای طرح‌ها و برنامه‌های خود برای اعمال اصلاحات سیاسی با دشواری فراوانی روبه‌رو خواهد شد. البته مونتی از ویژگی‌های خاصی برای مدیریت اقتصاد و سیاست این کشور برخوردار است. اول این‌که، او از ایده‌های مناسبی برای خروج ایتالیا از بن‌بست موجود برخوردار است و دیگر این‌که فاقد جاه‌طلبی و بلندپروازی سیاسی است. این عوامل می‌تواند به او در تحقق ایده‌های خود کمک کند.

مونتی برای ترمیم اقتصاد این کشور فرمول خاصی را در نظر گرفته است. دولت وی باید هزینه‌های جاری را کاهش دهد و مالیات‌ها را افزایش دهد. مهم‌ترین چالش پیش روی مونتی لغو امتیازاتی است که از سوی برلوسکنی به سیاستمداران داده شده است. هم اکنون وزرای کابینه از مزایای متعددی همچون داشتن خودروهای گرانقیمت و سفر به نقاط مختلف با استفاده از جت‌های شخصی برخوردار هستند.

ضرورت اعمال اصلاحات نه تنها مورد تایید سیاستمداران این کشور قرار دارد، بلکه صندوق بین‌المللی پول و بانک مرکزی اروپا نیز بر آن تاکید دارند. بانک مرکزی اروپا با کاهش میزان پرداخت اوراق قرضه به ایتالیا در کناره‌گیری برلوسکنی از قدرت بسیار تاثیرگذار بود. مونتی برای اعمال اصلاحات، فردی مناسب به نظر می‌رسد و چهره‌های شاخص سیاسی ایتالیا نیز از تغییرات مورد نظر مونتی حمایت می‌کنند.

دولت تکنو کرات مونتی باید ساختاری را اصلاح کند که در آن روابط سیاسی قدرت و مزایای فراوانی را برای سیاستمداران فراهم کرده است؛ البته از بین بردن ساختار سیاسی ایجاد شده از سوی برلوسکنی و اعمال اصلاحات سیاسی مستلزم ظهور فردی خارج از ساختار کنونی ایتالیاست. از این رو بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند، سال‌ها طول خواهد کشید تا اعتبار مخدوش شده ایتالیا در عرصه نظام بین‌الملل بار دیگر ترمیم شود.