در‌حسرت یک حبه قند

دیابت یک بیماری مزمن است که به علت نقص ارثی یا اکتسابی در تولید انسولین توسط غده پانکراس (لوزالمعده) یا تاثیر نامناسب انسولین تولید شده به وجود می‌آید. در این بیماری غلظت گلوکز خون افزایش یافته و موجب آسیب نقاط مختلف بدن می‌شود. متاسفانه دیابت روی تک‌تک سلول‌ها و اندام‌ها تاثیر منفی می‌گذارد و هیچ عضوی از آن در امان نیست. عوارض این بیماری اغلب جدی و غیرقابل برگشت است. هنگامی که قند خون بشدت کنترل نمی‌شود، اعضای بدن متحمل آسیب جدی می‌شوند، اما برخی اعضا بیشتر از بقیه در معرض خطر قرار دارند.

براثر گذشت زمان و کنترل نکردن قندخون، دیواره عروق خونی ضخیم می‌شوند و این امر باعث محدودیت در خون‌رسانی به قلب، مغز و سایر نواحی بدن می‌شود. افراد مبتلا به دیابت حدود4 ـ2 برابر افراد عادی بر اثر ابتلا به بیماری‌های قلبی ـ عروقی جان خود را از دست می‌دهند. همچنین بیشتر از 70درصد افرادی که دچار دیابت هستند، فشار خونی بالاتر از حد طبیعی دارند. از سوی دیگر آسیب عروق خونی کوچک در چشم در نهایت می‌تواند منجر به نابینایی شود.

کلیه‌ها نیز حاوی میلیون‌ها رگ کوچک هستند. در افراد مبتلا به دیابت این عروق کار خودشان را درست انجام نخواهند داد و در نهایت دیابت، منجر به نارسایی و از کار افتادن کلیه خواهد شد.

آمار مبتلایان دیابت در کشور ما نیز به سرعت در حال افزایش است. بر اساس اعلام وزارت بهداشت 7 درصد از جمعیت بالای 30 سال کشور به بیماری دیابت مبتلا هستند. البته این رقم در قسمت‌های مختلف کشور متفاوت است. استان‌های بوشهر و یزد با ابتلای 16 درصد جمعیت، بیشترین شیوع دیابت را در کشور دارند.

بر اساس مطالعات انجام شده، جمعیت دیابتی‌های تهرانی حدود 7 درصد و افراد مبتلا به اختلال تحمل گلوکز حدود 13 درصد هستند. در مجموع حدود 20 درصد تهرانی‌ها یا دیابتی هستند یا به اختلال تحمل گلوکز مبتلا هستند؛ یعنی از هر 5 تهرانی یک نفر به این اختلالات مبتلاست.

برآورد می‌شود 7/3 درصد کل جمعیت روستایی کشور به دیابت مبتلا هستند، با توجه به آن که جمعیت روستایی از جمعیت فعال کشور بوده و از شیوه غذایی سالم‌تری نسبت به شهرها برخوردارند، این میزان ابتلا به دیابت می‌تواند به‌عنوان تهدیدی برای آینده مطرح باشد.

در کشورهای مجاور ما در امارات متحده ۲۰ درصد جمعیت، در عربستان ۱۴ درصد و در عمان ۱۰ درصد جمعیت به دیابت مبتلا هستند.

جمعیت کشور به سوی میانسالی در حال حرکت است و به تبع آن بیماری‌های غیرواگیر از جمله مزمن تنفسی، سرطان، بیماری‌های قلبی - عروقی و از همه مهم‌تر دیابت افزایش می‌یابد. استعمال دخانیات، تغذیه ناسالم، نداشتن فعالیت فیزیکی مناسب و مصرف الکل از جمله عواملی است که خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر را افزایش می‌دهد و لازم است در جهت آگاه‌سازی مردم تلاش بیشتری شود.

وزارت بهداشت اگر تمام تلاش خود را داشته باشد تنها در 20 درصد سلامت جامعه موثر است، اما رسانه‌های گروهی می‌توانند با تهیه گزارش و خبرهای حوزه سلامتی در ارتقای سلامت جامعه تلاش کنند. نقش رسانه‌های گروهی در پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر بسیار موثر است.

بر اساس قانون برنامه پنجم توسعه، تبلیغ مواد غذایی مضر سلامتی ممنوع است، اما متاسفانه تاکنون متاسفانه چندان توجهی به این موضوع نشده است.

بسیاری از پزشکان بی‌تحرکی را مهم‌ترین علت افزایش دیابت می‌دانند. در مقابل ورزش هم در پیشگیری از دیابت نقش دارد و هم در بهبود وضعیت مبتلایان به این بیماری موثر است. در حال حاضر تخمین زده می‌شود ۶۰ درصد جمعیت دنیا فعالیت فیزیکی کافی نداشته باشند. این حالت بیش از همه در بالغین کشورهای پیشرفته رخ می‌دهد. همچنین حدود ۱۰ درصد بالغین در زمان استراحت و تفریح خود فعالیت فیزیکی ندارند. در عین حال بیش از ۶۰‌درصد بالغین به سطح توصیه شده ۳۰ دقیقه فعالیت فیزیکی متوسط در روز نمی‌رسند. نکته مهم این است که تخمین‌زده می‌شود عدم تحرک جسمی باعث ۱۰ تا ۱۶ درصد موارد دیابت باشد.

همچنین مبتلایان به دیابت که روزانه 2 ساعت پیاده‌روی می‌کنند کمتر در معرض مرگ و میر به علت بیماری‌های قلبی ـ عروقی هستند.

یک برنامه ورزشی منظم و ممتد می‌تواند قند خون بدن را تثبیت کند، نیاز به دارو و انسولین را کاهش دهد و تغییرات وزن را کنترل کند. دیابت خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد، اما ورزش آن را پایین می‌آورد.

ورزش به افزایش طول عمر نیز کمک کرده و فرد را از ابتلا به بیماری‌های دیابت، بیماری‌های قلبی ـ عروقی، افزایش فشار خون، پوکی استخوان و التهاب مفاصل محافظت می‌کند. یک بیمار دیابتی با ورزش کردن می‌تواند قند خون خود را بهتر کنترل کند؛ زیرا زمانی که ورزش می‌کند قند خون سریع‌تر به مصرف می‌رسد و وزن نیز در سطح مناسبی قرارمی گیرد. همچنین ورزش باعث می‌شود فرد نسبت به خود نگرشی بهتر پیدا کند و سطح استرس را کاهش می‌دهد.

انجام فعالیت بدنی به ورود قند خون به داخل سلول‌های بدن کمک می‌کند. بنابراین ورزش نقش مهم و اصلی در برنامه درمانی مبتلایان به دیابت دارد. اگر شما ورزش نمی‌کنید شاید موقع آن باشد که فعال شوید و این مهم است که بتوانید در بیشتر روزهای هفته در مجموع 30 دقیقه (که می‌توانید به جلسات کوتاه‌تر تقسیم کنید) تحرک داشته باشید. اگر تاکنون ورزش نمی‌کردید، آن را به آرامی شروع کنید به طوری که حتی یک قدم زد ن 5 دقیقه‌ای می‌تواند به شما تحرک بخشد.

امسال نیز همچون سال‌های گذشته روز 14 نوامبر برابر 23 آبان ‌ مراسم بزرگداشت سالروز جهانی دیابت در سراسر ایران برگزار می‌شود.

روز جهانی دیابت که هر سال مراسم آن در سراسر جهان برگزار می‌شود، برنامه‌ای است که با مدیریت فدراسیون بین‌المللی دیابت اجرا می‌شود و بیش از 200 عضو مرتبط از بیش از 160 کشور و سرزمین مختلف در آن شرکت می‌کنند.

روز جهانی دیابت اولین بار با همکاری مشترک این فدراسیون و سازمان جهانی بهداشت در سال 1991 بنیان نهاده شد و در سال 2007 به عنوان یک روز رسمی سازمان ملل متحد اعلام شد.

بر اساس قطعنامه سازمان ملل متحد از تمام کشورهای عضو خواسته می‌شود که همزمان در این روز برنامه‌های ویژه آن را برگزار نمایند.

علت نامگذاری 14 نوامبر هم این است که این روز مصادف با سالروز تولد فردریک بنتینگ است که با همکاری چارلز بست در سال 1922 موفق به کشف انسولین شده بود.

برای اعلام تصویب روز جهانی دیابت از سوی سازمان ملل و نیز برای تأکید بر مبارزه برای پیشگیری از دیابت، استفاده از یک دایره به عنوان نشان «همه با هم برای دیابت»، تصویب شد. دایره یک نمادِ ساده است که براحتی می‌توان آن را پذیرفت و استفاده کرد.

در تمام فرهنگ‌ها دایره، نشانه زندگی و سلامتی است و معنی این نماد نیز این است که فشارهای سخت و شدید، نتیجه مثبت دارد.

رنگ آبی، تجسم آسمان است که همه ملت‌ها را متحد می‌کند (رنگ پرچم سازمان ملل نیز آبی است). دایره آبی دیابت، نشان اتحاد جهانی برای مبارزه علیه دیابت است! مجمع عمومی سازمان ملل در 20 دسامبر 2006 با تصویب قطعنامه برجسته و منحصر به فرد، دیابت را «یک بیماری مزمن و ناتوان‌کننده با هزینه‌های هنگفت» معرفی کرد که خانواده‌ها، دولت‌ها و کل جهان با آن مواجه است.

تاریخچه آموزش دیابت در جهان به 100 سال پیش و این آموزش در ایران به 20 سال گذشته برمی‌گردد و میزان آموزش برای فرد دیابتی حداقل 15 ساعت است. در حال حاضر هیچ یک از شرکت‌های بیمه هزینه‌ای برای آموزش و مراقبت‌های پیشگیرانه روزانه به بیماران پرداخت نمی‌کنند. در حالی که بیماران دیابتی پیش از مصرف مستمر دارو، نیازمند آموزش و آگاهی هستند که بدانند چگونه بیماری خود را کنترل کنند.

باید قبول کرد درمان بیماری دیابت علاوه بر مصرف دارو که هزینه آن توسط بیمه‌ها پرداخت می‌شود نیازمند آموزش و مشاوره بیمار در مورد تغذیه مناسب، تغییر سبک زندگی و کنترل روزانه قند خون است که متاسفانه تا زمانی که بیمه‌ها تمایلی به سرمایه‌گذاری در این قسمت نداشته باشند عملا کار زیادی در پیشگیری صورت نمی‌گیرد.

سازمان‌های بیمه‌ای، مسوولان و برنامه‌ریزان کشور باید هزینه‌های آموزش عموم مردم و مبتلایان به دیابت را بپردازند تا جامعه با آگاهی از این بیماری بداند چگونه با دیابت زندگی کند.

از سوی دیگر بر خلاف بیماری‌های عفونی و واگیر در مورد بیماری‌های مزمن معمولا تشخیص به موقع صورت نمی‌گیرد. در خصوص دیابت این موضوع بسیار شدیدتر و جدی‌تر است، بیش از60 درصد مبتلایان به دیابت کشور به علت قادر نبودن به تشخیص بیماری، دیرتر از موعد به پزشک مراجعه می‌کنند . این دیر مراجعه کردن مردم به پزشکان و تاخیر در آگاهی یافتن از ابتلا به دیابت، مشکل بسیار جدی محسوب می‌شود. عدم تشخیص به موقع هزینه‌های درمانی و عوارض بیماری را بشدت بالا می‌برد.

برنامه غربالگری دیابت یکی از مهم‌ترین طرح‌های وزارت بهداشت است که در کشور در حال اجراست. این طرح به منظور شناسایی بیماران مبتلا به دیابت و انجام برنامه‌های پیشگیری و کنترل عوارض زودرس و دیر رس این بیماری در 10 دانشگاه کشور از جمله یزد، کرمان، اهواز، مشهد، تبریز، شیراز، کرج، شهید بهشتی، تهران و اصفهان در حال اجراست.

برنامه غربالگری دیابت از ابتدای سال 89 در دانشگاه‌های مجری ویژه افراد بالای 30 سال و زنان باردار به صورت مستمر اجرا می‌شود. بنا بر اظهارات مسوولان وزارت بهداشت این برنامه در صورت آماده شدن بسترهای لازم در دیگر دانشگاه‌های کشور اجرا می‌شود.