مستند شاعرانه

 ارائه‌هایی همچون تشبیه، استعاره، تضاد، تضمین، ایهام و... قادرند به تصاویر یک فیلم ارزشی فراتر از ظاهر دیداری آنها ببخشند و همچنین صداهای فیلم را از ظاهر شنیداری فراتر برده و آنها را برای دلالت بر معانی ضمنی و پنهان در ذهن سازنده آماده کنند.

عدم اتکا به کلام در مستند شاعرانه از آن‌روست که مستقیم‌ترین روش ارتباطی استفاده از واژه و زبان گفتاری است، حال آن‌که مقوله‌ هنر و بخصوص شعر، کم‌ترین نسبت ممکن را با بیان مستقیم و یکسویه دارد. مستندسازی که قصد ساخت فیلم مستند شاعرانه دارد باید پدیدارهای بصری را به مثابه واژگان یک قطعه شعر ادبی بنگرد و موسیقی را هم به مثابه ردیف و قافیه و وزن درونی شعر. در آن صورت است که برآیند کار او از وجه خبری و اطلاع‌رسانی فاصله‌ گرفته و عمق معنایی و ارزش هنری همردیف با شعر و غزل پیدا می‌کند. رایج‌ترین ارائه‌ای که در ساخت مستند شاعرانه به کار فیلمساز می‌آید ارائه‌ استعاره است یعنی تشبیهی که مشبه و وجه شبه و ادات تشبیه آن حذف شده و فقط مشبه به باقی مانده است. به عنوان نمونه اگر ما بگوییم «علی که همچون شیر شجاع است آمد» از ارائه تشبیه استفاده کرده‌ایم اما اگر بگوییم «شیر آمد» آن وقت به استعاره روی آورده‌ایم. در فیلم مستند شاعرانه مستندساز تصاویر مستند را به گونه‌ای انتخاب می‌کند و کنار هم می‌چیند که تداعی معنایی غیر از معنای خود داشته باشند. موسیقی هم به کمک این تدوین آگاهانه‌ فیلمساز می‌آید و بر شاعرانگی اثر می‌افزاید. در مستند شاعرانه ما می‌خواهیم موسیقی درونی تصاویری را که می‌بینیم بشنویم نه این‌که برای موسیقی از پیش آماده شده، تصویرسازی کنیم. از این‌رو جورچینی دقیق و درست موسیقی و تصویر در مستند شاعرانه اهمیت بیشتری نسبت به نماآهنگ دارد و همین یکی از عوامل ارزش هنری بالاتر مستند شاعرانه در مقایسه با کلیپ و نماآهنگ است. از نمونه‌های خارجی مستند شاعرانه می‌توان به 2 فیلم کوتاه «شیشه» و «باغ وحش» ساخته‌ برت هانسترا اشاره کرد. شایان ذکر است به دلیل مهجور بودن این سبک از مستندسازی در ایران، نمونه‌ شاخصی از این شیوه در میان نمونه‌های داخلی وجود ندارد.