موزه‌ای برای همه ایران

تخت‌جمشید همان مکانی است که در روزگار امپراتوران هخامنشی، پایتختی مدرن و مجلل به شمار می‌آمده است. اینک نیز نمی‌توان چشم بر آن همه شکوه فرو بست. این مکان در فهرست سازمان جهانی یونسکو در سال 1979 به ثبت رسیده است.

تخت‌جمشید حوادث بسیاری را به خود دیده است؛ از سوختن در آتش تا تهاجم و دیگر بلایای طبیعی و غیرطبیعی... این قصه سر درازی دارد که خارج از بحث ماست.

در این محوطه یکی از قدیمی‌ترین و باشکوه‌ترین بناهای تاریخی ایران به نام موزه تخت‌جمشید، آغوش خود را به روی گردشگران داخلی و خارجی گشوده است و باقیمانده‌های این کاخ عظیم شاید تا حدودی بتواند قصه مردمان آن روزگار را به شیوه‌ای مجسم روایت کند.

خشت بنای موزه تخت‌جمشید که یکی از مجموعه‌های تخت‌جمشید به شمار می‌رود، چیزی در حدود 2500 سال پیش نهاده شد؛ یعنی در همان دوران اقتدار سلسله هخامنشیان. البته تنها بخش‌هایی از این بنا در حال حاضر به عنوان موزه استفاده می‌شود.

ورودی موزه در یک ایوان که در بخش شمالی ساختمان واقع شده است، قرار دارد، ساختمان موزه فعلی هم از شکوه و عظمتی برخوردار است که در برخی موارد حتی خیره‌کننده‌تر از اشیای داخل موزه به نظر می‌آید. به طور مثال سقف ایوان این بنا را 8 ستون چوبی تشکیل داده که با سر ستون‌های گاو 2 سرنگه داشته شده است. حتی پایه این ستون‌ها به شکلی ماهرانه و در نهایت زیبایی حجاری شده‌اند.

در مجموع این بنا دارای یک ایوان، 2 گالری و یک تالار است. جالب توجه آن‌که بزرگ‌ترین تخته سنگ یک تکه در مجموعه تخت‌جمشید در این بنا مورد استفاده قرار گرفته است.

با ورود به تالار، شما بسیاری از اشیا و آثار بر جای مانده از دوران هخامنشیان را خواهید دید، چنانچه در این خصوص اطلاعات تاریخی لازم را ندارید، حضور یک راهنما و گفته‌های او می‌تواند درک درست‌تری را نسبت به آن دوره ارائه کند. در یکی از قفسه‌های تالار، 8 مهره چشم با رنگ‌های متنوعی مانند زرد، سیاه، قهوه‌ای و غیره به چشم می‌خورد. این مهره‌ها سال 1337 در محوطه تخت‌جمشید کشف شد. هر کدام از مهره‌های مذکور ابعاد خاص خود را دارد.

ضمن بازدید، هر گردشگری با شنیدن و دیدن ساختار و نظم اداری دوران هخامنشیان متحیر خواهد شد. این مساله را گل‌نوشته‌های تخت‌جمشید گواهی می‌دهند. در حقیقت این گل‌نوشته‌ها اسناد خزانه تخت‌جمشید بوده‌اند که با خط عیلامی تحریر شده‌اند. اما عجیب‌تر از همه این‌که بسیارى از این کتیبه‌ها داراى نقش مهر هستند. همه مقامات و مسوولان آن دوره با مهر کردن اسناد به نوعی به آنها سندیت می‌بخشیدند.

در همین موزه اثر یک مهر وجود دارد که بیش از موارد دیگر، نگاه شما را مسحور خود خواهد ساخت. نقش مهر کوروش اول که روى یک لوح حک شده است.‌ موزه تخت‌جمشید که 9 سال پیش یعنی 28 اردیبهشت سال 1381 و همزمان با روز جهانی موزه افتتاح شد، در برگیرنده اشیای باستانی بسیاری است. از جمله چشم و گوش گاو که از جنس سنگ ساخته شده‌اند، به اضافه سر شیر و یک پنجه از سنگ لاجورد که به این تالار جلوه خاصی بخشیده‌اند.

انگار در دوره هخامنشیان نیز حشراتی مانند مگس موجب سلب آسایش امپراتوران وقت بوده‌اند، نشانه آن هم یک مگس‌پران است که در موزه به نمایش گذاشته شده است.

علاوه بر موارد فوق، ابزار و اداوات جنگی ایرانیان باستان مانند خنجر، سرنیزه، شمشیر و پیکان به شیوه‌ای زیبا در معرض دید عموم گذاشته شده است. در بخش دیگری از موزه، حکم خشایار شاه با ترجمه به زبان‌های فارسی و انگلیسی قرار دارد.

جالب است بدانید خشایارشاه، پادشاه ایران بر سرزمینی حکم می‌راند که متشکل از 127 استان بود. موسیقی از دوران باستان تا امروز جایگاه خاصی در فرهنگ ایرانیان داشته و دارد. وجود کرنا و مجمر 2 ابزار موسیقی موجود در این موزه، دلالت بر این موضوع دارد. از کنار دیواره‌های موزه که رد می‌شوید، گویی نجوایی نهان از آن دوران هنوز به گوش می‌رسد. حالا شما در قدیمی‌ترین ساختمان بر جای مانده از دوران ایران باستان هستید. در اینجا پیکره شکسته سنگی 2 گاو و مجسمه ناتمام یک سگ هم به شما خیره می‌شوند. در یک کلام می‌توان گفت همه چیز تحسین‌برانگیز است. همه چیز نشان و نمادی از عظمت و ابهت دارد؛ درست مانند «پنجه عقاب».

این موزه تنها یک بخش کوچک از یک موزه بزرگ به نام تخت‌جمشید است. تمام ذرات این بخش، شاهد روزگاران و حوادث تاریخی بسیار بوده‌اند. هنوز هم حادثه در کمین آن است، چنانچه بسیاری از اشیای نفیس و گرانبهای این مجموعه، ‌از دیگر موزه‌های معتبر و نامعتبر جهان ‌سر در‌آورده‌اند.

تندیس «خدمتکار» در موزه میهوی ژاپن، تندیس «سرباز» در موزه لوور، «سرباز هخامنشی» در موزه بوستون، «سرستون ایوان شمالی کاخ صد ستون» در شیکاگو، «سر ستون تخت‌جمشید» و «شیرهای غران» در دانشگاه شیکاگو، «ملازمین» در موزه متروپلیتین آمریکا و... تنها بخش کوچکی از آثاری هستند که امروز بناچار در تبعید به سر می‌برند.

تخت‌جمشید را باید در مقام و اندازه بزرگش پاس داشت و برای این مجموعه باستانی، غنی و باشکوه برنامه‌های حفاظتی درخوری اجرا کرد تا در طول سال‌های آتی، شاهد به تاراج رفتن دیگر بقایای این تمدن بزرگ نباشیم.

فاطمه حامدی‌خواه