اگر بخواهید به مهمترین ویژگیهای این دوره از دوسالانه اشاره کنید، چه میگویید؟
در دهمین دوسالانه سفال و سرامیک امسال، شاهد اضافه شدن چند بخش جدید بودهایم که آثاری در حوزه میراث فرهنگی و صنایع دستی، نقش روی سفال ، سرامیک دیزاین و... از این جمله بودهاند.
علاوه براین، امسال از 2 مهمان خارجی برای حضور در بیینال (دوسالانه) دعوت کردهایم و در کنار آن به برگزاری کارگاههای آموزشی با حضور سخنرانان نامآشنا نیز پرداختهایم. صرفنظر از اینها، شیوه داوری که امسال درباره آثار ارسالی ارائه شد در مقایسه با دورههای گذشته متفاوت بوده است. در واقع داوران امسال 14 نفرند، در حالی که سال گذشته ما فقط 5 داور داشتیم. ویژگی دیگری که میتوان درباره دوسالانه سفال امسال به آن اشاره کرد، برگزاری بازار هنری است که طی چند روز آینده برگزار میشود.
در دوسالانه دهم سفال شاهد تعداد زیاد آثار ارائه شده به صورت چیدمان هستیم. اگر ممکن است در این باره هم صحبت کنید، بویژه این که بیشترین چیدمانها متعلق بهزنان سفالگر است.
مدت هاست در هنرهای دیگر، هنرمندان به ارائه آثار چیدمان پرداختهاند. در این نمایشگاه نیز50 اثر به این شیوه ارائه شده است که همانطور که خودتان هم در سوال اشاره کردید، بیشترین آثار متعلق بهزنان هنرمند است. نهتنها در زمینه چیدمان که اصولا بیشترین آمار شرکتکنندگان در این دو سالانه را بانوان تشکیل دادهاند.
البته این مساله تنها مختص ایران نبوده و در جوامع دیگر نیز حضور زنان در این حیطه پررنگتر بوده است. یعنی اصلا، سفال اختراع زنان بوده است. از آن زمان که مردها به شکار میرفتند، این هنر از جانب زنان اختراع شده است. ناگفته نماند که امروز در تمام حوزههای هنری، زنان بیشترین شرکتکنندگان هستند.
مضامین ارائه شده در این نمایشگاه را در قیاس با دورههای قبل چطور ارزیابی میکنید؟
ببینید آثاری که در این نمایشگاه ارائه شده مشتمل بر مضامین مختلفی است به طوری که ما آثاری با درونمایههای هویت ایرانی ـ اسلامی تا دغدغههای فردی هنرمند را در این نمایشگاه مشاهده میکنیم. به طور کلی در این دوره اصلا با آثار، برخورد فرمگرایانه نشده و به مفهوم توجه زیادی شده است و تم آثار خشن نبوده است .
سفال یکی از پرقدمتترین هنرهای ایرانی به شمار میرود، اما با وجود پا نگرفتن در بستر دانشگاهها و سایر عوامل اجتماعی به آن شکلی که باید به این عرصه هنرهای تجسمی توجه نشده است. تصور میکنید برای ارتقای چنین هنری چه کارهایی میشود انجام داد؟
به نظر میرسد در این ارتباط برگزاری دوسالانهها بهشکل مداوم، تشکیل خانه سفال که از امسال در جریان دهمین دوسالانه سفال و سرامیک شکل گرفته است، ارائه تجهیزات سفالگری و از همه مهمتر، برقراری ارتباط فرهنگی با سایر کشورها که به مراتب مهمتر و تاثیرگذارتر است، میتواند یک نوع نگاه از بیرون به درون محسوب شود. کشورهای دیگر همواره از آثار سفالگران ایرانی متعجب میشوند. آنها بر این باورند که آثار هنرمندان سفالگر قابلیت این را دارد که در مجامع بینالمللی به معرض نمایش گذاشته شود.
به عنوان دبیر و رئیس انجمن سفال و سرامیک، آثار دهمین دوسالانه را در مقایسه با سالهای گذشته چطور ارزیابی میکنید؟
خیلی خوب کار کردهاند و آثار نمایشگاه گواه این ادعاست. البته تصور میکنم پیشرفتی که در زمینه کار هنرمندان سفالگر ایجاد شده به واسطه برگزاری نمایشگاههای متعدد، ایجاد زمینههای آموزشی در دانشگاههای هنر، برپایی همایشها و کارگاهها و از همه مهمتر دوسالانهها و تلاش انجمن های سفال در تهران و شهرستانها بوده است .
نکتهای که درباره دوسالانه سفال و سرامیک وجود دارد تمرکززدایی است که ظاهرا نه در بخش سفال که در سایر بخشهای عرصه هنر تجسمی نیز شکل گرفته و این مفهوم را به ذهن متبادر میسازد که ایران فقط تهران نیست. شما چقدر با اصل تمرکز زدایی موافق هستید؟
اصلش خوب است مشروط بر آن که به زیرساختها نیز توجه اساسی شود. متاسفانه اغلب شهرستانها فاقد امکانات برگزاری دوسالانهها و جشنوارهها هستند و عملا مشاهده میشود که هم از منظر اجرایی و هم از جهت امکانات و سرویسدهی مثل در اختیار گذاشتن هتل و... هیچ شهری به اندازه تهران نمیتواند برای برپایی یک دوسالانه، مناسب و مطلوب باشد. به نظرم در نظر گرفتن چنین عواملی خیلی مهم است تا صرفنظر از جذب هنرمندان و رسانهها، هزینهای را هم بر باد ندهد. ضمن این که وقتی مخاطب حرفهای نداشته باشیم، انگار برگزاری یک دوسالانه، اتفاق خاصی نبوده است.
به بحث مخاطب اشاره کردید، به طور کلی به نظر میرسد مخاطبان سفال افراد خاص هستند.
به نظرم همه هنرها، دو نوع مخاطب دارند؛ یکی مخاطب خاص حرفهای که شامل هنرمندان هستند و در مواقعی دانشجویان را نیز در بر میگیرند و همچنین مخاطبانی که مردم عادی هستند. البته به نظرم مجموعهداران آثار هنری هم به نوعی مخاطبان هنر به شمار میروند.
شما در لابهلای گفتوگوی خود به مساله تشکیل خانه سفال اشاره کردید. فکر نمیکنید این اتفاق خیلی دیر رخ میدهد؟
دیر است، اما وقتی خود انجمن هم مشکل دارد چه توقعی میتوان داشت.
قرار است به طور مشخص چه فعالیتهایی در این خانه صورت بگیرد؟
محل تجمع و گردهمایی اندیشههای هنرمندان، ارائه خدمات سفال و سرامیک، معرفی و تبیین هنر سفال، برگزاری همایشها و ورک شاپها و نمایشگاهها و ارائه مواد اولیه به هنرمندان از جمله فعالیتهایی است که قرار است در خانه سفال دنبال شود.
امروز بحث فروش آثار هنری در حراجیهای مهم دنیا داغ است، اما ارائه آثار هنرمندان سفالگر ایرانی در چنین حراجیهایی کمتر به چشم میخورد. به نظر شما علت چیست؟
چون گالریدارها و مجموعهدارها به آن شکلی که باید، درک درستی از سفال ندارند. ضمن این که سفال، هنری هزینه بر است و طبعا بستهبندی و نحوه انتقال آن به کشورهای دیگر به مراتب دشوارتر از سایر آثار هنری است. در عین حال، حضور هنرمندان سفالگر مانند مهدی قانبیگی در دوسالانه ونیز توانسته به تبیین جایگاه سفال، نزد جهانیان کمک زیادی کند.
آیا موزه هنرهای دینی امام علی(ع) مکان مناسبی برای برپایی دهمین دوسالانه سفال و سرامیک بوده است؟
از نظر هماهنگی خوب بوده است، اما از آن جایی که سفال یک پدیده حجمی است به فضای گستردهتری نیاز دارد. بهعنوان مثال موزه هنرهای معاصر تهران مکان مناسبتری برای عرضه آثار بود.
انجمن سفال و سرامیک با وجود این که زیر پوشش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دفتر هنرهای تجسمی است، اما نهادی است که در نوع خود دارای مشکلات زیادی از جمله نداشتن مکان ثابت است. نظر شما دراین باره چیست؟
متاسفانه انجمن بودجهای در اختیار ندارد و در واقع، گرداندن انجمن به همت اعضا میسر شده است. درحالحاضر نیز در ساختمانی که عمر 70 ساله دارد و در خیابان کارگر شمالی واقع است ساکن هستیم و ماهی یک میلیون و دویست هزار تومان اجاره بهای این ساختمان را میدهیم. درست است که زیر پوشش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستیم، اما این کافی نیست. به عنوان مثال، وزارت ارشاد حمایتی برای پرداخت این اجاره نمیکند و این مساله برعهده اعضای انجمن است. امیدوارم روند این حمایتها تغییر کرده و پررنگتر شود، کما اینکه در جریان برگزاری این دو سالانه به میزان زیادی از حمایت های دفتر تجسمی و ارشاد برخوردار شدهایم.
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم