تمام میراث جهان زیر یک سقف

بدون شک در میان بیش از 13 میلیون اثر گنجینه‌ای و باستانی این موزه، یکی از پرجاذبه‌ترین بخش‌های آن برای ایرانیان و حتی دیگر گردشگران دنیا، آثار و اشیای متعلق به تاریخ و تمدن ایران‌زمین است. این مجموعه که قسمت مهمی از بخش خاورمیانه موزه بریتانیا را در برمی‌گیرد، شامل اشیای بسیار باارزشی از دوره‌های مختلف تمدن ایران است. البته در قسمت خاورمیانه، آثار باستانی کشور عراق نیز از جایگاه بسیار مهمی برخوردار است.

منشور مشهور کوروش بزرگ که از آن به عنوان نخستین منشور حقوق بشر یاد می‌شود، در این موزه نگهداری می‌شود. اضافه کنید به آن، کتاب خمسه نظامی که برای شاه طهماسب در تبریز تهیه شده است، اسطرلابی که در سال 1133 برای سلطان حسین صفوی ساخته شده، کلاهخود و زرهی به نام شاه عباس اول، سفال‌های لعابدار نیشابور و کاشی‌های عهد سلجوقی و... این که چرا برخی از آثار باستانی ایران که در کاوش‌های باستان‌شناسی کشف شده، سر از این موزه درآورده‌اند؟ خود حدیث مفصلی است.

هیچ گردشگر و پژوهشگر ایرانی به آسانی نمی‌تواند دل از تماشای تمدن باشکوه ایران در موزه بریتانیا بکند؛ البته نخستین پرسشی که مطرح می‌شود این است که چرا و چگونه ستون‌های تخت جمشید که حداقل ارتفاع 20 متری دارند در این موزه جا خوش کرده‌اند! رخساره تندیس داریوش هم چندان از ماندن در این محبس غریب شادمان به نظر نمی‌رسد! لوح حمورابی، مجسمه‌های سلسله شاهان ایرانی به اضافه تعداد زیادی سکه‌های دوره‌های مختلف و حتی قسمتی از نقش‌های تخت جمشید همچون نگینی بر تارک تمام قد این موزه می‌درخشند.

شاید هنگامی که «سرهانس سلون» در سال1753، کتاب‌ها و دست‌نوشته‌های خود را به موزه بریتانیا اهدا کرد، هرگز تصور نمی‌کرد که این اقدام او موجب شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین و معتبرترین کتابخانه‌های دنیا خواهد شد. اکنون این کتابخانه مرجع بسیار مهمی برای پژوهشگران و مرکز مهمی برای بازدید گردشگران به شمار می‌آید. این کتابخانه طی سالیان گسترش زیادی یافته به‌گونه‌ای که تنها در مجموعه شرقی آن کتاب‌هایی به بیش از 350 زبان مختلف نگهداری می‌شود. سرانجام در سال‌های بعد به دلیل محدودیت فضا، بخش کتب چاپی از بخش نسخ خطی جدا شد و اینک در این کتابخانه بیشتر نسخه‌های خطی نگهداری می‌شود. در این بخش چیزی در حدود 40 هزار نسخه وجود دارد. اما جالب‌تر این که از این میزان، 3 هزار نسخه خطی آن به زبان فارسی است. سالن قرائت کتابخانه به صورت دایره‌ای ساخته شده است که یکی از دیدنی‌های معماری بریتانیا شناخته می‌شود و شهرت جهانی دارد.

هنوز نگاهتان در امتداد سقف بسیار بلند موزه خیره مانده است و قدم‌زنان زیبایی‌های این سقف بلند را که سوژه عکاسان و گردشگران بسیاری است دنبال می‌کنید که خود را در ابتدای سالن‌های اصلی می‌یابید.

در این بخش برای هر کشور یک سالن اختصاص داده شده است و در آن اشیا و آثار مربوط به آن کشور در دوره‌های مختلف تاریخی نگهداری می‌شود.

یونان، آفریقا، مصر، ایران و انگار تا بی‌نهایت... گویا با ورود به این موزه تمام تاریخ جهان را که تاکنون در کتاب‌ها خوانده بودید به صورت عینی می‌بینید. مومیایی‌های واقعی به همراه وسایل و تزئینات همراهشان، لباس‌ها، طلا و زیورآلات و هر آنچه را که شما تصورش را بکنید یا نکنید در سالن‌ها به صورت خاص و معنی‌داری در کنار هم چیده شده‌اند. در کنار همه اینها مجسمه‌های انسان با سر شغال که با نام «آنوبیس» شهره‌اند، بیش از هر چیز دیگری شما را مسحور اندیشه پیشینیان می‌کند. «آمون» هم با آن همه فخر که گویی هنوز هم خود را خدای آفتاب! می‌داند، در اینجا حضور دارد.

در این موزه، کشورهایی که از تمدن و قدمت بیشتری برخوردارند، جایگاه بیشتر و ویژه‌تری دارند. یونان نیز یکی از آن کشورهاست؛ در سالن یونان نقش‌های سردر و دیواره‌های آکروپولیس دیده می‌شود. برای هر یک از اشیای موجود در این موزه هم برگه‌هایی وجود دارد که در آن توضیح کاملی درباره هر اثر نوشته شده است. البته باید گفت که موزه بریتانیا علاوه بر تمدن‌های بزرگ دنیا، نسبت به جمع‌آوری آثار و اشیایی از تمدن‌های کوچک و بزرگ دیگر نیز بی‌توجه نبوده است. وجود مجسمه‌های مقدس اینکاها به همراه وسایل شکار آنها به اضافه اشیای دیگر از آن جمله است.

فکر می‌کنید دیدن جهان در یک مجموعه چه اندازه هزینه دارد؟ پس خوب است بدانید ورود به آن رایگان است! این خود انگیزه بسیار زیادی را در گردشگران برای رفتن به موزه بریتانیا ایجاد می‌کند. با این وجود حضور و ورود به بخشی از مجموعه‌های تخصصی و دیدن برخی از آثار که از دیگر موزه‌ها به امانت گرفته شده است، مستلزم پرداخت مقداری هزینه خواهد بود.

این همه باعث شده که موزه بریتانیا برای تمام گردشگران خاطره‌ای فراموش‌نشدنی باشد. البته در کنار تمام این لحظه‌های خوب و شاد، با دیدن آثار به جا مانده از فرهنگ و تمدن ایران زمین، غم و اندوهی پنهان و غریب در وجود هر گردشگر ایرانی شکل می‌گیرد.

فاطمه حامدی‌خواه