دیالیز، درمانی به قدمت یک قرن

واژه دیالیز نخستین‌بار از سوی توماس گراهام سال 1861 میلادی مورد استفاده قرار گرفت. توماس گراهام برای
اولین بار متوجه شد غشای گیاهان می‌تواند به عنوان یک غشای نیمه‌تراوا مورد استفاده قرار گیرد و بر این اساس، نخستین دستگاه دیالیز سال 1913 طراحی و ساخته شد که پس از ایجاد تغییراتی در چگونگی عملکرد آن، از اواسط دهه 1920 به عنوان یک راهکار درمانی برای کمک به بهبود وضعیت زندگی بیماران کلیوی مورد استفاده قرار گرفت. دیالیز فرآیندی است که طی آن،‌ ترکیب مواد محلول هنگامی که در ارتباط با یک محلول دیگر قرار می‌گیرد که از طریق یک غشای نیمه‌تراوا از هم جدا می‌‌شوند، تغییر خواهد کرد. همودیالیز از شایع‌ترین روش‌های درمانی بیماران کلیوی است.

در این روش، خونی که در یک مسیر عروقی ثابت یا موقت در جریان باشد، با سرعتی حدود 300 میلی‌‌لیتر در دقیقه وارد مویرگ‌هایی می‌شود که از غشای نیمه مصنوعی ساخته شده است. در قسمت مقابل این دستگاه، مایع دیالیز که حاوی کلرید سدیم، بی‌کربنات و غلظت‌هایی از پتاسیم است، جریان دارد. معمولا وقتی تجمع مواد زائد در بدن افزایش می‌یابد و موجب ناراحتی فرد بیمار می‌شود، انجام دیالیز لازم و ضروری خواهد بود.

پزشکان برای این که تشخیص دهند چه زمانی دیالیز برای بیمار لازم است، مواد شیمیایی مختلفی نظیر کراتینین و اوره خون فرد بیمار را اندازه می‌گیرند. افزایش مقدار این دو ماده در خون نشان‌دهنده این است که توانایی کلیه‌ها برای تصفیه بدن از مواد زائد کاهش یافته است. روش همودیالیز در مقایسه با روش دیالیز پریتونیل که از دیگر انواع دیالیز است، شایع‌تر است. برای خروج آب اضافی و مواد زائد از بدن فرد بیمار، از یک فیلتر خاص که در حقیقت همان غشای دیالیز است استفاده می‌شود.

این گروه از بیماران معمولا هفته‌ای 3 بار براساس یک برنامه زمانی مشخص به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند. فرآیند درمان در هر مراجعه 2 تا 4 ساعت به طول خواهد انجامید که در این مدت زمان، بیمار تحت نظر قرار می‌گیرد. فشار خون او گرفته می‌شود و دستگاه دیالیز نیز تنظیم می‌شود تا آب و مواد زائد از بدنش خارج شود. به این ترتیب، بیمار به‌رغم محدودیت‌هایی که با آن مواجه است، می‌تواند به زندگی ادامه دهد.

فرگل غفاری