پایه آرای عمومی

در چنین جامعه‌ای، انسان‌ها بر آن هستند که اگر نتوانند به نیابت از ناحیه خداوند قادر متعادل که حاکمیت مطلق بر جهان و بر انسان دارد خود سرنوشت خویش را تعیین کنند، در واقع حق الهی آنان سلب شده و باید در قبال سکوت در این خصوص، پاسخگو باشند زیرا این مقوله ستم به انسان محسوب می‌شود (سوره نساء ـ آیات 97 و 98). از این روی یکی از پایه‌های اصلی و محوری در طراحی جامعه الگو، پذیرش تجلی خواسته‌ها و ایده‌ها و آرمان‌های چنین انسان‌هایی است و منطقا باید راهکاری برای چگونگی این جلوه مطالبات آحاد مردم جستجو و به دقت اجرایی شود.

این راهکار باید به گونه‌ای باشد که انسان‌ها احساس کنند آزادی‌هایشان برای حاکمیت بر سرنوشت خویش به رسمیت شناخته می‌شود و در عین حال چون امکان تحقق همه مطالبات، در مقیاس اتفاق آرای همگان وجود ندارد، لذا باید با عدول از اتفاق آرا در مسائل و انتخاب قاعده‌ای که اکثریت آرا را حاکمیت بخشد، به‌گونه‌ای اطمینان یابند که تصمیمات اکثریت افراد در چارچوب موازین اسلامی اتخاذ می‌گردد.

این نکته از آن جهت موضوعیت دارد که مسائل و موارد بسیاری وجود دارد که دین درباره آنها نفیا و اثباتا مطلبی را بیان نکرده است و لذا تصمیم‌گیری درباره آنها به اختیار مردم گذاشته شده است.

اما این مقوله‌ای بدیهی است که مردم باید از طریق نمایندگان منتخب خویش درخصوص مسائل مبتلا به و مستمرا حادث شده، تصمیم‌گیری نمایند و در عین حال این تصمیمات با موازین اسلامی مغایرت نداشته باشد. مشاوره در امور مختلف به تجمیع در قوام و استحکام تصمیم‌گیری‌ها منجر می‌شود و اجرای این قبیل تصمیمات، رضایت مشاوره‌کنندگان را هم به دنبال دارد.

از این روی، با عنایت به تاکید قرآن بر انجام امور مردم طبق مشورت بین آنها (سوره شوری ـ آیه 38) و مشورت با مومنان (آل‌عمران ـ آیه 159)؛ منطقا باید امور مختلف کشور، طبق آرای عمومی و از طریق انتخابات اداره شود و مجالس قانونگذاری و تصمیم‌گیری و شوراهای مختلف در روستاها، شهرها، استان‌ها و ... بر مبنای آرای مردم به وجود آیند، ولی برای این که تصمیمات اکثریتی از آنان، حجیت‌آور باشد، نظامات تصمیم‌گیری به نحوی تعیین گردد که این مهم، با عنایت به ملاحظات حاکم بر انسان و مقیدات پیرامون مشکلات همگرایی در تصمیم‌گیری‌ها طبق قاعده اتفاق آرا، حجیت‌آور هم باشد.

«پایه آرای عمومی» با ملاحظات مرتبط به آن، موجب تجمیع دانسته‌ها و تعمیق تصمیم‌گیری‌ها و ارتقای و رفعت انباره دانش و تجربه انسان‌ها، از طریق گردش نخبگان می‌شود. حاکمیت‌های موروثی را بلاموضوع کرده به شایستگی‌ها امکان بروز می‌دهد و منتخبان را در قبال موکلان، پاسخگو می‌سازد.

با پذیرش آرای عمومی برای اداره کشور، انسان احساس استبداد در نظر نمی‌کند و در عین حال اوج و حضیض اوضاع خود را، نتیجه قهری انتخاب‌های خود می‌داند. لذا در رقم خوردن سرنوشت خودش، بیش از همه اراده آزاد خود را دخیل می‌داند و این مقوله‌ای بسیار باارزش و عبرت‌آموز است.

دکتر حسن سبحانی