سایه‌های خشم طبیعت

مرغ در قاموس انسان‌ها همچنان یک پا دارد، «منافع من»! غافل از این که طبیعت براساس قرابت دیرینه‌ای که با سرشت انسان‌ها دارد برای تامین نیازهای اولیه همه نسل‌ها در تمام عصرها و در سراسر جغرافیای زمین خلق شده است؛ هر چند به خاطر دخالت‌های ناآگاهانه توازن و تعادل سیستمی طبیعت به هم خورده و رفتارهای ساده و معمولی‌اش هم به صورت بلای طبیعی ظاهر می‌شود.

خورشید با تابش خود، آب را از هزاران کیلومتر دورتر از آغوش اقیانوس‌ها بر بال ابرها نشانده و در 4 فصل سرزمین ما به بارش می‌کشاند، بنا به قانون طبیعت، زمین باید با جذب بارش‌ها و تابش‌ها رویشی نو آغاز کند و تجدید حیات را نوید دهد، اما خاک بر اثر فقر پوشش گیاهی و فشردگی بیش از اندازه، شرایط فیزیکی جذب آب را از دست می‌دهد و آب برخلاف قانون خود به لایه‌های زیرسطحی زمین نفوذ نمی‌کند و در سطح زمین تا جایی جریان می‌یابد که از نظر ثقلی به تعادل برسد؛ سیل‌های ویرانگر و تبخیر سطحی رهاورد این سفر اجباری آب است.

با توجه به این که در بازار امروز، یک بطری آب نیم لیتری علاوه بر ارزش حیاتی ، 2500 ریال و شاید بیشتر ارزش تجاری دارد، شاید تجسم خسارت تبخیر حداقل 270 میلیارد مترمکعب آب شیرین، شیرینی خواب را از چشم‌ها بگیرد. گیاهان به عنوان تولیدکنندگان اصلی، تعیین‌کنندگان اصلی سهم ما از خورشید هستند؛ پس اگر بدون آب نتوانند تولید کنند، سهم ما از خورشید چیزی جز تاول‌های خورشیدی نخواهد بود.

امروز سومالی چهل و دومین کشور جهان از نظر وسعت، با 3025 کیلومتر مرز آبی، تابلویی روشن از تراژدی قهرآب وخشم طبیعت است. بیشتر جمعیت 10 میلیونی سومالی در سواحل اقیانوس هند و خلیج عدن به همراه میلیون‌ها انسان دیگر در کره زمین روی میلیون‌ها تن اورانیوم، سنگ آهن و نفت و گاز تشنه و گرسنه برای یافتن جرعه‌ای آب و لقمه‌ای غذا صد‌ها کیلومتر مهاجرت می‌کنند.

به غیر از بعضی گیاهان، درختان و درختچه‌های بیابانی که جز سایه‌ای کوتاه چیزی برای بخشیدن ندارند، حیات جانوری و اراضی کشاورزی در این کشور نابود شده است و جهنمی برای عبرت جهانیان شده‌اند. بی‌تعارف سومالی به بزرگ‌ترین نمایشگاه ناگفته‌های پنهان آن روی سکه طبیعت تبدیل شده است ضمن این که به علت وخامت اوضاع طبیعی، سرمایه انسانی سومالی نه‌تنها راه‌حلی برای رفع مشکل به حساب نمی‌آیند بلکه خودشان مشکل‌ساز شده‌اند.

بلا‌های طبیعی قادرند با از بین بردن ساختارهای اجتماعی و زیرساخت‌های اقتصادی جوامع مدیریت یافته را در عرض چند دقیقه نابود سازند؛ آن گاه تکلیف بقیه ناگفته پیداست، با واکاوی روند سرانجام تلخ سومالی به سادگی وقایع تلخ‌تر نیز قابل پیش‌بینی است. قحطی، آوارگی، بیماری و ناامنی، نسل انسانی را در سراشیبی مرگ نشانده و بازماندگان را در قحطی انسانیت و ارزش‌ها گرفتار خواهد کرد. کاش سایر کشور‌های متنعم از مواهب طبیعی بویژه کشورهایی مثل کشور ما خود را مستثنی از امکان افتادن به گود وضعیت فعلی سومالی فرض نکرده و به علاج واقعه قبل از وقوع بیندیشند.

به استناد سومالی، درختان و درختچه‌ها و بعضی گونه‌های گیاهی بیابانی آخرین بازماندگان طبیعی این کشور هستند که در صورت برگشت روی خوش طبیعت به این سرزمین، نشو و نما کرده و مردم رنجور سومالی را با زندگی آشتی خواهند داد، اما تجربه سرنوشت غمبار سومالی به راحتی از بین نخواهد رفت اگر دولت‌ها و ملت‌ها بپذیرند «منابع طبیعی تجدیدشونده محور توسعه پایدار» یک شعار نیست بلکه رمز ماندگاری تمدن‌ها و ارزش‌هاست.