زمین لرزه یا آزمایش اتمی؛!

در 19 ژانویه 1968 یک آزمایش هسته ای در منطقه آزمایشی نوادای مرکزی با کد رمز Faultless انجام شد.
این کد به این دلیل انتخاب شده بود، که انفجار باعث ایجاد شکستگی به طول 1200 متر در گسل شد. بررسی نمودارهای ثبت شده نشان داد انرژی ناشی از امواج زمین لرزه که در اثر حرکت گسل ایجاد شده بود بسیار کمتر از مقدار انرژی ای بود که مستقیما توسط انفجار تولید شد.
بررسی نمودارهای آزمایش های هسته ای نوادا نشان می دهد برخی فشارهای طبقات درونی زمین همزمان با انفجار آزاد شده است.
تجزیه امواج ناشی از انفجار نشان می دهد 70-80 درصد امواج شبیه امواج ناشی از انفجار و 20-30 درصد آن شبیه امواج ناشی از زمین لرزه هستند.
سنگهای مجاور محل انفجار در اثر شوک ناشی از عبور امواج شکسته و در نتیجه انرژی تغییر شکل الاستیکی ذخیره شده در سنگها و صخره ها آزاد و باعث ایجاد نمودارهایی شبیه به نمودارهای ناشی از زمین لرزه در دستگاه ها شده است.
این احتمال که آزمایش های منطقه نوادا باعث وقوع زلزله ای مخرب در منطقه کالیفرنیای شمالی شود، به طور عموم در سال 1969 مطرح شد.
برای بررسی این احتمال ، شدت زمین لرزه در کالیفرنیای شمالی (به بزرگی 5/3 و بیشتر) و زمان مشخص شش آزمایش بزرگتر هسته ای (1965 - 1969) مورد مطالعه قرار گرفته و مشخص شد در زمان انفجار نمودارهای ارتعاش هیچ گونه نقطه اوجی را نشان نمی دهند.
این نتایج با مطالعات تئوریک که نشان می داد فشارهای انتقالی ناشی از انفجارهای هسته ای زیرزمینی به اندازه کافی بزرگ نیستند که باعث شکستگی گسل در فاصله چند ده کیلومتری محل انفجار شوند، مطابقت داشت.
منطقه آزمایش های هند و پاکستان نیز تقریبا 1000کیلومتر از مرکز بیرونی زلزله در افغانستان فاصله داشت. آیا این آزمایش ها می توانستند در وقوع زلزله افغانستان موثر باشند؛
رابطه علت و معلولی که در این زمینه عنوان می شد این بود که عبور امواج در اثر انفجار هسته ای از طریق مرکز بیرونی زلزله باعث زمین لرزه شده است.
برای مثال به دنبال وقوع زلزله به بزرگی 3/7 در جنوب کالیفرنیا، در 28 ژوئن 1992، میزان ارتعاشات در چند منطقه ارتعاشات غرب ایالات متحده به فاصله 1250 کیلومتر از مرکز بیرونی زلزله همزمان با عبور امواج لرزشی زلزله به سرعت افزایش یافت.
این افزایش ناگهانی بویژه در مناطق آتشفشانی مشاهده می شد. مکانیسم و علت این تغییرات هنوز شناخته نشده است. در زلزله افغانستان نزدیکترین آزمایش های اتمی از نظر زمانی دقایقی پس از وقوع زمین لرزه و سایر آنها بین 2تا 20 روز قبل انجام شده بود.
تغییر شکل الاستیکی القا شده در مرکز بیرونی زلزله در اثر عبور امواج لرزه ای که توسط بزرگترین آزمایش های اتمی به مقدار تقریبی 40 کیلوتن ایجاد شده بود (11 می در هند)، در حدود 100 بار کمتر از کشش ناشی از جزر و مد ناشی از نیروی جاذبه ماه و خورشید است.
اگر آزمایش های کوچک هسته ای می توانست در فاصله 1000کیلومتر زلزله ایجاد کند، زلزله هایی به همین اندازه که هرچند روز یکبار رخ می دهد نیز می توانست باعث زمین لرزه شود؛ اما چنین زلزله هایی تاکنون مشاهده نشده است.
بنابر این هیچ ارتباطی بین آزمایش های اتمی و وقوع زلزله افغانستان وجود ندارد و این کاملا اتفاقی است که این دو از نظر زمانی و مکانی به یکدیگر نزدیک بوده اند. شاهد دیگر در این مورد هم بزرگترین آزمایش های هسته ای امریکاست که در پایانه غربی منطقه آمچیکا در جزایر آلوتین انجام شد و بزرگترین آنها با کد رمز آزمایش کانیگین ، 5 مگاتن بود و در 6 نوامبر 1971 انجام شد.
بزرگی امواج ایجاد شده کانیگین 7/6 بود؛ اما هیچ زلزله ای در مناطق لرزه خیز جزایر آلوتین ایجاد نکرد.
دکتر طالبیان در زمینه امکان وقوع زلزله در اثر انفجارهای اتمی عقیده دارد: «این سوال مثل این است که بپرسیم آیا یک زمین لرزه می تواند منجر به بروز زمین لرزه دیگری شود؛
این بستگی به نزدیکی گسلها به یکدیگر دارد. مثلا اگر یک انفجار اتمی نزدیک به گسل باشد، می تواند باعث تحریک آن شود و در صورتی که انرژی کافی در آن گسل تجمع پیدا کرده باشد، یک زمین لرزه ایجاد می کند.
همین مساله در مورد زلزله ها هم صدق می کند. وقتی یک زمین لرزه اتفاق می افتد احتمال این که زمین لرزه دیگری در محدوده نزدیک آن رخ دهد، در صورتی که آن گسلها به هم ارتباط ساختاری داشته باشند وجود دارد.
ولی این که حتما زلزله ای اتفاق بیفتد، این احتمال منتفی است.»
طالبیان در مورد این که چقدر امکان دارد علت وقوع زلزله بم انفجارات هسته ای باشد، می گوید: «در مورد بم چنین امکانی وجود ندارد.
در شرایط خاصی در صورتی که انفجار خیلی به محل نزدیک باشد و آن محل آمادگی این را داشته باشد که انرژی را آزاد کند، ممکن است چنین اتفاقی بیفتد؛ ولی این که در یک فاصله ای روی یک محل اثر بگذارد، خیلی بعید است . مثل همین است که یک زمین لرزه باعث زمین لرزه دیگری باشد؛ مگر این که یک ارتباطی باهم داشته باشند.
علاوه بر این هیچ جایی ثبت نشده است که در مناطق نزدیک بم آزمایش هایی انجام شده باشد و اگر هم انجام شده باشد، خیلی بعید است که تاثیری در وقوع زلزله بم داشته باشد.»