رضایت مردم از برنامه‌های تلویزیونی رمضان

مجموعه‌های امسال بازتاب متنوعی بین مردم و رسانه‌ها داشت و این فرصت را فراهم آورد تا کارشناسان درباره نقاط ضعف و قوت آنها تامل کنند. واقعیت آن است که سریال‌های معنوی ماورایی در تلویزیون ما عمر کوتاهی دارند. کمکم کن، آخرین گناه، او یک فرشته بود، اغما و چند کار انگشت‌شمار دیگر کل داشته‌های نمایشی ما در این حوزه است که سریال‌های امسال این تجربه را غنی‌تر کردند.

ویژگی دیگر برنامه‌های رمضان 90، موفقیت برخی کارهای گفت‌وگو محور و ترکیبی چون ماه‌عسل،‌ شب‌های روشن و طنز خنده بازار بود. این‌برنامه‌ها در جذب مخاطب آنقدر موفق بودند که گاه از برخی سریال‌ها نیز پیشی گرفتند و تا حد زیادی رضایت مردم را جلب کردند.البته در این میان شبکه‌های مختلف صدا هم برنامه‌های متنوعی در حوزه‌های گوناگون در ایام ماه‌رمضان به مخاطبان عرضه کردند.

بجز نمایش‌های گوناگون مرکز نمایشی رادیو که علاوه بر رادیو نمایش از شبکه‌های مختلف رادیویی نیز پخش شد، این شبکه‌ها با آثار گسترده فرهنگی، دینی و اجتماعی، توانستند لحظات پرباری را برای مخاطب پدید آورند. خصوصا که در جامعه ماشینی امروز، اکثر مخاطبان هنگام تردد در سطح شهر یا خارج از شهر مخاطب برنامه‌های جذاب شبکه‌های مختلف رادیو بودند.

امسال هم شبکه‌های مختلف رادیو با شعار «امید و آگاهی» برای ایام ماه مبارک رمضان بخش قابل توجهی از برنامه‌های دینی و مذهبی را تدارک دیده‌‌بودند که به آنتن پخش سپرده شدند. بجز این، رادیو برنامه‌های جذابی نیز در حوزه‌های مختلف چون فرهنگ،‌سیاست، اقتصاد، ورزش، سلامت و جامعه پخش کرد.

محمود گبرلو، منتقد سینما و تلویزیون معتقد است برنامه‌های مناسبتی افطار و سحر نسبت به سال‌های گذشته موفق‌تر بوده‌اند. وی درباره برنامه‌های مناسبتی امسال می‌گوید:‌ من خودم به عنوان یک‌بیننده تلویزیون سعی کردم روی همه برنامه‌ها تمرکز کنم. اگر بخواهیم عملکرد تلویزیون را فقط در سریال‌ها خلاصه کنیم، انصاف را رعایت نکرده‌ایم. باید برنامه‌های ترکیبی، گفت‌وگو محور و مستند را هم در نظر بگیریم.گبرلو ادامه می‌دهد: به نظر من سریال‌های امسال موجب شدند که نخبگان درباره مسائل معنوی و ماورایی اظهارنظر کنند. جعبه جادویی تلویزیون این قدرت را دارد که فکر مردم را درگیر کند و چیزهایی را به تصویر بکشد که در ذهن نمی‌گنجد.

نقش روح در زندگی انسان و ارتباط روح با انسان از سوالاتی است که در ذهن یک مسلمان شکل می‌گیرد. تلویزیون علاوه بر این که به مسائل معنوی پرداخت، توانست با سریال‌هایش سرگرمی‌سازی هم بکند.

مازیار فکری ارشاد، منتقد سینمایی در گفت‌وگو با روزنامه جام‌جم به موضوع واحد 3 سریال اشاره می‌کند و می‌گوید:‌ امسال فرشته‌شناسی و شیطان‌شناسی مد غالب سریال‌ها بود. 3 سریال، محوریت یکسان داشتند و این تکرار موضوع باعث شد که در بین سریال‌ها تنوعی دیده نشود.

وی ساخت سریال‌های معنوی و ماورایی را به شرط خوش ساخت بودن و باورپذیر بودن ضروری می‌داند و تاکید می‌کند:‌ در سریال «5 کیلومتر تا بهشت» تعریفشان از بحث روح تقلیدی از فیلم خارجی روح است. به نظر من صدا و سیما باید قبل از ساخت سریال‌های معنوی و ماورایی نشستی بگذارد و در آن به یک تفاهم درباره مفاهیم معنوی و ماورایی برسد. رسیدن به چنین تعریف واحدی سخت است اما محال نیست. در این نشست باید مراجع، فیلمنامه‌نویسان، کارگردان‌ها و منتقدان سینمایی حضور داشته باشند.

این منتقد ادامه می‌دهد:‌ فیلم «آخرت» یکی از بهترین نمونه‌ها در این زمینه است که زبان جهانشمولی دارد و البته برگرفته از دیدگاه مسیحیت است. ما وقتی می‌خواهیم سریال ایرانی معنوی و ماورایی بسازیم باید سریالی بسازیم که با موازین اسلامی خودمان هماهنگ باشد.

فکری ارشاد با اشاره به استقبال بالای مخاطبان از مجموعه «خنده بازار» می‌گوید: ‌در همه جای دنیا برنامه‌های طنزی وجود دارد که در آن با لحن و شخصیت افراد مهم و مشهور شوخی می‌شود. این فرهنگ در کشورهای دیگر جا افتاده است. حتی در ایتالیا برای فوتبالیست‌هایشان جک می‌سازند؛ اما در جامعه ما ظرفیت انتقادپذیری پایین است. در برنامه‌های هفت و نود می‌بینیم که کوچک‌ترین انتقادها منجر به جنجال می‌شود؛ یعنی حتی انتقادهایی که به هجو و هزل کشیده نمی‌شوند، هم مخالف دارند.این منتقد با بیان این که طنز خنده بازار باید عمیق‌تر شود، اظهار کرد: در برخی از بخش‌ها می‌بینیم که فقط نوع حرف زدن و صدای یک نفر را دستمایه شوخی قرار می‌دهند. در صورتی که بهتر است به طرز فکر آدم‌ها و کنش‌هایشان بپردازند.

شاهین شجری‌کهن، منتقد و نویسنده سینمایی و تلویزیونی مهم‌ترین امتیاز سریال «سقوط یک فرشته» را کارگردانی آن و بخصوص در نظر گرفتن وجوه بصری و استفاده از تکنیک‌های قوی در تصویر می‌داند.

وی می‌گوید: بهرامیان کارگردانی است که ریتم و ضرباهنگ را می‌شناسد. در این سریال برای هر قسمت نقطه اوج‌های فرعی خوبی در نظر گرفته شده بود که این نقاط اوج ریتم سریع و یکدستی به سریال بخشیده بود. معتقدم در بین سریال‌های امسال سقوط یک فرشته زمان زائد کمتری داشت، کمتر حاشیه می‌رفت و یکدست‌تر از بقیه بود. حضور خاطره اسدی، مسعود رایگان و مهرداد صدیقیان نیز به عنوان یک مثلث خوب بازیگری از دیگر نکته‌های مثبت سریال محسوب می‌شد.

شجری‌کهن با بیان این‌که در این درام خانوادگی شخصیت‌هایی را با مسائل جامعه امروزی درگیر می‌بینیم توضیح می‌دهد:‌ سقوط یک فرشته یک درام سرراست کلاسیک است که با مایه‌های متافیزیکی تلفیق شده است. مهم‌ترین چالش برای چنین سریالی حفظ توازن میان درام اجتماعی و مایه‌های ماورایی است که سقوط یک فرشته در حفظ این تعادل موفق بوده است.

وی با اشاره به این که ارتباط با روح یک مفهوم انتزاعی است و ما نمی‌توانیم نمود فیزیکی‌اش را آشکارا به تصویر بکشیم تاکید می‌کند: ‌در فرهنگ شفاهی ما مفاهیمی مثل جن، روح، برزخ، زنده بودن مردگان و ارتباط با عالم بالا وجود دارد. این مفاهیم ریشه در سنت و فرهنگ دینی ما دارد اما با اینحال هنوز آنقدر که باید پیشرفته نشده‌ایم که از نظر تکنیکی بتوانیم شمایل باورپذیری از روح و شیطان ارائه کنیم. نتیجه این می‌شود که در برخی سریال‌های سال‌های گذشته برزخ را به شکل کارتونی نشان دادند، چون بضاعت تکنیکی و امکانات ما به آن اندازه گسترده نیست که بتوانیم تصویر باورپذیری از موجودات و فضاهای ماورایی بسازیم. تا زمانی که بضاعت فنی‌مان اجازه نشان دادن متافیزیک را نمی‌دهد نباید به سمت نمایش آشکار موجوداتی مثل شیطان و روح در سریال‌های ماورایی برویم.

این روزنامه‌نگار ادامه می‌دهد: برای ما این بستر فراهم نیست که جهانی دیگر را نشان بدهیم، بنابراین باید غیرمستقیم به این گونه مفاهیم بپردازیم. همان طور که در سنت شفاهی و ادبیات دینی ما رایج است در میراث مکتوب ما نمونه‌های قابل ستایش زیادی وجود دارد که با اشاره‌های غیرمستقیم به مفاهیم ماورایی، حکایت‌هایی عمیق و متفکرانه شکل گرفته که در فرهنگ ایرانی ریشه دارد.

شجری‌کهن در رابطه با برنامه ماه عسل می‌گوید:‌ احسان علیخانی نسبت به سال گذشته پخته‌تر شده بود. او روی احساساتش تسلط و کنترل بیشتری داشت و شوخی هایش حساب شده‌تر بود. در حالی که در سال‌های گذشته صمیمیتی را بازی می‌کرد که جعلی بود. این منتقد درباره برنامه خنده‌بازار نیز این گونه اظهارنظر می‌کند:‌ کمدی خنده‌بازار یک نمونه از پرمصرف‌ترین و پرطرفدارترین کمدی‌هاست که در تلویزیون کشورهای مترقی هم اجرا می‌شود. این کمدی را می‌شود در قالب «پارودی» دسته‌بندی کرد. در سینمای جهان هجویه‌هایی بر فیلم جیغ ساخته‌اند که از خود فیلم جیغ محبوب‌تر است. در بین کمدی‌های ما گونه هجو مهجور مانده است. همین که تلویزیون به سمت تقلید صدا و چهره شخصیت‌های مشهور رفته، خودش یک حرکت جسورانه است. در سال‌های گذشته این گونه برنامه‌ها در مرحله طرح متوقف می‌ماند و به اجرا نمی‌رسید. البته هجو باید از ابتذال به دور باشد.

در نظر خواهی که هفته‌نامه سروش از منتقدان سینما و تلویزیون انجام داد، سقوط یک فرشته و خنده‌بازار به ترتیب رتبه‌های اول و دوم بهترین مجموعه‌های ماه رمضان را به دست آوردند. پنج کیلومتر تا بهشت و سه‌دونگ‌سه‌دونگ به طور مشترک به مقام سوم دست یافتند.در این نظرسنجی برنامه ماه عسل، جشن رمضان و برنامه گفت‌وگو محور راز به ترتیب به عنوان بهترین برنامه‌های ماه رمضان شناخته شده‌اند.همچنین احسان علیخانی، (کاظم احمدزاده و محمود شهریاری) و فرزاد جمشیدی به عنوان بهترین مجریان برنامه‌های رمضان معرفی شده‌اند.

علاوه بر این بهرام بهرامیان (سقوط یک فرشته)، علیرضا افخمی (پنج کیلومتر تا بهشت) و شاهد احمدلو (سه‌دونگ‌سه‌دونگ) به ترتیب به عنوان بهترین کارگردان‌های سریال‌های تلویزیونی ماه رمضان شناخته شدند. شبنم مقدمی (سقوط یک فرشته)، مرجانه گلچین (سه‌دونگ‌سه‌دونگ) و سیما تیرانداز (سی‌امین روز) هم در این نظر خواهی به عنوان بهترین بازیگران زن معرفی شده‌اند. مسعود رایگان (سقوط یک فرشته)، داریوش فرهنگ (پنج کیلومتر تا بهشت) و هومن سیدی (سی‌امین‌روز) هم به عنوان بهترین بازیگران مرد سریال‌های تلویزیون شناخته شدند.