سحر‌خوانی‌ها ‌یادش ‌بخیر

آن روزها دم‌دمای سحر، در بعضی شهرهای ایران نقاره می‌نواختند و همسایه‌ها با ذکر صلوات، همسایه‌شان را از خواب بیدار می‌کردند؛ نغمه‌هایی که امروز فراموش می‌شود و آداب و رسومش از یاد می‌رود.‌ آواهایی که اگر زنده می‌ماندند می‌توانستند گردشگران بسیاری را از گوشه و کنار به سوی خود بخوانند و برسر سفره افطار بنشانند.

صلوات‌خوانی، ذکرخوانی، بسم‌الله‌خوانی و منقبت‌خوانی، نمونه‌هایی از رسم‌های رمضان بوده‌اند که در قرن اخیر، کمرنگ یا فراموش شده‌اند. امروزه، ضرورت احیای این گونه آواها‌ احساس می‌شود.

در گذشته نیاکان ما عادت داشتند یک ساعت به اذان صبح مانده به بام خانه می‌رفتند و اذان می‌گفتند و مردم را به صلوات فرستادن دعوت می‌کردند. افراد خوش‌صدا هم یک یا 2 ساعت مانده به اذان، مناجات‌های زیبایی را که اغلب گزیده‌ای از اشعار شاعران پارسی بود، بر بام خانه‌شان با نواهایی خوش به اجرا درمی‌آوردند. مردم با این آواها بیدار می‌شدند و به تدارک سفره سحری می‌پرداختند. مناجات‌خوانی، سحرخوانی، شب‌خوانی رمضان، سحرآوازی، مناجات سحری و... نام‌های گوناگونی بود که در هر منطقه بر این نوع آوا گذاشته بودند. سحرخوان‌ها تا نزدیک اذان به خواندن خود ادامه می‌دادند و به وقت اذان که نزدیک می‌شدند ابیاتی را می‌خواندند که پایان هر بیت آن با یک صلوات همراه بود و همین رمز ، مردم تازه بیدار شده را آگاه می‌کرد که دیگر وقت کمی برای خوردن سحری دارند؛ به این کار صلوات‌خوانی می‌گفتند. سپس، دعاخوان‌ها دعای سحر را می‌خواندند و در پایان، موذن اذان را به گوش مومنان می‌رساند. ‌ توجه به این آواها و آداب و رسوم رمضان یکی از راه‌های موثر در جذب گردشگر است؛ چنان که ترکیه در همسایگی ما سال‌هاست سفره افطار سلطان سلیم پهن می‌کند و از منقبت‌خوان‌ها می‌خواهد تا آوازهای نزدیک افطار بخوانند و بنوازند. کشوری که آیین رمضان و سفره افطار خود را به ثبت در فهرست میراث معنوی رسانده است و از این موقعیت برای جذب گردشگر استفاده می‌کند.

به نظر می‌رسد متولیان گردشگری ما برنامه‌ریزی منسجم و دقیقی برای جذب گردشگر ندارند و آن‌چنان که باید و شاید به آداب و رسوم و نغمه‌های ماه رمضان و مناسبت‌هایی مانند آن توجه نمی‌شود، وگرنه می‌توانستیم مثل ترکیه و بعضی کشورهای عربی از همه این آواها و سنن برای دعوت از گردشگر از یک‌سو و کسب درآمد و حفظ فرهنگ خود از سوی دیگر بهره ببریم.