ساختمانهایی که بی نظارت بالا میروند
طی چند سال اخیر، ساخت و ساز در کشور رشد روز افزونی یافته است به نحوی که شاید بتوان در حال حاضر آن را صنعت ساختمان نامید.
این رشد لجام گسیخته ساخت و ساز
در حال حاضر وزارت مسکن و شهرسازی به عنوان متولی ساخت و ساز در کشور، وظیفه نظارت برساختمان سازی در کشور را به عهده دارد، ولی این وزارتخانه نتوانسته است چندان که شاید و باید به این وظیفه عمل کند و هر از گاهی شاهد فرو ریختن برخی ساختمان ها به دلیل رعایت نکردن اصول ایمنی در کشور هستیم.
کاردان های فنی ساختمان یکی از معترضان این ماجرا هستند. آنها بر این باورند که حذف عملی کاردان های فنی ساختمان از ساخت و ساز در کشورکه بر خلاف مصوبات وزارت مسکن و شهرسازی صورت می گیرد، موجب شده است نظارت دقیق در ساخت ساز صورت نگرفته و حداکثر به بازدیدهای کوتاهی محدود شود که در بیشتر موارد با اغماض صورت می گیرد.
از این رو با مهدی موذن ، رئیس کانون کاردان های فنی ساختمان به گفتگو نشسته ایم و نظرات وی را در این باره جویا شدهایم. آنچه در پی می آید حاصل این گفتگوست.
وظیفه اصلی کانون کاردان های فنی ساختمان چیست؛
کانون کاردان های فنی ساختمان دقیقا براساس مفاد قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان تشکیل شده است.
کاردان های فنی ساختمان در واقع همان فوق دیپلم های ساختمان هستند که با عضویت در کانون ، از شناسایی و مقبولیت و وجاهت در کار برخوردار می شوند.
آنها می توانند با عضویت در کانون و گذراندن آزمون کانون ، پروانه اشتغال به کار نیز دریافت کنند که این پروانه ، آنها را از نظر فنی و مهارت کاراجرایی از دیگر کاردان ها متمایز می کند.
با این تعریف ، چه تفاوتی میان مهندسان و کاردان های فنی ساختمان وجود دارد؛
کانون برای فعالیت کاردان های فنی ساختمان چه هدفی را دنبال می کند و چه تعریفی از کار آنها دارد؛
در حقیقت رسالت این کانون آن است که به صورت صحیح و اصولی ازپتانسیل های موجود در نیروی پراکنده و فعال کاردان های فنی در بخش ساختمان استفاده کند.
در واقع مجرب ترین افرادی هستند که در کارگاه به عنوان ناظر، ساختمان ساز و مجری ، حضور دایم و مستمر دارند و شاید بتوان گفت که در طول سنوات خدمتی خود با کار در کارگاه ها بزرگ می شوند.
این تعریفی است که ما می توانیم از کاردانی که بیش از 10 سال تجربه دارد داشته باشیم.
در بیشتر کشورهای دنیا، تکنیسین ها تخصص های ویژه ای دارند. چرا در کشورما از این کاردان ها با سازماندهی و جهتدار استفاده نمی شود؛
سازماندهی این نیروها و استفاده از آنها به صورت جهتدار در صورتی امکانپذیر است که نظم در ساختمان سازی و هرم تشکیلاتی ساخت و ساز وجود داشته باشد تا معلوم شود که هریک از نیروها در کدام بخش باید مشغول به فعالیت باشند و مشکلاتی که در حال حاضر وجود دارد به خاطر وجود نداشتن چنین برنامه هایی در کشور است.
هرکسی در هر گوشه ای از این کشور هر کاری را که دوست دارد انجام می دهد و اسم آن را ساختمان سازی می گذارد. نتیجه چنین اقداماتی فرو ریختن خانه ها در فرحزاد است.
کسانی که شاهد پی ریزی ساختمان های دره فرحزاد بودند چشم بر این نکته بستند که این ساختمان بر 7 تا 8 متر خاک دستی پی ریزی می شود و حتی این نکته در حال حاضر از بریدگی به وجود آمده ، مشخص است.
صنعت ساختمان سازی در کشور ما یک صنعت بیمار است و دلیلش آن این است که در کار کمتر از نیروهای متخصص استفاده می شود که یکی از نیروها همان کاردان های فنی ساختمان هستند.
اگرچه در تعریف و صدور پروانه برای کاردان های فنی ساختمان مجوزهای خاصی صادر می شود ولی زمینه انجام کار برای این آنها فراهم نیست.
بسیاری از تبصره ها و بندهای موجود در قوانین وزارت مسکن مانع از کار این کاردان هاست.
کار نظارت به عهده مهندسان ناظر است. به همین دلیل ممکن است این تصور به وجود آید که دیگر به کاردان های فنی نیازی نیست؛
بهترین تعریفی که وزارت مسکن و شهرسازی ، سازمان نظام مهندسی و شورای مرکزی نظام مهندسی کشور برای این نیروها قائل هستند، استفاده از این نیروها در کارگاه های ساختمانی در قالب مجری و ناظر ساختمان است ؛ البته باید گفت که مهندسان نیز در همین صحنه حضور دارند، اما با ظرفیت های اجرایی بیشتر. متاسفانه یک سو نگری و صنفی نگری به این مساله باعث شده است که این تفاوت بسیار فاحش به نظر برسد و این به نفع کشور نیست.
اگر تعریف درستی از توانمندی ها بشود انجام کار مطلوب تر است.
امروزه کسانی که آیین نامه ها را تدوین و تعریف می کنند بیشتر پشت میزنشین هستند و از کار مجری گری و نظارت بر ساختمان خبر ندارند.
آیا یک مهندس جوان - که احترام علمی او در این بحث کاملا محفوظ است - توانمندی نظارت بر 4000 متر مربع را دارد، در حالی که او حتی پس از 5 سال کار تجربی در ساختمان ، هنوز در این خصوص مبتدی به شمار می رود؛
پیامد چنین تصمیم گیری هایی را نه تنها در تهران بلکه در سراسر کشور شاهد هستیم.
پس از وقوع زلزله بم حتی یک ساختمان سالم باقی نماند، چه ساختمان های دولتی و چه ساختمان های مسکونی ، تجاری یا حتی امدادرسانی.
در بررسی هایی که در شهرستان بم انجام دادیم ساختمان های آتش نشانی بر سر ماشینهای که در آن زمان باید وظیفه امداد رسانی را انجام می دادند، آوار شده بودند.
پرسش اینجاست این ساختمان را چه کسی ساخته است؛ کدام مهندس نظارت براین ساخت و سازها را به عهده داشته است.
آیین نامه 2800 که ابلاغ رسمی شده و براساس دستور هیات دولت وجاهت اجرایی داشته است و ساختمانی که ظرف همین 4سال گذشته که براساس این دستورات باید ساخته می شد، تخریب شد، کجاست کنترل هایی که باید منطبق بر این ضوابط ساخته شود؛ و چه کسی پاسخگوی آن است؛
به نظر این کانون ، صلاحیت اجرای کار چیز دیگری است که در صحنه عمل تجربه می شود.
کاردان های فنی ساختمان چه تفاوتی با معماران تجربی دارند؛
معماران تجربی ، کسانی هستند که در کارگاه ساختمانی حضور دارند و تحصیلات خاصی نیز در زمینه ساخت و ساز ندارند.
آنها به دلیل تجربه خاص خود با تمام اصناف در زمینه ساختمان آشنایی دارند و بسیاری ازآنها از نظر کاری افرادی ورزید به شمار می روند؛ اما این گروه از نظر اطلاعات فنی و سیستماتیک بی اطلاع محسوب می شوند.
تنها اولین کسی که در هر ساخت و سازی متوجه مغایرت عملی کار با نقشه های طراح و مهندس ساختمان می شود، کاردان فنی ساختمان است.
باید بگویم که با حذف معمار تجربی از کارگاه ساختمانی نیزمخالفم. یک مهندس و یا یک کاردان فنی در کار نمی توانند پذیرای بسیاری از پدیده ها و شیوه های برخورد با عوامل اجرایی باشند، اما معمار تجربی ورزیده است که از عهده این مشکلات برمی آید؛ بنابراین اگر معمار تجربی را از پروژه های خود حذف کنیم دچار مشکلاتی می شویم که بعد به بازنگری نیاز خواهیم داشت.
بنابراین شما با این مساله که نظارت عملی بر ساخت ساز باید به عهده کاردان فنی باشد و نظارت به عهده مهندس ناظر موافقید؛
بله ما با چنین تفکیکی مخالفتی نداریم ، درشرایط کاری مطلوب نظارت میان مهندس و کاردان گره می خورد. چیزی که الان وجود ندارد؛ چرا که یک کاردان به ظرافت و یک به یک به بررسی تمام کارهای انجام شده از جمله جوشکاری ها، تعداد میله گردها در فوندانسیون و اندازه قطرها وغیره می پردازد و پس از آن به کار تاییدیه می دهد، چیزی که در حال حاضر وجود ندارد و یک مهندس از فرصت چنین بررسی هایی برخوردار نیست.
یک ناظر مهندس 4 تا 5 بار بر سر ساختمان حضور می یابد تا تاییدیه انجام کار بدهد.
این نظارت نیست ؛ بلکه نظارت حضور همواره و مستمر در پروژه و اشرافیت بر کلیه فعل و انفعالات اجرایی است تا در زمان و جای لازم مانع انجام یک حرکت اشتباه شود.
خیلی از کارها مانند بتون ریزی ممکن است در زمان اجرائ نادرست انجام شود که بعد هم شاید از سوی ناظران مورد گذشت و اغماض قرارگیرد.
به طور مستقل ، هم کاردان و هم مهندس می تواند این کارها را انجام دهد، اما نه با تعریفی جانبدارانه بلکه با تعریفی اصولی و منطبق بر توانمندی های موجود. نباید با کلماتی چون کاردان و مهندس بازی و تعریف ظرفیت ها را واقعی بررسی کنیم ؛ نکته ای که الان وجود ندارد. در حال حاضر بسیاری از آیین نامه های ابلاغی با گنجاندن یک تبصره ، حضور کاردان را منع می کنند.
به نظر شما آیا آیین نامه های وزارت مسکن در ساخت و ساز نمی توانند وظایف ناظر را بخوبی مشخص کنند؛
باید بگوییم در بسیاری از این آیین نامه ها حتی توجهی به ناظر ساختمان نشده است ؛ به عنوان مثال حتی در آیین نامه مجریان ذی صلاح و نظارت مجریان اجرایی تبصره های ویژه ای گنجانده شده است که علی رغم تایید همه صلاحیت ها، کاردان از فعالیت و نظارت منع شده اند.
در این آیین نامه آمده است که ساختمان هایی که بالای 800 متر مربع زیر بنا داشته باشد، باید توسط مجری ذی الصلاح ساخته شود.
پرسش این است که اگر کسی 799 متر یا کمتر ساخت ، به مجری ذی الصلاح نیازی ندارد و این نوع ساخت و سازها می توانند مثل سابق و بدون نظارت ساخته شوند و افراد بدون تخصص نیز به عنوان بساز و بفروش هر کاری را که دوست دارند انجام دهند؛
تعریفی که خود مسوولان وزارت مسکن در باره ساخت و ساز داشته اند آن است که زیر 800 متر مربع در صلاحیت کاردان های فنی ساختمان است ، اما با این آیین نامه کار از دست کاردان متخصص خارج شده ، حضور کاردان نفی و در اختیار افراد بدون صلاحیت قرار می گیرد.
آیا افرادی که زیر سقف خانه ای که زیر بنای آن کمتر از 800 متر مربع است زندگی می کنند نباید امنیت مسکن داشته باشند؛
در بیشتر استان های کشور، ساختمان ها کوچک است و به تعبیری 75درصد ساختمان های مسکونی که در کشور ساخته می شود زیر 800 متر مربع مساحت دارد.
با توجه به این که هر سال در کشور با توجه به آمار حدود یک میلیون واحد مسکونی ساخته می شود و طی 2 سال اجرای این آیین نامه 75 درصد این خانه ها به یک میلیون و 500 واحد مسکونی می رسد که خارج از نظارت افراد با صلاحیت ساخته می شود.
این اتفاق می افتد و مسئولان وزارت مسکن با یک سویه نگری اجازه انجام آن را می دهند.
بسیاری از کارگران ساختمانی در کار دچار مشکلات حقوقی می شوند و از صلاحیت کاری نیز برخوردار نیستند. چگونه می توان صلاحیت و مصونیت کار کارگران را تضمین کرد؛
این موضوع به قوانین کار بر می گردد. قرار است از تاریخ 1/4/83 کارگران دارای پروانه اشتغال باشند و کارگران بدون پروانه فنی در کارگاه ها استفاده نشوند.
اما به نظر نمی رسد تا آن تاریخ تمام کارگران ما بتواند به این مهارت ها دست یابند و تمام پروژه ها را پوشش دهند.
برای ترغیب کارگران ، باید مدیران کارگاه ها تلاش کنند تا در کارگاه های خود از کارگران آموزش دیده و دارای پروانه و کارت مهارت فنی باشند استفاده کنند.
درباره مصونیت کارگاهی ما مقررات فنی و ایمنی کارگاهی که توسط وزارت کار طراحی شده موجود است و مجری ساختمان موظف است این آیین نامه را در درجه اول اجرا کند.
از سوی دیگر 2 نوع بیمه در این زمینه موجود است ؛ بیمه های تامین اجتماعی که کارگران شاغل را مشمول مقررات تامین اجتماعی می کند و بیمه های ویژه مسوولیت است که مجری ساختمان می تواند از آن استفاده کند.
حتی بیمه های بی نام مسوولیت درباره امر ساخت و ساز موجود است که به وسیله آنها هر کارگری می تواند هنگام حادثه از مزایای آن استفاده کند.
متاسفانه این بیمه تنها حوادث سوانح را می پذیرد. ولی این بیمه تنها هزینه های درمان را می پذیرد و حقوق کارگری را که در این مدت نمی تواند کار کند عهده دارد نیست که این نقطه ضعف برای این نوع بیمه هاست.
در بسیاری از کشورهای دنیا کارگران ساختمانی در شرکتهای خاصی که در این زمینه تاسیس شده اند شاغلند و درصورت نیاز به این شرکتها مراجعه می شود.
آیا در ایران انجام چنین کاری مقدور است؛ و آیا کانون شما می تواند وظیفه تاسیس چنین شرکتهایی را به عهده بگیرد؛
اگر امکاناتی در این ارتباط در اختیار کانون کاردان های فنی ساختمان قرار داده شود بله.
اما در حال حاضر فکر نمی کنم که به طور مستقل این امر مهیا شود.
به طور قطع با تعاملی که در بالا درباره آن صحبت شد می توانیم در این امر موثر باشیم ، ولی امکان سازماندهی مستقل را نداریم و شاید در کار دچار مشکل شویم که ما را از هدف اصلی باز می دارد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
