نقد برنامه جدید فضایی ایالات متحده امریکا
سکوت محض اتاق کنترل را فرا گرفته است. شن اوکیف در حالی که تی شرت قرمز رنگی را که نشان NASA بر سینه آن حک شده است ، به تن کرده ناخنهای خود را می جود.
اندکی آن سوتر جنیفر تراسفر چشمان خود را بسته و گویی در دل دعا م یکند. فیرزو نادری سعی دارد عصبانیت خود را پنهان نگاه دارد.
چند دقیقه ای است که از ربات کاوشگر روح خبری در دست نیست. زمان بکندی می گذرد و ناگهان بیپ بیپ بیپ... صدای سیگنال های بعدی به گوش نمی رسد.
دستان مهندسان مرکز هدایت آزمایشگاه جت پروپالشن به نشانه موفقیت به هوا رفته و صدای فریاد آنها تا بیرون اتاق کنترل به گوش می رسد. سیگنال های رسیده از مریخ نشان از پایان موفقیت آمیز مراحل فرود خودروی مریخ نورد روح بر سیاره سرخ دارد.
همه چیز به طور معجزه آسایی عالی پیشرفته است. 2 هفته بعد بار دیگر اتاق کنترل JPL از صدای فریادهای شادی مهندسان ارشد منفجر می شود.
این بار نادری تحمل حضور در آزمایشگاه اصلی را ندارد و به راهروهای کناری پناه می برد، تا اشک شوقش از دید خبرنگاران پنهان بماند.
فرصت هم در سوی دیگر سیاره سرخ با موفقیت فرود آمده و فعالیت 3 ماهه خود را آغاز کرده است. (در آن هنگام کسی گمان نمی کرد پس از پایان این 3 ماه ماموریت های 4 ماه دیگر نیز تمدید شوند.) بی نظیرترین عملیات کاوش سیاره سرخ در تمام طول تاریخ کاوشهای فضایی آغاز شده است و هنوز هم ادامه دارد.
ناسا پس از موجی از شکست و ناکامی در ماموریت های فضایی بویژه شکست دو ماموریت مریخ نشین و مدار گرد سال 1998 و از دست دادن شاتل فضایی کلمبیا و کشته شدن اندوهبار هفت دانشمند سرنشین آن ، ضربه سختی را دریافت کرده بود و اینک بشدت به این پیروزی نیاز داشت تا خود را از زیر فشار افکار عمومی ملت امریکا که هزینه سنگین این اکتشافات را باید تحمل کنند، خارج کند.
تیم همکاران فیروز نادری در ناسا این کار بزرگ را با موفقیت کامل انجام داده بودند و اینک ناسا رکورد جدیدی در عرصه کاوشهای سیاره ای از خود به جای گذاشته است.
جرج. دبلیو بوش دقایقی پس از فرود موفقیت آمیز روح بر سطح سیاره سرخ ، با مرکز کنترل JPL در کالیفرنیا تماس گرفت تا شخصا به مدیران ارشد این پروژه تبریک بگوید.
شاید او بیش از هر شخص دیگری در آن لحظه در اندیشه دستاوردهای سیاسی بود که می توانست از این موفقیت بی نظیر به دست آورد و خود را از زیر فشارهای سیاسی مختلفی که با آن دست به گریبان بود رها کند.
در سال 1961 جان.اف.کندی رئیس جمهور وقت ایالات متحده طی یک سخنرانی عمومی به ملتش اطمینان داده بود پیش از پایان همان دهه فضانوردهای امریکایی را برای اولین بار به ماه
بفرستد.
این وعده رئیس جمهور 8 سال بعد و در سال 1969 با فرود نیل آرمسترانگ بر قمر آبله روی زمین به حقیقت پیوست.
بی شک زمانی که جورج دبلیو بوش در 25 دیماه سال گذشته قدم به ساختمان مرکزی مدیریت ناسا در واشنگتن می گذاشت به سلف دمکرات خود می اندیشید و این که آیا تاریخ از او نیز به عنوان معماری برای آینده فضایی جهان یاد خواهد کرد.
رئیس جمهور جدید برای یک دیدار رسمی از مقر ناسا به این نقطه تاثیرگذار در اکتشافات فضایی رفت تا همان طور که از چند هفته پیش از آن بارها اعلام شده بود، برنامه و راهکار جدید فضایی ایالت متحده امریکا را برای مردم و این سازمان اعلام کند.
سخنرانی بوش که به طور مستقیم از چندین شبکه تلویزیونی جهان پخش می شد، با تعارفات معمول آغاز شد. او به تاریخچه مهاجرنشین امریکا اشاره کرد و ذات مهاجرت را به عنوان خصوصیتی از مردم کشورش دانست و آن را دلیلی بر ادامه مهاجرت به اعماق فضا برشمرد.
او پس از آن که از مسوولان و مدیران ناسا تشکر کرد، به دستاوردهای علمی و فنی که از تحقیقات فضایی حاصل شده است پرداخت و مثال های فراوانی از کاربرد تحقیقات فضایی در پیشرفت های پزشکی ، مهندسی ، فناوری و علوم کاربردی ذکر کرد و به گوشه ای از افتخارات ربع قرن کاوش فضا پرداخت و سپس خود را آماده کرد تا مهمترین بخش سخنانش را آغاز کند.
ماموریت های موفق فرصت این اجازه را به آقای رئیس جمهور می داد تا سخن از گامهای بعدی بگوید: «... من امروز برنامه جدید فضایی امریکا را اعلام خواهم کرد. اینک زمان آن فرا رسیده است تا قدمهای بعدی را برداریم».
نویسندگان متن سخنرانی بوش ، احتیاط زیادی به خرج داده بودند; بنابراین رئیس جمهور ابتدا به لزوم تکمیل ایستگاه بین المللی فضایی اشاره کرد و تاکید کرد که باید این ایستگاه تا سال 2010 میلادی تکمیل شود.
وی سپس با اشاره به خدمات چندین ساله نسل فعلی شاتلهای فضایی بر لزوم جایگزینی نسل جدیدی از این شاتلها تا سال 2008 تاکید کرد و این که این شاتلهای جدید باید تا سال 2004 به ابزار رسمی سفرهای فراجوی انسان تبدیل شوند.
حال نوبت قسمت هیجان انگیز سخنرانی رئیس جمهور بلند پرواز امریکا بود. وی آخرین کلمات ایگن کرنان (Eugene Cernan) آخرین فضانورد امریکایی ، هنگامی که برای ترک زمین آماده بود را قرائت کرد.
کرنان 3 دهه پیش قدم بر سطح ماه گذاشته بود و اینک هنگام سخنرانی بوش در محل حضور داشت.
هنگامی که او خود را برای بازگشت به زمین آماده می کرد، گفته بود: «ما همان طور که به ماه آمدیم ، با او وداع می کنیم و اگر خدا بخواهد در آینده با کوله باری از صلح و امید برای بشریت به ماه باز خواهیم گشت».
بوش پس از قرائت این کلام کرنر افزود: «اینک زمان آن است که این جمله لباس واقعیت به تن کند و به همین دلیل ما در مرحله بعدی دوباره به ماه باز خواهیم گشت.
این ماموریت باید پیش از پایان سال 2008 آغاز شود و تا سال 2020 به نتیجه برسد».
هنوز جو سخنرانی تحت تاثیر این سخن بود که بوش سرانجام آخرین راهکار خود را برای آینده فضایی امریکا بیان کرد: «سفر به ماه آغاز سفر ما به سوی مریخ خواهد بود. در حالی که ماموریت های روبوتیک را به مقصد مریخ ادامه خواهیم داد، برنامه سفر انسان به مریخ باید در دستور کار قرار گیرد».
بوش در حالی که سعی می کرد هنگام بیان این برنامه فضایی برای آینده ناسا به عنوان تاثیرگذارترین سازمان فضایی جهان ، ظاهرش را آرام و مطمئن نشان دهد، از نمایندگان کنگره و سنا درخواست کرد برای تحقیق این برنامه فضایی بلندپروازانه با افزایش بودجه سالانه ناسا - که در حال حاضر رقمی معادل 86 میلیارد دلار است - موافقت کنند.
وی همچنین از رئیس سازمان ناسا، شن اوکیف درخواست کرد با مرور دوباره تم ماموریت های طراحی شده و در حال تدوین ناسا به برنامه ریزی مجدد آنها در قالب اهداف ارائه شده از سوی وی اقدام کند و ماموریت هایی را که در این راستا قرار نمی گیرند، حذف و آنها را با ماموریت هایی در راستای این برنامه جدید جایگزین کند.
عالی ترین مقام اجرایی ایالات متحده در پایان سخنانش از سایر ملتها درخواست کرد در این راه به امریکا بپیوندد و بیان داشت دیدگاه جدید ناسا قرار است سفری به سوی کیهان را رقم بزند و نه رقابتی جدید بین کشورها را.
وی با گرامیداشت خاطره قربانیان کلمبیا و دیگر کشته شدگان و درگذشتگان اکتشافات فضایی ، سخن خود را با این جمله به پایان برد: «اجازه دهید سفر خود (به سوی کیهان) را ادامه دهیم.»
افقی زیبا و رویایی
این وعده رئیس جمهور 8 سال بعد و در سال 1969 با فرود نیل آرمسترانگ بر قمر آبله روی زمین به حقیقت پیوست.
بی شک زمانی که جورج دبلیو بوش در 25 دیماه سال گذشته قدم به ساختمان مرکزی مدیریت ناسا در واشنگتن می گذاشت به سلف دمکرات خود می اندیشید و این که آیا تاریخ از او نیز به عنوان معماری برای آینده فضایی جهان یاد خواهد کرد.
رئیس جمهور جدید برای یک دیدار رسمی از مقر ناسا به این نقطه تاثیرگذار در اکتشافات فضایی رفت تا همان طور که از چند هفته پیش از آن بارها اعلام شده بود، برنامه و راهکار جدید فضایی ایالت متحده امریکا را برای مردم و این سازمان اعلام کند.
سخنرانی بوش که به طور مستقیم از چندین شبکه تلویزیونی جهان پخش می شد، با تعارفات معمول آغاز شد. او به تاریخچه مهاجرنشین امریکا اشاره کرد و ذات مهاجرت را به عنوان خصوصیتی از مردم کشورش دانست و آن را دلیلی بر ادامه مهاجرت به اعماق فضا برشمرد.
او پس از آن که از مسوولان و مدیران ناسا تشکر کرد، به دستاوردهای علمی و فنی که از تحقیقات فضایی حاصل شده است پرداخت و مثال های فراوانی از کاربرد تحقیقات فضایی در پیشرفت های پزشکی ، مهندسی ، فناوری و علوم کاربردی ذکر کرد و به گوشه ای از افتخارات ربع قرن کاوش فضا پرداخت و سپس خود را آماده کرد تا مهمترین بخش سخنانش را آغاز کند.
ماموریت های موفق فرصت این اجازه را به آقای رئیس جمهور می داد تا سخن از گامهای بعدی بگوید: «... من امروز برنامه جدید فضایی امریکا را اعلام خواهم کرد. اینک زمان آن فرا رسیده است تا قدمهای بعدی را برداریم».
نویسندگان متن سخنرانی بوش ، احتیاط زیادی به خرج داده بودند; بنابراین رئیس جمهور ابتدا به لزوم تکمیل ایستگاه بین المللی فضایی اشاره کرد و تاکید کرد که باید این ایستگاه تا سال 2010 میلادی تکمیل شود.
وی سپس با اشاره به خدمات چندین ساله نسل فعلی شاتلهای فضایی بر لزوم جایگزینی نسل جدیدی از این شاتلها تا سال 2008 تاکید کرد و این که این شاتلهای جدید باید تا سال 2004 به ابزار رسمی سفرهای فراجوی انسان تبدیل شوند.
حال نوبت قسمت هیجان انگیز سخنرانی رئیس جمهور بلند پرواز امریکا بود. وی آخرین کلمات ایگن کرنان (Eugene Cernan) آخرین فضانورد امریکایی ، هنگامی که برای ترک زمین آماده بود را قرائت کرد.
کرنان 3 دهه پیش قدم بر سطح ماه گذاشته بود و اینک هنگام سخنرانی بوش در محل حضور داشت.
هنگامی که او خود را برای بازگشت به زمین آماده می کرد، گفته بود: «ما همان طور که به ماه آمدیم ، با او وداع می کنیم و اگر خدا بخواهد در آینده با کوله باری از صلح و امید برای بشریت به ماه باز خواهیم گشت».
بوش پس از قرائت این کلام کرنر افزود: «اینک زمان آن است که این جمله لباس واقعیت به تن کند و به همین دلیل ما در مرحله بعدی دوباره به ماه باز خواهیم گشت.
این ماموریت باید پیش از پایان سال 2008 آغاز شود و تا سال 2020 به نتیجه برسد».
هنوز جو سخنرانی تحت تاثیر این سخن بود که بوش سرانجام آخرین راهکار خود را برای آینده فضایی امریکا بیان کرد: «سفر به ماه آغاز سفر ما به سوی مریخ خواهد بود. در حالی که ماموریت های روبوتیک را به مقصد مریخ ادامه خواهیم داد، برنامه سفر انسان به مریخ باید در دستور کار قرار گیرد».
بوش در حالی که سعی می کرد هنگام بیان این برنامه فضایی برای آینده ناسا به عنوان تاثیرگذارترین سازمان فضایی جهان ، ظاهرش را آرام و مطمئن نشان دهد، از نمایندگان کنگره و سنا درخواست کرد برای تحقیق این برنامه فضایی بلندپروازانه با افزایش بودجه سالانه ناسا - که در حال حاضر رقمی معادل 86 میلیارد دلار است - موافقت کنند.
وی همچنین از رئیس سازمان ناسا، شن اوکیف درخواست کرد با مرور دوباره تم ماموریت های طراحی شده و در حال تدوین ناسا به برنامه ریزی مجدد آنها در قالب اهداف ارائه شده از سوی وی اقدام کند و ماموریت هایی را که در این راستا قرار نمی گیرند، حذف و آنها را با ماموریت هایی در راستای این برنامه جدید جایگزین کند.
عالی ترین مقام اجرایی ایالات متحده در پایان سخنانش از سایر ملتها درخواست کرد در این راه به امریکا بپیوندد و بیان داشت دیدگاه جدید ناسا قرار است سفری به سوی کیهان را رقم بزند و نه رقابتی جدید بین کشورها را.
وی با گرامیداشت خاطره قربانیان کلمبیا و دیگر کشته شدگان و درگذشتگان اکتشافات فضایی ، سخن خود را با این جمله به پایان برد: «اجازه دهید سفر خود (به سوی کیهان) را ادامه دهیم.»
سخنرانی رئیس جمهور امریکا در مقر سازمان فضایی ناسا در واشنگتن دی.سی اگرچه از متنی
شاعرانه سود نمی جست ، ما به پشتوانه ماموریت های 2 خواهر مریخ نورد روح و فرصت بر سطح سیاره سرخ ، چشم اندازی رویایی و شاعرانه را پیش چشم مردم این کشور ایجاد می کرد.
ایستگاه بین المللی فضایی به عنوان نمادی از همکاری های بین المللی با هدایت ناسا تکمیل خواهد شد.
سفاین جدید جایگزین نسل فعلی می شوند و ضانوردان کمتر از 20 سال دیگر روی ماه قدم خواهند گذاشت ، به ساخت و ساز مسکن خواهند پرداخت و پایگاه هایی برای اعزام هدف قرار می گیرد و اگر چه بوش در سخنرانی خود تاریخی برای سفر انسان به مریخ تعیین نکرد، اما در صحبتهای غیررسمی نشانه هایی از نظر او مبنی بر اعزام انسان به مریخ تا سال 2025 شنیده می شود.
بعد از آن هم می توان به سفر به در دستهای منظومه شمسی و شاید مسکونی کردن دیگر سیارات و ایجاد مستعمره های کیهانی اندیشید و جالب این که همه اینها در طول زندگی یک نسل رخ می دهد; یعنی زمانی کمتر از 30 سال و این چشم اندازی مسحور کننده بری هر شیفته آسمانی در سراسر جهان به تصویر می کشد; اما سوالی اساسی برای بسیاری از مردم و دانشمندان مطرح است که رئیس جمهور در سخنرانی خود به آن اشاره ای نکرد; آیا بوش معنی سخنانی را که به زبان آورده است می داند؛
واقعیتی تلخ تر از رویای امریکایی
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
ایستگاه بین المللی فضایی به عنوان نمادی از همکاری های بین المللی با هدایت ناسا تکمیل خواهد شد.
سفاین جدید جایگزین نسل فعلی می شوند و ضانوردان کمتر از 20 سال دیگر روی ماه قدم خواهند گذاشت ، به ساخت و ساز مسکن خواهند پرداخت و پایگاه هایی برای اعزام هدف قرار می گیرد و اگر چه بوش در سخنرانی خود تاریخی برای سفر انسان به مریخ تعیین نکرد، اما در صحبتهای غیررسمی نشانه هایی از نظر او مبنی بر اعزام انسان به مریخ تا سال 2025 شنیده می شود.
بعد از آن هم می توان به سفر به در دستهای منظومه شمسی و شاید مسکونی کردن دیگر سیارات و ایجاد مستعمره های کیهانی اندیشید و جالب این که همه اینها در طول زندگی یک نسل رخ می دهد; یعنی زمانی کمتر از 30 سال و این چشم اندازی مسحور کننده بری هر شیفته آسمانی در سراسر جهان به تصویر می کشد; اما سوالی اساسی برای بسیاری از مردم و دانشمندان مطرح است که رئیس جمهور در سخنرانی خود به آن اشاره ای نکرد; آیا بوش معنی سخنانی را که به زبان آورده است می داند؛
نقل است که امریکا سرزمین استفاده از فرصتهاست و برای همین شاید رئیس جمهور این کشور بیش از هر شخص دیگری باید از فرصتها استفاده کند.
شاید در تمام دوره ریاست جمهوری بوش هیچ فرصتی مناسب تر از 25 دیماه برای ایراد این سخنرانی نبود، چرا که پشتوانه موفقیت های ماموریت های مریخ که هنوز هم در صدر خبرهای علمی جهان قرار دارد، ذهن مردم را از ناکامی ها دور می کند.
در مورد NASA واقعیات بسیار مهم و غیرقابل انکاری وجودی دارد که مهمترین آنها نقش این سازمان در پیش بردن پروژه اکتشافات فضایی نوع بشر است.
این سازمان توانسته با استفاده مناسب از مغزها و متفکران گوشه و کنار جهان و اختصاص دادن بودجه ای هنگفت ، هدایت و رهبری امور فضایی جهان را به دست بگیرد و بخصوص پس از فروپاشی بلوک شرق و پایان جنگ سرد به یکه تاز این میدان پرهیجان و مهم تبدیل شود و کارنامه پرافتخاری از خود به جای بگذارد; بنابراین نمی توان درباره اهمیت این سازمان و نقش آن در آینده اکتشافات فضایی شکی داشت، اما برای این که بتوان به تصویر آشکاری از وضعیت این سازمان دست یافت باید کنار این موفقیت های بسیار بزرگ و مهم، به وضعیت فعلی جهان و ناسا نیز نیم نگاهی انداخت و سپس راهکار ارائه کرد.
ناسا در حال حاضر با بحران های بسیار جدی دست به گریبان است که تا زمان حل آنها نمی توان تصویر دقیقی از امکانات و راه آینده ای بلند مدت ارائه کرد.
بوش در سخنانش به تکمیل سریع ایستگاه بین المللی فضایی اشاره کرد، اما از این موضوع نگفت که تاخیر در تکمیل این بنای عظیم فضایی به مشکلاتی بر می گردد که سیستم های حمل و نقل فضایی امریکا با آن مواجه اند.
پس از سقوط شاتل فضایی کلمبیا در بهمن سال 1381 و کشته شدن 7 فضانورد آن ، هیات تحقیق اعلام کرد این ابزارهای قدیمی ، ایمنی لازم را برای پرواز به مدار زمین ندارند و باید برای ایمنی آنها چاره ای اندیشیده شود و تا زمانی که با اضافه کردن فناوری های جدید و در نظر گرفتن راه فرارهای احتمالی ، امنیت کامل به دست نیاید این فضاپیماها (که نقش اصلی در تکمیل ایستگاه فضایی را به عهده داشتند) نباید از پایگاه کندی به فضا پرتاب شوند ایمن سازی شاتلها تاکنون به طول انجامیده و باعث شده در یک سال گذشته هیچ پرواز مداری با کمک شاتلها انجام نشود.
به همین دلیل تعداد خدمه این ایستگاه به 2 نفر کاهش یافته و حمل و نقل خدمه و انتقال تجهیزات به عهده کپسول های فضایی پروگرس و سایوز روسی است.
به عبارت دیگر در یک سال و نیم گذشته این ابزارهای قدیمی روسیه بوده اند که ایستگاه (ISS) را سرپا نگاه داشته اند و نه ابزارهای امریکایی.
در همین مدت مشکلی که در لباس فضایی فضانوردان ایستگاه به وجود آمد و شنیده شدن صداهای مرموز درون ایستگاه و کاهش فشار داخلی بر مشکلات این ایستگاه افزوده و به نظر می رسد باید تلاشی بین المللی برای این آزمایشگاه مداری که نقش کلیدی در آینده اکتشافات فضایی دارد، برداشته شود.
بوش در این سخنرانی از جایگزینی شاتلهای فضایی سخن گفت و تاکید کرد این کار باید تا سال 2008 انجام شود.
ساخت شاتلهای فضایی به هیچ عنوان ایده جدیدی نیست. پس از سقوط شاتل فضایی چلنجر بحثها بر سر ساخت شاتل جدیدتر و ایمن تر مطرح شد، اما تاکنون در حد طرحهای آزمایشی باقی مانده است.
X-33 طرحی است که به احتمال زیاد از بوته آزمایش و در رقابت با دیگر رقیبانش موفق بیرون خواهد آمد، اما تا جایگزینی کامل آن راه درازی در پیش است.
در حال حاضر از 5 شاتل فضایی امریکا (که خدمات بی نظیری به اکتشافات ارائه کردند) تنها 3 نمونه دیگر باقی مانده و چلنجر و کلمبیا در حوادثی تراژیک از میان رفته اند و گروه تحقیق حادثه کلمبیااکیدا تاکید دارد که در پروازهای آینده حتما باید یک شاتل به عنوان شاتل نجات آماده پرواز باشد تا در صورت بروز مشکلی بتواند به کمک فضانوردان آسیب دیده بشتابد.
جایگزینی شاتلها اگرچه یک ضرورت تاریخی است ، اما صحبت از طرح جایگزین به عنوان تنها ابزار حمل و نقل بین مداری ، چندان موجه به نظر نمی آید.
اروپایی ها چندی پیش نمونه اولیه شاتل فضایی خود به نام ققنوس را با موفقیت آزمایش کردند.
این شاتل که احتمالا زودتر از همتای امریکایی خود کامل می شود با استفاده از امکانات بیشتر به توانایی های بالاتر نقش مهمی را در ارتباطات مداری به عهده خواهد گرفت ; اما تا آن زمان و تا هنگامی که شاتلها دوباره غرش کنان به فضا برخیزند فضاپیماهای کوچک و بی ادعای سویوز و پروگرس شاهرگ حیاتی ISS و انتقالات مداری را به عهده خواهند گرفت ; اگرچه روسیه بزودی وارد مرحله جدیدی از حیات فضایی خود خواهد شد و در همان حال باید نگاهی به شنزهوی چینی ها هم انداخت.
سفینه ای که سال گذشته نخستین فضانورد چینی را به مدار زمین برد و قرار است بزودی ایستگاه فضایی ملی چین را در مدار زمین بنا کند.
طرح تکمیل ایستگاه بین المللی و جایگزینی شاتلها نکاتی بودند که همه دانشمندان ، مهندسان و کارشناسان امور فضایی علی رغم اختلاف نظرهای جزیی درباره اولویت هریک ، بر آن اتفاق نظر داشتند; اما سخنان بعدی بوش چالش بزرگی را در مجامع علمی به وجود آورد: «ما تا سال 2020 و در طی ماموریتی که دیرتر از سال 2008 آغاز نخواهد شد دوباره بر ماه قدم خواهیم گذاشت.» زمانی که کندی فرمان فتح ماه را صادر کرد فتح این قمر زمین و سفر انسان به آن بیش از آن که یک نیاز علمی باشد یک رقابت فضایی برای به رخ کشیدن توانایی قدرت به رقیب دیرینه بود.
هیچ کس نمی تواند در صحت ماموریت آپولو و فرود فضانوردان بر این قمر دردانه زمین و اهمیت علمی این سفر که جسارت و اعتماد به نفس کاوش سایر نقاط کیهان را به انسان داد شک کند اما سوال اینجاست که آیا در حال حاضر سفر انسان به ماه با توجه به هزینه چند میلیارد دلاری آن معقول و اصولا ضروری است؛
بسیاری از دانشمندان معتقدند ماه می تواند هدفی استراتژیک در ادامه اکتشافات فضایی باشد، در نیمه تاریک ماه می توان رصدخانه هایی ایجاد کرد که به دور از آلودگی جوی ، میدان مغناطیسی و نور زمین به رصد اعماق آسمان در رده های طیفی مختلف بپردازد.
می توان از منابع احتمالی این قمر استفاده و پایگاه هایی برای سفرهای بعدی در آنجا بنا کرد تا بتوانیم با استفاده از گرانش کمتر ماه براحتی از آنجا به سوی دیگر کرات بال گشاییم و از آن مهمتر، شاید بتوان نخستین شهرکهای مهاجرنشین را روی این قمر تاسیس کرد (هم اینک گروهی از مهندسان طرحی از بناهای آینده ماه را با الهام از معماری کویری ایران ارائه کرده اند).
همه اینها چشم انداز بسیار هیجان انگیزی است ، اما نکته مهم زمان است. ما برای این که بتوانیم چنین استفاده ای از ماه کنیم لازم است این قمر را بخوبی بشناسیم و آزمایش های طولانی درباره آن انجام دهیم.
این بار سفر ما به ماه برای کشف و فتح این قمر نخواهد بود; بلکه برای آن که کاری بزرگ را به انجام برسانیم باید عازم این سفر شویم و برای انجام هر کار بزرگی باید پیش نیازهای آن را رعایت کرد.
باید ماموریت های روبوتیکی به مقصد آن به اجرا برسانیم تا کاوشهای دقیق صورت دهند. ما هنوز قمر نزدیک خودمان را بخوبی نمی شناسیم و تا زمانی که این آگاهی به دست نیاید اقدام سفر به ماه چندان با معیارهای علمی روز همخوانی نخواهد داشت.
نکته مهمتر در سفر به ماه تهیه ابزار نقلیه مناسب است. این بار برای سفر به ماه نمی توانیم از کپسول های آپولو و موشک غول پیکر ساترن استفاده کنیم.
باید نوعی ابزار نقلیه به وجود آید که توانایی حمل انبوهی از وسایل به مدار ماه و مانند شاتلها قابلیت مصرف چندباره را داشته باشد، وگرنه با هزینه های کمرشکن پرتاب های فضایی یکبار مصرف ، ایده سفر علمی به ماه را باید فراموش کرد، ضمن این که باید ایمنی لازم را برای این ماموریت طولانی به دست آوریم.
هنوز شاتلهای ما برای سفر به ارتفاع حداکثر 400 کیلومتری نتوانسته اند، مساله ایمنی را به طور کامل حل کنند.
در حال حاضر، ما حتی طرح آماده شده ای برای این فضاپیماها نداریم و در این شرایط تعیین زمانی برای فتح سفر اکتشافی و عمرانی به ماه بیشتر به یک ژست تبلیغاتی می ماند، تا یک برنامه علمی.
اگر درباره سفر به ماه برخی از دانشمندان بودند که هنوز با خوشبینی از آن طرفداری می کردند، اما زمانی که بوش از فتح مریخ سخن به زبان آورد و سفر انسان به مریخ را عنوان کرد و در محافل غیررسمی سال 2025 را به عنوان تاریخ این سفر تاریخی عنوان کرد، شاید خوشبین ترین کارشناسان هم نتوانستند تعجب خود را پنهان کنند.
راه مریخ راه آسانی برای انسان نخواهد بود و هر مشکلی که ما با ماه داشته باشیم ، زمانی که با مریخ مواجه شویم ، چند صد برابر بیشتر خواهد شد.
تاکنون بیش از 35 ماموریت بدون سرنشین به مقصد مریخ طراحی و اجرا شده و از این میان ، تنها یک سوم آنها با موفقیت همراه بوده و بیش از دوسوم آنها به دلایل مختلف شکست خوردند.
اگر سفر به ایستگاه فضایی (ISS) که در ارتفاع 370 کیلومتری سطح زمین قرار دارد، به کمک کپسول سویوز روسی 2 روز به طول می انجامد و سفر به ماه در ارتفاع 384400 کیلومتری زمین حداقل 3 روز زمان می برد، برای سفر به سیاره سرخ که در فاصله متوسط 78 میلیون و 400 هزار کیلومتری ما قرار دارد، حداقل باید 6 ماه در راه بود.
از سوی دیگر، اگر سفر به ماه در هر زمانی از سال امکانپذیر باشد، برای سفر به مریخ باید منتظر ماند، تا این سیاره به مقابل زمین برسد (حالتی که خورشید، زمین و مریخ تقریبا روی یک خط مستقیم قرار می گیرند)، وگرنه سفر 6 ماهه چندین سال به طول خواهد انجامید. مقابله مریخ تقریبا هر دو سال زمینی یکبار رخ می دهد.
بنابراین مسافران مریخ پس از آن که به سیاره سرخ رسیدند و 6 ماه را در راه رسیدن به آن سپری کردند، باید 2 سال روی این سیاره به انتظار مقابله بعدی بنشینند، که امکان بازگشت به زمین مهیا شود و تازه در آن هنگام بازگشت 6 ماهه خود به سوی زمین را آغاز کنند، سفری به مدت 3 سال زمینی.
برای چنین سفری باید از انرژی هسته ای استفاده کرد و انرژی خورشیدی پاسخگوی نیاز فضانوردان نخواهد بود.
سفینه اعزامی باید به قدری بزرگ باشد که ابزارهای لازم را برای ساخت اقامتگاه مناسب یک زندگی 2 ساله در مدار یا سطح مریخ با خود حمل کند و آذوقه و ابزار لازم را برای 3 سال زندگی دور از خانه همراه داشته باشد.
روی مریخ هم با مسائل ناشناخته زیادی روبه رو خواهیم بود. غبار مرگبار مریخی می تواند از کوچکترین منفذها عبور کند و ممکن است موجب بیماری و مرگ فضانوردان آینده شود.
از همه اینها مهمتر، فضانوردان ما تاکنون حداکثر 6 ماه و در یک مورد استثنایی (خدمه ایستگاه فضایی میر در هنگام فروپاشی شوروی سابق) نزدیک به یک سال در فضا بوده اند، اما در فاصله ای آنقدر نزدیک که حتی می توانسته اند شهرهای بزرگ را روی زمین ببینند و در دورترین حالت به ماه سفری چند روزه کرده اند، که از آنجا نیز می توانسته اند سیاره مادری خود را به شکل قرص درخشانی (بزرگتر از قرص ماه از روی زمین ) ببینند و به آن نظر کنند، اما از مریخ تنها چیزی که از زمین دیده خواهد شد، نقطه ای کم فروغ در آسمان است که به زحمت باید آن را در میان ستاره های زمینه آسمان پیدا کنی و این مشکل روانی و روحی بزرگی پیش روی فضانوردان آینده قرار می دهد.
از همه این مسائل گذشته ، هزینه چنین سفری به حدی بالا خواهد بود که حتی ایالات متحده و مالیات دهندگان آن نیز از عهده پرداخت آن برنخواهند آمد.
سفر انسان به مریخ روزی اتفاق خواهد افتاد، اما تنها زمانی این رویداد تاریخی به وقوع می پیوندد، که زمینه های فناوری ، علمی ، پزشکی و روانی این سفر آماده شده باشد.
فیروز نادری ، سرپرست برنامه اکتشافی مریخ در JPL در گفتگویی با نویسنده این مقاله و در پاسخ به پرسش درباره برنامه فضایی بوش گفت : «اجازه دهید پیش از هر چیز ببینیم او دوباره به ریاست جمهوری برگزیده خواهد شد، یا نه.»
وی با تاکید بر جنبه تبلیغاتی نظر بوش درباره سفر به مریخ یادآور شد اگر تمام امکاناتمان را برای این سفر از حالا بسیج کنیم ، مطمئن باشید تا سال 2030 نمی توانیم فاز اول آن را شروع کنیم و این حداقل زمانی است که این برنامه می تواند عملیاتی شود و این در حالی است که ناسا مشکلات و وظایف دیگری غیر از فتح مریخ برعهده دارد.
طرحهای کاوش ربوتیک مریخ - که بخصوص با موفقیت روح و فرصت وارد عرصه تازه ای شده است - می تواند با هزینه ای در حد یک صدم سفر انسان به مریخ چندین برابر آن داده های علمی برای ما به ارمغان آورد.
به نظر می رسد هنوز بسیار زود است تا درباره لزوم سفر انسان به مریخ صحبت کنیم.
سخنان بوش زمانی اهمیت بیشتری به خود گرفت ، که تنها چند روز پس از آن ناسا اعلام کرد چهارمین ماموریت تعمیر تلسکوپ فضایی هابل را لغو کرده است.
اگرچه دلیل رسمی این موضوع عدم امنیت پروازهای شاتلهای فضایی برای انجام چنین ماموریت پیچیده ای عنوان شد، اما به اعتقاد قریب به اتفاق کارشناسان ، بخش پایانی سخنان بوش خطاب به شن اوکیف مبنی بر آن که باید با بازنگری تمام ماموریت های ناسا، عملیاتی را که در راستای این راهکار جدید نیست ، لغو کرد، دلیل اصلی این تصمیم جنجال ساز بوده است.
هابل به عنوان چشمان تیزبین انسان در فراسوی جو زمین ، تاکنون بیش از هر ابزار دیگری به تغییر بنیادین دید ما از عالم کمک کرده است.
با تعمیرات جزیی ژیروسکپ ها و نصب دوربین های جدید میدان دید باز سیاره ای شماره 3 بر روی آن توانایی های شبه شکل غیرقابل تصوری افزایش خواهد یافت.
اما چند روز پس از سخنرانی بوش ، ناسا لغو این ماموریت پرهزینه را اعلام کرد و صدای همه دانشمندان و مهندسان را درآورد.
ماریو لیوو، مدیر بخش علوم موسسه تلسکوپ فضایی هابل در گفتگویی اینترنتی با نویسنده این مقاله گفت همه مسوولان موسسه تلسکوپ فضایی از شنیدن خبر شوکه شده اند و در این خصوص هیچ مشورتی با آنها انجام نگرفته است.
وی از تلاشهای ممکن برای نجات هابل صحبت کرد و بشدت به این تصمیم معترض بود. به همین دلیل ، مراسم معارفه تصویر فراژرف هابل (عمیق ترین تصویری که تاکنون از کیهان تهیه شده است) تبدیل به صحنه اعتراض دانشمندان به تصمیم ناسا شد و اعتراض ها آنقدر گسترش یافت که ناسا مجبور به عقب نشینی شدو اعلام کرد طرح ماموریتی ربوتیک را برای تعمیر هابل در دستور کار قرار خواهد داد.
ناسا هنوز هم باید نقشهای کلیدی بسیاری را ایفا کند که با برنامه ریزی های غیرمنطقی قطعا این نقشها آسیب جدی خواهند دید.
امروز برخلاف تصور آقای بوش که با تصور سکانداری اکتشافات فضایی از مردم جهان و ملتهای مختلف دعوت می کند به برنامه فضایی امریکا بپیوندند; نقش آفرینان جدیدی در عرصه اکتشافات فضایی ظهور کرده اند، که نه تنها خواهان مشارکت در این اکتشافات هستند، بلکه خواهان نقش آفرینی در طراحی نقشه آینده راه هستند; چرا که به گفته دکتر نادری سفر ما به سوی کیهان در قالب موجودی به نام انسان صورت خواهد پذیرفت و از دید ساکنان احتمالی فضاهای دور ما انسان هایی زمینی هستیم ، نه ایرانی ، امریکایی، ژاپنی ، روس یا هر کجایی دیگر. پس سیاست بازی های روز و درگیری های درون سیاره نباید باعث شود این اختلافات به عرصه کاوش های بشری کشیده شود.
امروزه چین با اعزام نخستین فضانورد خود به مدار زمین و تصویب طرح تاسیس ایستگاه ملی فضایی چین در مدار زمین خود را در قامت بازیگری طلایی در دوران جدید عصر فضا مطرح کرده است.
روسیه که تجربه ای ارزشمند و غنی از اکتشافات فضایی را در کارنامه خود دارد، مشغول رایزنی با آژانس ثروتمند فضایی اروپا (ESA) است ; آژانسی که با وجود در اختیار داشتن سرمایه ای بزرگ ، فاقد تجربه کافی در اکتشافات است و پیوستن روسیه به آن از یک سو ضعف مالی روسیه و از سوی دیگر کمبود تجربه اسا را می تواند جبران کند. کانادا و ژاپن مدتهاست که حضور خود را در عرصه های فضایی اعلام کرده اند.
با شرایط موجود جهان و اوجگیری اکتشافات فضایی تنها راه مطمئن و ایمن به سوی آینده ، راهی است که با همکاری بین المللی بین ناسا، اسا، چین ، روسیه و سایر کشورهای توانمند در این عرصه شکل خواهد گرفت.
بوش پسر در سخنرانی خود کوشید با ارائه چشم اندازی جدید از سفر به فضا توجه همگان را به نقش خود برای رهبری زمین معطوف کند تا شاید برخی فشارهای سیاسی بر او کاهش یابد، غافل از این که پدرش نیز در سال 1989 همین اشتباه را مرتکب شد و قول بیجای سفر به مریخ را داد.
شن اوکیف برخلاف بوش و دستیاران و مشاوران او بخوبی می داند که آینده انسان در فضا براساس متن نوشته شده یک سخنرانی سیاسی ترسیم نخواهد شد. به همین دلیل دوران سخت مدیریت او در ناسا تازه آغاز شده است.
او وظیفه دارد از یک سو به عنوان رئیس سازمان در ظاهر هم شده ، سعی کند مطابق میل آقای رئیس جمهور عمل کند و از سوی دیگر به عنوان یک کارشناس خبره امور فضایی رضایت دانشمندان و محققان ناسا و رسالت تاریخی ناسا را رعایت کند.
تصمیماتی که شن اوکیف در این دوران سخت اتخاذ خواهد کرد، می تواند آینده اکتشافات فضایی را جهت دهد.
شاید او بیش از هر کسی منتظر انتخابات آینده ریاست جمهوری باشد، تا بتواند سیاستی معقول تر را بر ناسا حاکم کند.
شاید در تمام دوره ریاست جمهوری بوش هیچ فرصتی مناسب تر از 25 دیماه برای ایراد این سخنرانی نبود، چرا که پشتوانه موفقیت های ماموریت های مریخ که هنوز هم در صدر خبرهای علمی جهان قرار دارد، ذهن مردم را از ناکامی ها دور می کند.
در مورد NASA واقعیات بسیار مهم و غیرقابل انکاری وجودی دارد که مهمترین آنها نقش این سازمان در پیش بردن پروژه اکتشافات فضایی نوع بشر است.
این سازمان توانسته با استفاده مناسب از مغزها و متفکران گوشه و کنار جهان و اختصاص دادن بودجه ای هنگفت ، هدایت و رهبری امور فضایی جهان را به دست بگیرد و بخصوص پس از فروپاشی بلوک شرق و پایان جنگ سرد به یکه تاز این میدان پرهیجان و مهم تبدیل شود و کارنامه پرافتخاری از خود به جای بگذارد; بنابراین نمی توان درباره اهمیت این سازمان و نقش آن در آینده اکتشافات فضایی شکی داشت، اما برای این که بتوان به تصویر آشکاری از وضعیت این سازمان دست یافت باید کنار این موفقیت های بسیار بزرگ و مهم، به وضعیت فعلی جهان و ناسا نیز نیم نگاهی انداخت و سپس راهکار ارائه کرد.
ناسا در حال حاضر با بحران های بسیار جدی دست به گریبان است که تا زمان حل آنها نمی توان تصویر دقیقی از امکانات و راه آینده ای بلند مدت ارائه کرد.
بوش در سخنانش به تکمیل سریع ایستگاه بین المللی فضایی اشاره کرد، اما از این موضوع نگفت که تاخیر در تکمیل این بنای عظیم فضایی به مشکلاتی بر می گردد که سیستم های حمل و نقل فضایی امریکا با آن مواجه اند.
پس از سقوط شاتل فضایی کلمبیا در بهمن سال 1381 و کشته شدن 7 فضانورد آن ، هیات تحقیق اعلام کرد این ابزارهای قدیمی ، ایمنی لازم را برای پرواز به مدار زمین ندارند و باید برای ایمنی آنها چاره ای اندیشیده شود و تا زمانی که با اضافه کردن فناوری های جدید و در نظر گرفتن راه فرارهای احتمالی ، امنیت کامل به دست نیاید این فضاپیماها (که نقش اصلی در تکمیل ایستگاه فضایی را به عهده داشتند) نباید از پایگاه کندی به فضا پرتاب شوند ایمن سازی شاتلها تاکنون به طول انجامیده و باعث شده در یک سال گذشته هیچ پرواز مداری با کمک شاتلها انجام نشود.
به همین دلیل تعداد خدمه این ایستگاه به 2 نفر کاهش یافته و حمل و نقل خدمه و انتقال تجهیزات به عهده کپسول های فضایی پروگرس و سایوز روسی است.
به عبارت دیگر در یک سال و نیم گذشته این ابزارهای قدیمی روسیه بوده اند که ایستگاه (ISS) را سرپا نگاه داشته اند و نه ابزارهای امریکایی.
در همین مدت مشکلی که در لباس فضایی فضانوردان ایستگاه به وجود آمد و شنیده شدن صداهای مرموز درون ایستگاه و کاهش فشار داخلی بر مشکلات این ایستگاه افزوده و به نظر می رسد باید تلاشی بین المللی برای این آزمایشگاه مداری که نقش کلیدی در آینده اکتشافات فضایی دارد، برداشته شود.
بوش در این سخنرانی از جایگزینی شاتلهای فضایی سخن گفت و تاکید کرد این کار باید تا سال 2008 انجام شود.
ساخت شاتلهای فضایی به هیچ عنوان ایده جدیدی نیست. پس از سقوط شاتل فضایی چلنجر بحثها بر سر ساخت شاتل جدیدتر و ایمن تر مطرح شد، اما تاکنون در حد طرحهای آزمایشی باقی مانده است.
X-33 طرحی است که به احتمال زیاد از بوته آزمایش و در رقابت با دیگر رقیبانش موفق بیرون خواهد آمد، اما تا جایگزینی کامل آن راه درازی در پیش است.
در حال حاضر از 5 شاتل فضایی امریکا (که خدمات بی نظیری به اکتشافات ارائه کردند) تنها 3 نمونه دیگر باقی مانده و چلنجر و کلمبیا در حوادثی تراژیک از میان رفته اند و گروه تحقیق حادثه کلمبیااکیدا تاکید دارد که در پروازهای آینده حتما باید یک شاتل به عنوان شاتل نجات آماده پرواز باشد تا در صورت بروز مشکلی بتواند به کمک فضانوردان آسیب دیده بشتابد.
جایگزینی شاتلها اگرچه یک ضرورت تاریخی است ، اما صحبت از طرح جایگزین به عنوان تنها ابزار حمل و نقل بین مداری ، چندان موجه به نظر نمی آید.
اروپایی ها چندی پیش نمونه اولیه شاتل فضایی خود به نام ققنوس را با موفقیت آزمایش کردند.
این شاتل که احتمالا زودتر از همتای امریکایی خود کامل می شود با استفاده از امکانات بیشتر به توانایی های بالاتر نقش مهمی را در ارتباطات مداری به عهده خواهد گرفت ; اما تا آن زمان و تا هنگامی که شاتلها دوباره غرش کنان به فضا برخیزند فضاپیماهای کوچک و بی ادعای سویوز و پروگرس شاهرگ حیاتی ISS و انتقالات مداری را به عهده خواهند گرفت ; اگرچه روسیه بزودی وارد مرحله جدیدی از حیات فضایی خود خواهد شد و در همان حال باید نگاهی به شنزهوی چینی ها هم انداخت.
سفینه ای که سال گذشته نخستین فضانورد چینی را به مدار زمین برد و قرار است بزودی ایستگاه فضایی ملی چین را در مدار زمین بنا کند.
طرح تکمیل ایستگاه بین المللی و جایگزینی شاتلها نکاتی بودند که همه دانشمندان ، مهندسان و کارشناسان امور فضایی علی رغم اختلاف نظرهای جزیی درباره اولویت هریک ، بر آن اتفاق نظر داشتند; اما سخنان بعدی بوش چالش بزرگی را در مجامع علمی به وجود آورد: «ما تا سال 2020 و در طی ماموریتی که دیرتر از سال 2008 آغاز نخواهد شد دوباره بر ماه قدم خواهیم گذاشت.» زمانی که کندی فرمان فتح ماه را صادر کرد فتح این قمر زمین و سفر انسان به آن بیش از آن که یک نیاز علمی باشد یک رقابت فضایی برای به رخ کشیدن توانایی قدرت به رقیب دیرینه بود.
هیچ کس نمی تواند در صحت ماموریت آپولو و فرود فضانوردان بر این قمر دردانه زمین و اهمیت علمی این سفر که جسارت و اعتماد به نفس کاوش سایر نقاط کیهان را به انسان داد شک کند اما سوال اینجاست که آیا در حال حاضر سفر انسان به ماه با توجه به هزینه چند میلیارد دلاری آن معقول و اصولا ضروری است؛
بسیاری از دانشمندان معتقدند ماه می تواند هدفی استراتژیک در ادامه اکتشافات فضایی باشد، در نیمه تاریک ماه می توان رصدخانه هایی ایجاد کرد که به دور از آلودگی جوی ، میدان مغناطیسی و نور زمین به رصد اعماق آسمان در رده های طیفی مختلف بپردازد.
می توان از منابع احتمالی این قمر استفاده و پایگاه هایی برای سفرهای بعدی در آنجا بنا کرد تا بتوانیم با استفاده از گرانش کمتر ماه براحتی از آنجا به سوی دیگر کرات بال گشاییم و از آن مهمتر، شاید بتوان نخستین شهرکهای مهاجرنشین را روی این قمر تاسیس کرد (هم اینک گروهی از مهندسان طرحی از بناهای آینده ماه را با الهام از معماری کویری ایران ارائه کرده اند).
همه اینها چشم انداز بسیار هیجان انگیزی است ، اما نکته مهم زمان است. ما برای این که بتوانیم چنین استفاده ای از ماه کنیم لازم است این قمر را بخوبی بشناسیم و آزمایش های طولانی درباره آن انجام دهیم.
این بار سفر ما به ماه برای کشف و فتح این قمر نخواهد بود; بلکه برای آن که کاری بزرگ را به انجام برسانیم باید عازم این سفر شویم و برای انجام هر کار بزرگی باید پیش نیازهای آن را رعایت کرد.
باید ماموریت های روبوتیکی به مقصد آن به اجرا برسانیم تا کاوشهای دقیق صورت دهند. ما هنوز قمر نزدیک خودمان را بخوبی نمی شناسیم و تا زمانی که این آگاهی به دست نیاید اقدام سفر به ماه چندان با معیارهای علمی روز همخوانی نخواهد داشت.
نکته مهمتر در سفر به ماه تهیه ابزار نقلیه مناسب است. این بار برای سفر به ماه نمی توانیم از کپسول های آپولو و موشک غول پیکر ساترن استفاده کنیم.
باید نوعی ابزار نقلیه به وجود آید که توانایی حمل انبوهی از وسایل به مدار ماه و مانند شاتلها قابلیت مصرف چندباره را داشته باشد، وگرنه با هزینه های کمرشکن پرتاب های فضایی یکبار مصرف ، ایده سفر علمی به ماه را باید فراموش کرد، ضمن این که باید ایمنی لازم را برای این ماموریت طولانی به دست آوریم.
هنوز شاتلهای ما برای سفر به ارتفاع حداکثر 400 کیلومتری نتوانسته اند، مساله ایمنی را به طور کامل حل کنند.
در حال حاضر، ما حتی طرح آماده شده ای برای این فضاپیماها نداریم و در این شرایط تعیین زمانی برای فتح سفر اکتشافی و عمرانی به ماه بیشتر به یک ژست تبلیغاتی می ماند، تا یک برنامه علمی.
اگر درباره سفر به ماه برخی از دانشمندان بودند که هنوز با خوشبینی از آن طرفداری می کردند، اما زمانی که بوش از فتح مریخ سخن به زبان آورد و سفر انسان به مریخ را عنوان کرد و در محافل غیررسمی سال 2025 را به عنوان تاریخ این سفر تاریخی عنوان کرد، شاید خوشبین ترین کارشناسان هم نتوانستند تعجب خود را پنهان کنند.
راه مریخ راه آسانی برای انسان نخواهد بود و هر مشکلی که ما با ماه داشته باشیم ، زمانی که با مریخ مواجه شویم ، چند صد برابر بیشتر خواهد شد.
تاکنون بیش از 35 ماموریت بدون سرنشین به مقصد مریخ طراحی و اجرا شده و از این میان ، تنها یک سوم آنها با موفقیت همراه بوده و بیش از دوسوم آنها به دلایل مختلف شکست خوردند.
اگر سفر به ایستگاه فضایی (ISS) که در ارتفاع 370 کیلومتری سطح زمین قرار دارد، به کمک کپسول سویوز روسی 2 روز به طول می انجامد و سفر به ماه در ارتفاع 384400 کیلومتری زمین حداقل 3 روز زمان می برد، برای سفر به سیاره سرخ که در فاصله متوسط 78 میلیون و 400 هزار کیلومتری ما قرار دارد، حداقل باید 6 ماه در راه بود.
از سوی دیگر، اگر سفر به ماه در هر زمانی از سال امکانپذیر باشد، برای سفر به مریخ باید منتظر ماند، تا این سیاره به مقابل زمین برسد (حالتی که خورشید، زمین و مریخ تقریبا روی یک خط مستقیم قرار می گیرند)، وگرنه سفر 6 ماهه چندین سال به طول خواهد انجامید. مقابله مریخ تقریبا هر دو سال زمینی یکبار رخ می دهد.
بنابراین مسافران مریخ پس از آن که به سیاره سرخ رسیدند و 6 ماه را در راه رسیدن به آن سپری کردند، باید 2 سال روی این سیاره به انتظار مقابله بعدی بنشینند، که امکان بازگشت به زمین مهیا شود و تازه در آن هنگام بازگشت 6 ماهه خود به سوی زمین را آغاز کنند، سفری به مدت 3 سال زمینی.
برای چنین سفری باید از انرژی هسته ای استفاده کرد و انرژی خورشیدی پاسخگوی نیاز فضانوردان نخواهد بود.
سفینه اعزامی باید به قدری بزرگ باشد که ابزارهای لازم را برای ساخت اقامتگاه مناسب یک زندگی 2 ساله در مدار یا سطح مریخ با خود حمل کند و آذوقه و ابزار لازم را برای 3 سال زندگی دور از خانه همراه داشته باشد.
روی مریخ هم با مسائل ناشناخته زیادی روبه رو خواهیم بود. غبار مرگبار مریخی می تواند از کوچکترین منفذها عبور کند و ممکن است موجب بیماری و مرگ فضانوردان آینده شود.
از همه اینها مهمتر، فضانوردان ما تاکنون حداکثر 6 ماه و در یک مورد استثنایی (خدمه ایستگاه فضایی میر در هنگام فروپاشی شوروی سابق) نزدیک به یک سال در فضا بوده اند، اما در فاصله ای آنقدر نزدیک که حتی می توانسته اند شهرهای بزرگ را روی زمین ببینند و در دورترین حالت به ماه سفری چند روزه کرده اند، که از آنجا نیز می توانسته اند سیاره مادری خود را به شکل قرص درخشانی (بزرگتر از قرص ماه از روی زمین ) ببینند و به آن نظر کنند، اما از مریخ تنها چیزی که از زمین دیده خواهد شد، نقطه ای کم فروغ در آسمان است که به زحمت باید آن را در میان ستاره های زمینه آسمان پیدا کنی و این مشکل روانی و روحی بزرگی پیش روی فضانوردان آینده قرار می دهد.
از همه این مسائل گذشته ، هزینه چنین سفری به حدی بالا خواهد بود که حتی ایالات متحده و مالیات دهندگان آن نیز از عهده پرداخت آن برنخواهند آمد.
سفر انسان به مریخ روزی اتفاق خواهد افتاد، اما تنها زمانی این رویداد تاریخی به وقوع می پیوندد، که زمینه های فناوری ، علمی ، پزشکی و روانی این سفر آماده شده باشد.
فیروز نادری ، سرپرست برنامه اکتشافی مریخ در JPL در گفتگویی با نویسنده این مقاله و در پاسخ به پرسش درباره برنامه فضایی بوش گفت : «اجازه دهید پیش از هر چیز ببینیم او دوباره به ریاست جمهوری برگزیده خواهد شد، یا نه.»
وی با تاکید بر جنبه تبلیغاتی نظر بوش درباره سفر به مریخ یادآور شد اگر تمام امکاناتمان را برای این سفر از حالا بسیج کنیم ، مطمئن باشید تا سال 2030 نمی توانیم فاز اول آن را شروع کنیم و این حداقل زمانی است که این برنامه می تواند عملیاتی شود و این در حالی است که ناسا مشکلات و وظایف دیگری غیر از فتح مریخ برعهده دارد.
طرحهای کاوش ربوتیک مریخ - که بخصوص با موفقیت روح و فرصت وارد عرصه تازه ای شده است - می تواند با هزینه ای در حد یک صدم سفر انسان به مریخ چندین برابر آن داده های علمی برای ما به ارمغان آورد.
به نظر می رسد هنوز بسیار زود است تا درباره لزوم سفر انسان به مریخ صحبت کنیم.
سخنان بوش زمانی اهمیت بیشتری به خود گرفت ، که تنها چند روز پس از آن ناسا اعلام کرد چهارمین ماموریت تعمیر تلسکوپ فضایی هابل را لغو کرده است.
اگرچه دلیل رسمی این موضوع عدم امنیت پروازهای شاتلهای فضایی برای انجام چنین ماموریت پیچیده ای عنوان شد، اما به اعتقاد قریب به اتفاق کارشناسان ، بخش پایانی سخنان بوش خطاب به شن اوکیف مبنی بر آن که باید با بازنگری تمام ماموریت های ناسا، عملیاتی را که در راستای این راهکار جدید نیست ، لغو کرد، دلیل اصلی این تصمیم جنجال ساز بوده است.
هابل به عنوان چشمان تیزبین انسان در فراسوی جو زمین ، تاکنون بیش از هر ابزار دیگری به تغییر بنیادین دید ما از عالم کمک کرده است.
با تعمیرات جزیی ژیروسکپ ها و نصب دوربین های جدید میدان دید باز سیاره ای شماره 3 بر روی آن توانایی های شبه شکل غیرقابل تصوری افزایش خواهد یافت.
اما چند روز پس از سخنرانی بوش ، ناسا لغو این ماموریت پرهزینه را اعلام کرد و صدای همه دانشمندان و مهندسان را درآورد.
ماریو لیوو، مدیر بخش علوم موسسه تلسکوپ فضایی هابل در گفتگویی اینترنتی با نویسنده این مقاله گفت همه مسوولان موسسه تلسکوپ فضایی از شنیدن خبر شوکه شده اند و در این خصوص هیچ مشورتی با آنها انجام نگرفته است.
وی از تلاشهای ممکن برای نجات هابل صحبت کرد و بشدت به این تصمیم معترض بود. به همین دلیل ، مراسم معارفه تصویر فراژرف هابل (عمیق ترین تصویری که تاکنون از کیهان تهیه شده است) تبدیل به صحنه اعتراض دانشمندان به تصمیم ناسا شد و اعتراض ها آنقدر گسترش یافت که ناسا مجبور به عقب نشینی شدو اعلام کرد طرح ماموریتی ربوتیک را برای تعمیر هابل در دستور کار قرار خواهد داد.
ناسا هنوز هم باید نقشهای کلیدی بسیاری را ایفا کند که با برنامه ریزی های غیرمنطقی قطعا این نقشها آسیب جدی خواهند دید.
امروز برخلاف تصور آقای بوش که با تصور سکانداری اکتشافات فضایی از مردم جهان و ملتهای مختلف دعوت می کند به برنامه فضایی امریکا بپیوندند; نقش آفرینان جدیدی در عرصه اکتشافات فضایی ظهور کرده اند، که نه تنها خواهان مشارکت در این اکتشافات هستند، بلکه خواهان نقش آفرینی در طراحی نقشه آینده راه هستند; چرا که به گفته دکتر نادری سفر ما به سوی کیهان در قالب موجودی به نام انسان صورت خواهد پذیرفت و از دید ساکنان احتمالی فضاهای دور ما انسان هایی زمینی هستیم ، نه ایرانی ، امریکایی، ژاپنی ، روس یا هر کجایی دیگر. پس سیاست بازی های روز و درگیری های درون سیاره نباید باعث شود این اختلافات به عرصه کاوش های بشری کشیده شود.
امروزه چین با اعزام نخستین فضانورد خود به مدار زمین و تصویب طرح تاسیس ایستگاه ملی فضایی چین در مدار زمین خود را در قامت بازیگری طلایی در دوران جدید عصر فضا مطرح کرده است.
روسیه که تجربه ای ارزشمند و غنی از اکتشافات فضایی را در کارنامه خود دارد، مشغول رایزنی با آژانس ثروتمند فضایی اروپا (ESA) است ; آژانسی که با وجود در اختیار داشتن سرمایه ای بزرگ ، فاقد تجربه کافی در اکتشافات است و پیوستن روسیه به آن از یک سو ضعف مالی روسیه و از سوی دیگر کمبود تجربه اسا را می تواند جبران کند. کانادا و ژاپن مدتهاست که حضور خود را در عرصه های فضایی اعلام کرده اند.
با شرایط موجود جهان و اوجگیری اکتشافات فضایی تنها راه مطمئن و ایمن به سوی آینده ، راهی است که با همکاری بین المللی بین ناسا، اسا، چین ، روسیه و سایر کشورهای توانمند در این عرصه شکل خواهد گرفت.
بوش پسر در سخنرانی خود کوشید با ارائه چشم اندازی جدید از سفر به فضا توجه همگان را به نقش خود برای رهبری زمین معطوف کند تا شاید برخی فشارهای سیاسی بر او کاهش یابد، غافل از این که پدرش نیز در سال 1989 همین اشتباه را مرتکب شد و قول بیجای سفر به مریخ را داد.
شن اوکیف برخلاف بوش و دستیاران و مشاوران او بخوبی می داند که آینده انسان در فضا براساس متن نوشته شده یک سخنرانی سیاسی ترسیم نخواهد شد. به همین دلیل دوران سخت مدیریت او در ناسا تازه آغاز شده است.
او وظیفه دارد از یک سو به عنوان رئیس سازمان در ظاهر هم شده ، سعی کند مطابق میل آقای رئیس جمهور عمل کند و از سوی دیگر به عنوان یک کارشناس خبره امور فضایی رضایت دانشمندان و محققان ناسا و رسالت تاریخی ناسا را رعایت کند.
تصمیماتی که شن اوکیف در این دوران سخت اتخاذ خواهد کرد، می تواند آینده اکتشافات فضایی را جهت دهد.
شاید او بیش از هر کسی منتظر انتخابات آینده ریاست جمهوری باشد، تا بتواند سیاستی معقول تر را بر ناسا حاکم کند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
