بروجرد، شهر محله‌های کهن

لرستان از دیرباز شهرت فراوان داشته و مردم دوست‌داشتنی و فرهنگ غنی آن به همراه آداب و رسوم و غذاهای محلی برای مردم ایران شناخته شده است. ‌بروجرد یکی از شهرهای زیبا و با صفای این استان است که پیشنهاد می‌کنیم در صورت سفر به لرستان، بازدید از این شهر را حتما در برنامه خود بگنجانید.

سعید نفیسی، بروجرد را از شهرهای ساسانیان و اصل آن را بروگرد (باروگرد) می‌داند.

شهر بروجرد دارای 2 منطقه ‌است که به ترتیب نیمه‌غربی و نیمه‌شرقی شهر را شامل می‌شود. محله‌های قدیمی‌تر بروجرد با عنوان کوی شناخته می‌شود مانند کوی سعدی، سوزنی، یخچال، قُدغون و جعفری. برخی محله‌ها مانند صوفیان، دانگه، چال قلعه، باغ چال، کلَه‌کله و میدان محمدحسن خان قدمت تاریخی دارند و آثار تاریخی قابل توجهی در آنها دیده می‌شود. مناطق مسکونی جدید بروجرد شامل شهرک‌های متعددی است که در شمال‌غربی شهر ساخته شده‌اند.

اگر به بروجرد سفر کردید ، دیدار از مسجد‌جامع را از یاد نبرید . معماری مسجد جامع بروجرد بسیار منحصر به فرد و یکی از شاهکارهای تاریخی معماری ایران است که هم ویژگی‌های معماری اسلامی و هم معماری باستانی ایران (ساسانیان) را در خود جای داده است.

مسجد جامع بروجرد روی یک آتشکده ساسانی بنا شده است، اما بنای فعلی آن در قرن چهارم و مقارن با آل‌بویه ساخته شده و در دوره‌های بعد بتدریج تکمیل شده است. این مسجد در دوره تیموری یعنی سال 807 هجری مجددا بازسازی شد و پوسته بیرونی گنبد در سال 1350 به آن اضافه شده است.

امروزه این بنا در خیابان جعفری، نبش کوچه دلیران و در شرق شهر بروجرد قرار دارد و گنبد فیروزه‌ای آن که در گذشته به خوبی از فواصل دور پیدا بود در بین ساختمان‌های بلند و کوتاه اطراف محصور شده و می توان گفت که متاسفانه این مسجد تاریخی و ارزشمند فاقد هر گونه فضا و حریم‌ است. ایوان مسجد در ضلع شمالی گنبد‌خانه قرار گرفته و از نظر سبک معماری بی‌شباهت به آثار دوره مغول نیست، یعنی عرض آن کم ولی مرتفع است.

دور تا دور ایوان از کف به ارتفاع 5‌/‌1 متر با کاشی هفت رنگ فیروزه‌ای و نقوش گیاهی ـ هندسی خردلی، قرمز، لاجوردی و سبز تزئین شده است.

یکی از زیبایی‌های ورودی این ایوان طراحی مسحورکننده 2 مشبک از جنس کاشی در طرفین ایوان است که با ظرافت و چشم‌نوازی خاصی به هر تازه واردی خوشامد می‌گوید.

در داخل گنبد خانه مسجد، محرابی دیده می‌شود که تزئینات آن مربوط به عصر قاجار بوده و در دیوار بالای محراب، نوار تزئینات کتیبه‌ای به خط کوفی اجرا شده است.

اگر برای بازدید و عبادت به این مسجد رفتید، حتما از خادم آن بخواهید شما را به طبقات پایین راهنمایی کند، زیرا یکی از نکات جالب این مسجد زیرزمین و فضای زیرین آن است که مربوط به دوره آل‌بویه است. نقشه این زیرزمین دقیقا مانند نقشه طبقه بالاست به گونه‌ای که ادامه ستون‌ها و نیم‌ستون‌های تزئینی در دیواره‌ها دقیقا در طبقه دوم امتداد دارد. نقشه مربع شکل مسجد توسط 4 فیلپوش بزرگ به 8‌ضلعی تبدیل و در بالای آن به وسیله قوس‌هایی بنا به 16 ضلعی تبدیل می‌شود تا گنبد بر آن استوار شود. شواهد و کتیبه‌های گوناگون، از بازسازی مسجد در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، صفوی و قاجار هم خبر می‌دهد.

یکی از دیدنی‌های اصلی این مسجد برای گردشگران، منبر چوبی 9 پله آن است که بسیار هنرمندانه ساخته شده و حکاکی روی آن، تاریخ 1608 هجری قمری را نشان می‌دهد. سازنده این منبر یارمحمد نجار بوده است. در بین اهالی بروجرد شایع است که امام حسن مجتبی(ع) سفری به بروجرد داشته و بر بالای این منبر سخنرانی کرده است که با توجه به تاریخ ساخت منبر و نبودن اطلاعات کافی، امری نادرست می‌نماید.

احسان محمدحسینی